۳

ترک احتکار (شرح لمعه، ج۱، ص ۱۱۵، تحریرالوسیله، جواهر الکلام، ج ۲۲، ۴۶۰، وسائل الشیعه)

۳۰

کامل دادن پیمانه و ترازو (جواهر الکلام، وسائل الشیعه، ج ۱۲)

۴

خوشرفتاری و گذشت کردن ( وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص۱۲۶)

۳۱

رعایت اعتدال و میانه روی در کسب درآمد (تحریرالوسیله، ج۳، جواهر الکلام، ج۲۳)

۵

منع تلقی رکبان و استقبال ار کاروانهای تجاری^[۳۸] (شرح لمعه، ج۱، ص ۱۱۳، تحریر الوسیله، جواهر الکلام، ج۲۲، ۴۷۰، مستند الشیعه، ج۱۴، ص ۳۸)

۳۲

وکیل نشدن اهالی شهر برای غریبه‌ای که به شهر می آید ( شرح لمعه، ج۱، ص ۱۱۲، جواهر الکلام، مستند الشیعه، ج۱۴، ص ۳۳).

۶

کمتر گرفتن هنگام دریافت و بیشتر پرداختن هنگام پرداخت (تحریرالوسیله، ج ۳، جواهر الکلام، شرح لمعه، ج۱، ص ۱۰۷، وسائل الشیعه، ج ۱۲)

۳۳

پرهیز از پیمانه کردن و توزین بدون آگاهی و صلاحیت لازم (شرح لمعه، ج ۱، ص ۱۰۹، تحریر الوسیله، جواهر الکلام، وسائل الشیعه)

۷

آشکار کردن عیب و نقص کالا (شرح لمعه، ج۱، ص ۱۰۵، تحریرالوسیله، ج۳)

۳۴

عدم معامله در بین الطلوعین (شرح لمعه، ج۱، ص۱۱۰، تحریر الوسیله، وسائل الشیعه، ج۱۲)

۸

فراگیری احکام تجارت (تفقه در کاری که انسان عهده‌دار آن است) (تحریرالوسیله، جواهرالکلام، شرایع، ج۴، تحریرالاحکام، ج۱، شرح لمعه، ج۱، ص ۱۰۱، المکاسب ج۴، وسائل الشیعه ج۱۲،)

۳۵

دخالت نکردن مومن در معامله برادر مومنش (شرح لمعه، ج۱، ص ۱۱۱، تحریرالوسیله، جواهر الکلام، مختلف الشیعه ج۵ ص۴۶، المبسوط فی فقه الامامیه ج۲ص۱۶۰)

۹

اقاله: پذیرش تقاضای فسخ از طرف مقابل (شرح لمعه، ج۱، ص ۱۰۳، تحریرالوسیله، جواهر الکلام، وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص ۱۲۵)

۳۶

ترک معامله با افراد پست نظر (شرح‌لمعه، ج ۱، ص ۱۰۸، تحریرالوسیله، جواهر الکلام، وسائل الشیعه، ج۱۲)

ادامه جدول ۲-۱: آموزه‌های اسلامی در زمینه تجارت

۱۰

لزوم معلوم بودن وزن، پیمانه‌یا تعداد به حسب نوع کالا (تحریر الوسیله، ج۳)

۳۷

زیاد نکردن قیمت کالا هنگام ندای دلال (شرح لمعه، ج۱، ص ۱۰۹، جواهر الکلام)

۱۱

معامله در هر شهر با واحدهای اندازه‌گیری همان شهر (تحریر الوسیله، وسایل الشیعه، ج۱۷، باب ۲۶، ص ۳۷۷)

۳۸

شکل ۲-۵ مدل مفهومی اولیه پژوهش را نشان می‌دهد. با مقایسه این دو مدل و همچنین مقایسه نتایج پژوهش حاضر با ادبیات و پیشینه تحقیق که در فصل دوم بیان شده درمی‌یابیم که بجز متغیر “حس تعلق به جامعه برند"، سایر متغیرها بر شیفتگی به برند تاثیر معنادار داشته‌اند.به این ترتیب می‌توان نتایج تحقیق حاضر را با ادبیات و پیشینه تحقیق مقایسه کرد:
براساس نتایج تحقیق باترا و همکاران (۲۰۱۲) و تامسون و همکاران (۲۰۰۵) رفتارهای مبتنی بر اشتیاق بر شیفتگی به برند موثرند و نتایج این پژوهش نیز این مطلب را تائید می‌کند.
همچنین در ارتباط با یکپارچگی خود-برند که قبلا تاثیر مثبت آن بر شیفتگی به برند در تحقیق باترا و همکاران (۲۰۱۲) و برکویست و بچ‌لارسن (۲۰۱۰) تائید شده بود، پژوهش حاضر به نتایج مشابهی رسیده است.
در ارتباط با عامل پیوند عاطفی مثبت نتایج این تحقیق نشان داد که تاکید بر این عامل بر شیفتگی به برند موثر است. این یافته نیز با تحقیقات تامسون و همکاران (۲۰۰۵) و باترا و همکاران (۲۰۱۲) که در پیشینه پژوهش شرح آن داده شد مطابقت دارد.
همچنین بوگل و همکاران (۲۰۱۱) و باترا و همکاران (۲۰۱۲)، دریافتند که رابطه درازمدت با برند بر شیفتگی به برند موثر است. یافته‌های این تحقیق نیز این مطلب را تائید می‌کند.
رفتارهای مبتنی بر اشتیاق
یکپارچکی خود- برند
پیوند عاطفی مثبت
نگرش کلی
اعتماد / اطمینان
حس تعلق به جامعه برند
اندوه ناشی از احتمال جدایی
رابطه درازمدت
شکل ۲-۵- مدل مفهومی پژوهش
باترا و همکاران (۲۰۱۲)، گریساف و نوگین (۲۰۱۱) و اشرودر و همکاران (۲۰۱۰) همچنین، به تاثیر اندوه ناشی از احتمال جدایی از برند بر شیفتگی به برند پی بردند. یافته‌های این پژوهش نیز با این مطلب مطابقت دارد.
نتایج تحقیق حاضر نشان داد که نگرش کلی به برند در شیفتگی به برند موثر است، این یافته نیز هم‌راستا با تحقیق باترا و همکاران (۲۰۱۲) است.
براساس نتایج تحقیق باترا و همکاران (۲۰۱۲)، اعتماد/اطمینان به برند بر شیفتگی به برند موثر است و نتایج تحقیق حاضر نیز این مطلب را تائید می‌کند.
در ادبیات و پیشینه تحقیق بیان کردیم که برکویست و بچ‌لارسن (۲۰۱۰) در ابتدا حس تعلق به جامعه برند را به عنوان بخشی از عامل هویت برند در نظر گرفته و به دنبال اثبات تاثیر غیرمستقیم آن بر شیفتگی به برند بودند. ولی برخلاف انتظار آنها تاثیر مثبت و مستقیم این متغیر بر شیفتگی به برند مورد تائید قرار گرفت. در مدل مفهومی ابتدایی این پژوهش نیز حس تعلق به جامعه برند به عنوان یک متغیر تاثیرگذار بر شیفتگی به برند در نظر گرفته شده بود، ولی همان‌طور که نتایج تحقیق نشان داد این رابطه تائید نشد.
بر این اساس می‌توان گفت که یکی از دستاوردهای مهم این پژوهش در مقایسه با تحقیقات پیشین این است که احتمالا با توجه به بیگانه بودن مصرف‌کننده ایرانی با حس تعلق به جامعه برند، الهام‌گرفتن از مدل ابتدایی برکویست و بچ‌لارسن و مطالعه غیرمستقیم این متغیر، از طریق میانجی‌گری هویت برندمی‌تواند نتایج بهتری را به‌دست دهد. همان‌طور که گفته شد دلیل تائید نشدن این رابطه در مقایسه با تحقیق برکویست و بچ‌لارسن می‌تواند به دلیل محتوای فرهنگی خاص جوامع مورد مطالعه، ناآشنا بودن مصرف‌کننده ایرانی با پدیده جامعه برند و جستجوی یک حس یکتایی و منحصربه‌فرد بودن در استفاده از پوشاک خارجی مارک‌دار باشد.
مدل نهایی که مبتنی بر یافته‌های تحقیق حاضر است مشابه مدلی است که باترا و همکاران (۲۰۱۲) در تحقیق خود با رویکرد نظریه پایه‌ای به آن دست یافتند. جامع‌بودن مدل ارائه شده توسط این محققان بر ضرورت انجام تحقیقات میدانی برای شناسایی عوامل تاثیرگذار بر شیفتگی به برند تاکید دارد.

تفاوت این پژوهش با کار محققان پیشین این است که در درجه اول شیفتگی به برند را که مفهوم تازه‌ای در قلمرو بازاریابی است در یک محتوای فرهنگی جدید یعنی جامعه مصرف‌کنندگان ایرانی مطالعه کرده است. همچنین این تحقیق از ابزار پرسشنامه استفاده کرده و بر روی تنها یک برند و صنعت خاص متمرکز شده در حالی که باترا و همکاران از طریق رویکرد نظریه پایه‌ای و نیز مصاحبه عمیق با مصرف‌کنندگانی که هر کدام به برندهای متفاوتی علاقه داشتند، به مدل خود دست یافتند.
۴-۵- پیشنهادات به مدیران بازاریابی بر مبنای نتایج تحقیق
با توجه به نتایجی که از تحلیل فرضیات تحقیق به‌‌دست آمد در این بخش پیشنهاداتی برای استفاده از عوامل موثر بر شیفتگی به برند، برای علاقمند‌کردن هر چه بیشتر مصرف‌کننده به برند که می‌تواند نتایج مثبت زیادی را به لحاظ استراتژیک برای شرکت‌ها به همراه داشته باشد، ارائه می‌گردد. باید توجه داشت که هر گونه نتیجه‌گیری یا پیشنهاد باید با در نظر گرفتن محدودیت‌های تحقیق مورد ملاحظه قرار گیرد. علی‌رغم استفاده از یکی از جامع‌ترین مدل‌های موجود در زمینه شیفتگی به برند، نمی‌توان این واقعیت را ندیده گرفت که همچنان عوامل دیگری نیز وجود دارند که می‌توانند بر روی شیفتگی مصرف‌کننده به برند مورد علاقه‌اش موثر باشند. این‌ها عواملی هستند که در این پژوهش به آنها پرداخته نشده و انتظار می‌رود تا در تحقیقات آتی مورد توجه و بررسی قرار بگیرند. همچنین باید توجه داشت که این تحقیق در زمینه صنعت پوشاک و مد انجام شده و ممکن است تعمیم‌پذیری و استفاده از نتایج آن در سایر صنایع امکان‌پذیر نباشد و یا برای استفاده کاربردی از هر متغیر نیاز به تحقیقات تکمیلی وجود داشته باشد.
با توجه به حساسیت محقق در تعمیم دادن نتایج پژوهش به شرکت‌های پوشاک ایرانی در ابتدا پیشنهاداتی برای شرکت آدیداس آورده شده و سپس به صورت جداگانه توصیه‌هایی نیز جهت تولیدکنندگان ایرانی ارائه گردیده است. بر این اساس پیشنهادات زیر ارائه می‌گردد:

• • بر مبنای نتایج فرضیه اول که در بر گیرنده رفتارهای مبتنی بر اشتیاق نسبت به برند است، لازم است که شرکت آدیداس بر خلق اشتیاق در مراحل آغازین ارتباط مصرف‌کنندگان با برند تاکید کند.

• • همچنین شرکت آدیداس می‌تواند از طریق اطلاع‌رسانی به مشتریان قبل از ورود محصول به بازار از طریق وب‌سایت شرکت یا شبکه‌های اجتماعی نوعی حس اشتیاق و آرزو نسبت به برند را در مصرف‌کنندگان خود ایجاد نماید.

• • با بخش‌بندی مشتریان براساس ویژگی‌های رفتاری، سبک‌های زندگی و علایق آنها و به کارگیری استراتژی‌های بازاریابی سفارشی برای هر گروه می‌توان بر علایق خاص هر گروه از مصرف‌کنندگان تاکید کرد.

• • بر مینای نتایج فرضیه دوم، به شرکت آدیداس توصیه می‌شود که بر نقویت هویت برند خود با توجه به ویژگی‌های شخصیتی مصرف‌کنندگان که اغلب از نسل جوان و دوستدار ورزش هستند تاکید کند.

• • در تبلیغات استفاده از چهره‌های معروف و اسطوره‌های جهانی که نمادی از شخصیت‌ ایده‌آل مصرف‌کنندگان است می‌تواند در یکپارچه‌سازی مصرف‌کننده با برند موثر باشد.

• • همچنین بر مبنای نتایج فرضیه دوم، توصیه می‌شود که شرکت آدیداس برای کشف انگیزه‌های پنهان مصرف‌کنندگان با بهره گرفتن از تکنیک‌هایی مانند بازاریابی عصبی، گروه‌های کانون و … تلاش کند.

• • بر مبنای نتایج فرضیه سوم، توصیه می‌شود که شرکت آدیداس بر روی پیشینه و فرهنگ برند خود به صورت ویژه تاکید کند و با اصالت بخشیدن به برند وابستگی احساسی بیشتری در مصرف‌کنندگان ایجاد نماید.

• • استفاده از مدل‌های متنوع و جذاب و رنگ‌ها و طرح‌های خلاقانه در تولید محصول و ارائه خدمات پس از فروش و تضمین به مشتریان می‌تواند در خلق پیوندهای احساسی با مشتریان موثر باشد.

• • استفاده از برنامه‌های وفاداری (مانند دادن پاداش و تخفیف در هر خرید به مشتریان) می‌تواند به تعهد بیشتر با برند برای مصرف‌کنندگان بیانجامد که بر اساس نتایج فرضیه چهارم در خلق روابط بلندمدت با برند موثر خواهد بود.

• • همچنین شرکت آدیداس می‌تواند برای ایجاد روابط بلندمدت با مصرف‌کنندگان به توسعه و تقویت فعالیت‌های خود در حوزه کودکان و نوجوانان بپردازد و آنها را از سنین پائین با برند خود همراه کند.

• • بر اساس نتایج فرضیه پنجم، چنانچه شرکت آدیداس هزینه‌های جایگزینی برند خود را از طریق تاسیس نمایندگی‌های بیشتر با رقبا و … بالا ببرد، مصرف‌کنندگان تمایل بیشتری خواهند داشت تا نزدیکی خود را با آن حفظ کنند.

• • در تبلیغات استفاده از رویکرد هنجاری و اجتناب‌ناپذیر نشان دادن استفاده از برند می‌تواند به مصرف‌کنندگان این حس را القاء کند که داشتن برند امری حیاتی است و عدم استفاده از آن پیامدهای رفتاری ناخوشایندی را به دنبال دارد.

• • شرکت آدیداس همچنین می‌تواند از طریق پیگیری مشتریانی که رابطه خود را با برند خاتمه داده‌اند، علت این قطع ارتباط را جویا شود و برای برقراری مجدد رابطه تلاش کند.

• • براساس نتایج فرضیه ششم پیشنهاد می‌شود که شرکت آدیداس به اهمیت همسو بودن سه جزء اصلی نگرش (عاطفی، رفتاری و شناختی) توجه کند.

• • همچنین براساس نتایج فرضیه ششم شرکت آدیداس می‌تواند برای مصرف‌کنندگان امکان مقایسه و ارزیابی محصولات خود با رقبا را ایجاد نماید تا از این طریق ارزیابی‌های مثبت و نگرش‌های مساعدی را در اطراف برند خود خلق نماید.

• • در خلق اعتماد نسبت به برند، براساس نتایج فرضیه هفتم، شرکت آدیداس می‌تواند با القای یک شخصیت صادق و مورد اعتماد برای برند خود ویژگی‌هایی مانند کیفیت و شایستگی را به اطلاع مصرف‌کنندگان برساند.

• • استفاده از تکنیک‌های کارا برای توزیع محصول بین نمایندگی‌ها، لجستیک و هماهنگی با انبار به نحوی که محصول در هر بار مراجعه مشتری به فروشگاه در دسترس باشد، می‌تواند در اعتمادسازی نسبت به برند موثر باشد.

• • در تبلیغات استفاده از چهره‌های شاخص، برجسته و مورد اعتماد مردم می‌تواند در نقویت حس اعتماد آنها تاثیر مثبت داشته باشد. به‌طور مثال اینکه مصرف‌کنندگان مشاهده کنند که اسطوره های ورزشی مورد علاقه آنها از پوشاکی با برندی خاص که در داخل تولید شده استفاده می‌کند باعث می‌شود که تا شایستگی‌ها و اعتبار آن برند را بهتر باور کنند.

• • بر مبنای نتایج فرضیه هشتم استفاده موثر از وب‌سایت شرکت یا صفحات شرکت در شبکه‌های اجتماعی برای آشنا کردن مصرف‌کنندگان آدیداس با جامعه برند می‌تواند استراتژی مناسبی باشد.

• • شرکت آدیداس می‌تواند با مشارکت در رویداد‌های ورزشی، خیریه یا ارتقاء دهنده سلامت جامعه‌ای از مصرف‌کنندگان حامی این فعالیت‌ها با ویژگی‌های مشابه را جذب کند و بدین طریق حس تعلق به جامعه برند را در مشتریان تقویت کند.

• • استفاده موثر از بخش روابط عمومی شرکت جهت خلق فرصت برای مشتریان جهت گفتگو و تبادل نظر درباره برند، از طریق فروم‌های آن‌لاین، فستیوال‌های برند، فراخوان‌ها در مناسبت‌های ویژه، که خود می‌تواند در خلق یک فرهنگ یا سبک زندگی خاص هم موثر باشد نیز در ایجاد تعلق به جامعه برند موثر است.

• • همچنین بر مبنای نتایج فرضیه هشتم و با تاکید بر تاثیر سینرژیک استفاده از پوشاک به صورت دسته‌جمعی از طریق گرد هم آوردن مصرف‌کنندگان دوستدار برند در مکانی خاص می‌تواند پیوندهایی جدانشدنی میان مصرف‌کنندگان و برند ایجاد کرد.

همچنین در زیر با هدف قرار دادن تولید‌کننده پوشاک ایرانی پیشنهاداتی برای رقابت موثرتر با برندهای خارجی ارائه می‌گردد:

• بر مبنای نتایج فرضیه اول پیشنهاد می‌شود که تولیدکنندگان از حساسیت نسبت به قیمت و وجود فرهنگ چانه‌زنی میان مصرف‌کنندگان ایرانی به عنوان یک فرصت منحصربه‌فرد استفاده کنند و با توجه به بالابودن قیمت پوشاک مارک‌دار و تاثیر تحریم‌ها، تورم و کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان، با تولید محصولات باکیفیت و قیمت مناسب بازار را از دست رقبای خود خارج کند.

حسن انوری در کتاب شوریده و بی قرار (۱۳۸۴ ) به بیان شرایط زندگی شاعر می پردازد و از سفر وی به بغداد و تحصیل در مدرسه ی آن شهر و بازگشت پس از سی سال به شیراز، سخن می گوید. نویسنده، ضمن پرداختن به اتابکان فارس و تسلّط مغول براین دیار، سال شمار تاریخ عصر سعدی را بیان می کند. در فصلی نیز ارزش و اهمّیت آثار سعدی را مورد نقد و بررسی قرار داده و سعدی را شاعری جهانی دانسته است. نظرات نویسندگان بزرگ اروپایی درباره ی سعدی و آثارش نیز دیده می شود. در این کتاب پس از معرفی منتقدان سعدی، فصلی با عنوان ستایش از سعدی وجود دارد که در آن ابیاتی از سعدی و معاصران و نظرات دیگر نویسندگان درباره ی ارزش کلام شیخ، دیده می شود. نویسنده سعدی را یکی از چهار رکن فرهنگ و قومیّت ایرانی می داند.

عبدالحسین زرین کوب در کتاب حدیث خوش سعدی (۱۳۸۶ ) رفتار عمومی اتابکان فارس و مردم شیراز را در روزگار سعدی به تصویر می کشد. هم چنین از سفرهای سعدی به هند و کاشغر و گردش در سرزمین های اسلامی و زیارت مکّه سخن رانده است. در این کتاب، مباحثی مانند تخلّص سعدی، سعدی در اروپا، سعدی شاعر و معلّم اخلاق، توضیحاتی درباره ی بوستان و گلستان و یادداشت های حاشیه ی گلستان بیان شده است.
عبدالرسول چمن خواه در کتاب آرمان خواهی سعدی (۱۳۸۹ ) با مروری گذرا برآثار پیشینیان در سیاست مدن و تاریخچه ی پیدایش این علم، به بیان جایگاه و ارزش آن در آثار سعدی پرداخته است. او منزلت حکومت از نظر سعدی را با تمام ابعادش بیان می کند. در این کتاب با اشاره به ابیات سعدی، مردم سالاری دینی و رعایت عدالت را به عنوان یک اصل اساسی حکومتی و سرلوحه ی همه ی امور حاکم معرفی می نماید. نویسنده با بیان ابیّاتی از سعدی ، خصوصیّات کارگزاران شایسته را از زبان سعدی بیان می نماید.
منصور رستگار فسایی در کتاب مجموعه ی مقالاتی درباره ی زندگی و شعر سعدی (۱۳۷۵ ) به گردآوری ۳۴ مقاله ی ارزشمند از استادان زبان و ادب فارسی درمورد سعدی مبادرت ورزیده است. هر مقاله تحت عنوان و موضوعی خاص، ویژگی های فردی شاعر، شرایط زندگی، آثار، افکار و جهان بینی او را بیان کرده است. علاوه بر مقالات، اشعاری از شاعران فارسی زبان درباره ی سعدی در این کتاب چاپ شده است که همگی حاکی از مقام و منزلت سعدی در نزد اهل ادب می باشد.
کاووس حسن لی در کتاب فرهنگ سعدی پژوهی (۱۳۸۰ ) ابتدا به بیان توضیحات مختصری درباره ی نام سعدی، تاریخ تولّد، وجه تخلّص، مسافرت ها، مذهب و سال درگذشت سعدی می پردازد. در این کتاب ارزشمند، در بخش نخست به صورت مختصر، مقالات چاپ شده درباره ی سعدی معرفی شده اند. و در بخش دوم، کتاب های نگاشته شده درباره ی سعدی معرفی شده اند .
کاووس حسن لی از آثار سعدی به عنوان شاهکار های ادبی یاد می کند و همه ی شاهدان عالم را عاشق سعدی می داند.
حسین رزمجو مسؤول برگزاری کنگره ی سعدی (۱۳۶۴) و سرپرست وقت کمیسیون ملَی یونسکو درایران در سخنرانی خود درباره ی سعدی گفته است:
(( آثار باقی مانده از سعدی، بهترین گواه بر این واقعیَت است که او نه تنها شاعر و نویسنده ای توانا و کم نظیر است، بلکه فرزانه ای است خردمند، که در علوم دینی و اخلاقی و حکمت عملی و عرفان و سیاست و شناخت اجتماع متبحَر و صاحب نظر است و استادی او خصوصاً در این می باشدکه قادر است از تمامی این اطّلاعات وسیع و متنوَع در بیان مواعظ و نگارش داستان ها و تمثیل های آموزنده و سرودن غزلَیات پر شور و مثنوی ها و قصاید نغز و بدیع سود جوید و آن ها را به زبانی ساده و شیرین به شیوه ای سهل و ممتنع که قابل استفاده ی همگان باشد، بیان کند. )) ( رزمجو،۱۳۶۴،ج۱، ۲۸و۲۹ )
بدیع الله دبیر نژاد، در مقاله ای با عنوان چند نظر تربیتی و اخلاقی و مذهبی سعدی، (۱۳۶۴)ازسعدی به عنوان دانشمندی صاحب نظر در مسائل تربیتی یاد کرده و گفته است:
((یکی از بزرگ ترین ادبا و دانشمندان ایرانی که در دوره ی اسلامی، در باب آموزش و پرورش و مسائل اخلاقی و مذهبی سخن گفته « شیخ مصلح الدّین مشرف الدّین سعدی شیرازی» است. و از جمله مربیّان بزرگ اجتماعی است که پرورش و آموزش را از لوازم ذاتی و امور حیاتی و از اساس سعادت و نیک بختی های افراد و اعضای جامعه می داند و به همین منظور در دو اثر ارزشمند گلستان و بوستان یک دوره حکمت عملی را گنجانیده است. این صحیح است که سعدی اولین فردی نیست که در این باب سخن گفته، پیش از وی افراد دیگری در باب حکمت عملی به بحث پرداخته اند. وقتی از زمان ارسطو به این موضوع توجّه و عنایت شده است، ولی اسلوب کلام سعدی در این دو اثر زیبنده و پر ارزش در زبان و ادب فارسی و زبان های دیگر از طراوت و تازگی خاصّی برخوردار است. و از این جهت مورد دقّت و توجّه قرار گرفته است. گنج حقیقت از برای انسان علم اوست که علّت عزّت و نعمت و فرح و انبساط است.)) (دبیر نژاد، ۱۳۶۴،ج۲، ۴۳)
علی شریعتمداری در مقاله ای تحت عنوان تربیت از نظر سعدی(۱۳۶۴ ) گفته است:
((بحث درباره ی نظریات سعدی، بزرگ ترین شاعر و نویسنده ی ایران، آن هم در زمینه ی تربیت، کاری است پیچیده و نیاز به مطالعه و بررسی همه جانبه دارد. سعدی حکیمی است فرزانه، عارفی است وارسته، نویسنده ای است مردمی و شاعری است در حدّ اعلای فصاحت و بلاغت، آثار سعدی، چه منظوم و چه در نثر همه در بر گیرنده ی اندیشه های تربیتی این مربّی بزرگ است. آشنایی سعدی به فرهنگ و معارف اسلامی رنگ و معنای خاصّ به آثار او داده است. سعدی مانند یک جامعه شناس به تحلیل رفتار اجتماعی انسان می پردازد. او به عنوان یک فیلسوف به بررسی اخلاق و نقش آن در مناسبات انسانی اقدام می کند.)) (شریعتمداری،۱۳۶۴ ،ج۲، ۳۲۳)
حسین لسان در مقاله ای تحت عنوان پژوهش در روایات و مضامین سعدی(۱۳۶۴)، که به مناسبت هشتصدمین سالگرد تولّد سعدی نوشته و در ذکر جمیل سعدی جلد سوم به چاپ رسیده، گفته است:
((امّا آن چه گفتار سعدی را امتیاز بخشید، این واقعیّت است که گفته های او با درد و خواست همه ی مردم پیوندی سخت خورده است، درد و خواستی که با گذشت زمان و گردش روزگار از کهنگی و فراموشی در امان مانده است. حکایات و قصّه های سعدی در گلستان و بوستان با نهایت سلیقه انتخاب شده و از همین دردها و تقاضاها نشأت گرفته است آن گاه با دستکاری و نکته پردازی های شیخ، رنگی هر چه مطبوع تر و دل خواه تر پذیرفته است از سفرهای دور و درازی که داشته سخن می گوید، از صنعا و بلخ و هند و شام و جنگ با کافران قصه هایی نقل می کند و به این که سال ها در اقالیم غربت درنگ داشته، اشاراتی دارد.)) (لسان،۱۳۶۴،ج۳، ۱۴۷و ۱۴۸)
جعفر یاحقی در مقاله ای با عنوان جلوه های شاعرانه ی قصص اسلامی در شعر سعدی که ذکر جمیل سعدی در سال ۱۳۶۴ به چاپ رسیده ، گفته است:
((با آن که سعدی خداوندگار غزل است، عنوان« آموزگار اخلاق» نیز بر بالای او زیبنده می نماید. به همان اندازه که غزل سعدی از لحاظ جوهر شعری و درون مایه ی عاطفی در اوج است، شعر اخلاقی وی از لحاظ محتوا و کمال معنوی سرشار می نماید. اگر به یاد بیاوریم که در روزگار وی- که از همه سو فتنه می بارد- سخن گفتن تا چه پایه دشوار است. چه رسد به سخن حق گفتن، درخواهیم یافت که سعدی وظیفه دشواری را در مواعظ و سخنان حکمت آمیز خویش بر دوش داشته است.)) (یاحقی،۱۳۶۴،ج۳، ۳۰۸)
منوچهر دانش پژوه درکتاب استاد سخن سعدی(۱۳۸۸) درباره ی مقام بلند سعدی در سخن سرایی گفته است:
((درباره ی سعدی سخن گفتن، هم دشوار است هم آسان، همان گونه که سخن خود او را سهل و ممتنع خوانده اند. گفتن از سعدی آسان است، چون هر فارسی زبانی، زبان خود را از سعدی آموخته و سعدی با او هم زبان است و درباره ی سعدی، سخن گفتن دشوار است چون هر کس هر چه بگوید گوشه ای از قدرت سعدی را به زبان آورده است و هر کس از ظنّ خود یار او شده.))(دانش پژوه، ۱۳۸۸ ،۱۱)
بزرگان دیگری از جمله، خلیل خطیب رهبر با مجموعه ی ارزشمند ( شرح دیوان غزلیِِِّات استاد سخن سعدی شیرازی) در دو مجلّد، و ( گلستان سعدی با معنی واژه ها و شرح بیت ها و جمله های دشوار) و ( بوستان سعدی با معنی واژه ها و شرح بیت ها و جمله های دشوار) و خسرو معتضد، تاریخ نگار معاصر و نویسنده ی کتاب (زندگی و رنج های سعدی ) و علی دشتی با نوشتن کتاب ( در قلمرو سعدی) و آثار متعدّد دیگری چون (سعدی شناسی ) اثر امیر اسماعیل آذر، و… مطالب بسیاری درباره ی شرایط زندگی ، سفرها و روزگار زمان شاعر، بیان نموده اند. مقالات بسیار دیگری درباره ی سعدی نوشته شده است که ذکر همه ی آن ها از حوصله ی این گفتار بیرون است. شاید درباره ی پاره ای از مطالب این رساله، مثل ممدوحان سعدی کارهایی انجام شده، امّا هیچ تحقیقی تحت عنوان سعدی از زبان سعدی، تاکنون انجام نشده است.
۱-۴- روش تحقیق
روش کار در این تحقیق روش کتابخانه ای است و از فیش برداری به عنوان ابزار گردآوری اطّلاعات استفاده کرده ایم.
در این پژوهش، برای به دست آوردن طرح کلّی پژوهش، نخست باید به چندین سؤال پاسخ می دادیم که برخی از آنان عبارت بودند از:
۱- چه اطّلاعاتی درآثار سعدی، درباره ی او و خانواده اش وجود دارد؟
۲-آیا عقاید مذهبی سعدی در آثارش نمایان است ؟
۳- آیا در آثار سعدی، می توان معاصرانش (اساتید، حاکمان، شاعران،…)را شناخت؟
۴- چه تصویری از زندگانی مردم روزگار شیخ اجل در آثارش دیده می شود؟
برای پاسخ به این سؤالات به مطالعه ی کتاب های مختلفی پرداختیم. منبع اصلی در این تحقیق کلیّات سعدی بوده است. برای تسلّط بر موضوع و فهم بهتر اشعار، قبل از شروع کار، کتاب ها و مقالات معتبری که درباره ی آثار و احوال سعدی وجود داشته، جمع آوری گردید. ضمن مطالعه ی آن ها با آثار ارزشمند دیگری در باره ی سعدی، آشنایی حاصل شد .
با مسافرت به استان های خوزستان و فارس و استفاده از کتابخانه ی دانشگاه چمران و میرزای شیرازی، پاره ای از اطّلاعات مورد نیاز جمع آوری گردید. پس از مطالعات فراوان، کلیّات سعدی را مورد مطالعه قرار داده، آن چه درباره ی شاعر وجود داشت، استخراج و بر روی فیش ها ثبت گردید.
سپس مطالب یادداشت شده، طبقه بندی و مطالبی که از منابع دیگر استخراج شده بود، با هم تلفیق و ترکیب گردید و همه ی نوشته ها با توجّه به فصول، طبقه بندی و منظّم گردید.
در آخر نوبت به نوشتن فصول پایان نامه رسید که متن هر فصل تلفیقی از فیش ها و نظریات نویسنده درباره ی موضوع هر فصل می باشد.
فصل دوم :
جایگاه سعدی در ادب فارسی و جهان
۲- جایگاه سعدی در ادب فارسی وجهان
اگر چه درباره ی مقام ادبی سعدی سخن گفتن، کاری ساده و آسان است، در عین حال چنان آثار این سخنور بزرگ از غنا و عمق فرهنگی برخوردار است که سخن گفتن در باره ی او به وجهی دشوار می شود. شاید به همین علّت باشد که دانش آموز دبستانی سخن این شاعر را به خوبی می فهمد و یک استاد دانشگاه در تعبیر همان سخن می ماند. ادب شناسان ایرانی و غیر ایرانی با بهره گرفتن از کلام شیخ اجل، درباره ی این مهم مقالات فراوانی نوشته اند. در آثار سعدی، قدرت نویسندگی و هنر شاعری، تسلّط بر علوم مختلف از قبیل سیاست و کشورداری، عرفان، اخلاق و علوم دینی و نیازهای اجتماعی دیده می شود. قدرت سرایندگی شاعر در انواع قالب های شعری و نثر دلکش و بی نظیر گلستان، سبب گردید تا ادب دوستان، از او به عنوان چهره ای ممتاز و بی مانند یاد کنند. اندیشه های انسانی سعدی در پرتو تربیت دینی، سبب گردید تا همه ی مردم، مطلوب خود را در کلامش بیابند. اینک به بیان جایگاه سعدی در آینه ی کلام بزرگان می پردازیم.
۲-۱- جایگاه سعدی در ادب فارسی
حسن انوری در کتاب شوریده ی بی قرار(۱۳۸۴) گفته است: ((زادگان بزرگ آدمی که فرهنگ و روح انسانی را عظمت و اعتلا بخشیده اند و بدان شرف و ارج نهاده اند، چون هومریونانی، دانته ی ایتالیایی، شکسپیر انگلیسی، گوته ی آلمانی، و… بنیان گذاران ساختمان فرهنگ بشری هستند. اگر اینان نبودند، فرهنگ اوج و تعالی نمی یافت و مفهوم انسانیَت ژرفایی نمی پذیرفت. اینان به زندگی معنی بخشیده اند و جهان و زندگی را تحمل پذیر و بلکه دل پذیر ساخته اند. ما مردم ایران و فارسی زبانان جهان نیز باید مسرور باشیم که در زمره ی ملّت هایی هستیم که چنین چهره هایی پرورده ایم و می توانیم فردوسی، خیَام، مولوی، سعدی و حافظ را در کنار آن بزرگان بگذاریم و بگوییم این پنج تن نیز ارمغان ما به بشریَت است. ما به این پنج تن مباهات می کنیم و آنان را مایه ی مباهات تاریخ انسانی نیز می دانیم. در این جا از یکی از این پنج تن سخن می گوییم. از سعدی شاعری که در روز گار خود، آوازه ای قاره گستر داشت و در درازای تاریخ بعد از خود آوازه ای جهانی یافت.
سعدی در یکی از خونبار ترین روزگاران جهان، زندگی کرد. سقوط آدمی را به فرودترین جایگاه اخلاق و رذالت مشاهده کرد. با این همه، عشق را، که شرف آدمی در شناخت آن می دانست، فراموش نکرد و یکی از زیباترین نغمه های عاشقانه ی جهان را در زبان فارسی به وجود آورد.)) (انوری،۱۳۸۴، ۹)
((با آن که سعدی شخصیَتی است با ابعاد گوناگون، به نظر من دو ویژگی در او هست که بدو تشخَص و شاخصیَت بخشیده، و او را بر بسیاری دیگر از شاعران، اگر نگوییم همه، و فردوسی و مولوی و حافظ را مستثنی کنیم، برتری داده است. آن دو وی‍ژگی عبارتند از عشق او و شیوه ی سخن نویسی و سخن سرایی او.)) (همان، ۵۷)
اقبال آشتیانی گفته است: ((استاد جمیع شعرای این دوره، بلا خلاف بلکه افصح شعرای ایران و محیی سبک روان نظم و نثر در دوره ی مغول ابوعبدالله مشرف بن مصلح شیرازی مشهور و متخلّص به سعدی که درعشره ی اول یا دوم از قرن هفتم هجری در شیراز تولّد یافته.))(اقبال آشتیانی ،۱۳۸۷ ،۵۴۴)
اسمی که روزانه شنیده می شود، ایرانیان همه او را می شناسند، اشعارش در مدارس، دانشگاه ها، تدریس می گردد و نقل زبان همه ی مردم است. امّا کسی نمی تواند آن گونه که سزاوار اوست به توصیفش بپردازد. کسی نمی تواند با جرأت درباره ی سرگذشت او سخن بگوید. آن چه مهّم است، تأثیر شگفت سعدی بر زبان و فرهنگ فارسی و ادبیّات جهان است. نورالله ایران پرست در مقاله ای تحت عنوان شناسایی سعدی (۱۳۷۵) گفته است:
((سعدی یکی از شاهکارهای آفرینش و موهبت پروردگار توانا، به این سرزمین است. مقدّر بود که زبان فارسی به دست او کمال یابد و آماده ی بیان لطیف ترین احساس ها و عاطفه های انسانی شود.)) (ایران پرست،۱۳۷۵ ،۵۵)
سخن درباره ی معجزه ای به نام سعدی، در ادبیّات ما بسیار طبیعی به نظر می رسد. زیرا کمتر کسی است که با خواندن بوستان و گلستان او، این شاهکار های ادب فارسی را، در زمان استیلای ظلم و ستم معجزه نداند. حبیب یغمایی در مقاله ای با عنوان شیخ سعدی شیرازی (۱۳۷۵) او را پیامبر و معجزه ی زبان فارسی دانسته و گفته است:
(( سعدی پیامبر فارسی است. و معجزه ی او زبان او. از دیگر فضایلش بگذریم. نکته ای که تکیه بدان می باید کرد، زبان اوست که دیگر شاعران بزرگ ایران، و شاید جهان، چنین معجزه ای را نیاورده اند. ما در این عصر اختلاف، در اعصار بعد، نه به زبان فارسی سخن می کنیم، نه به زبان حافظ، نه به زبان مولانا، نه به زبان دیگران. زبان ما زبان سعدی است، اوست استاد مسلّم و مصلح بزرگ، و اوست آفتابی جهان نورد که از نور و فروغ خود معارف بشری را تابان و روشن نگاه می دارد.))(یغمایی،۱۳۷۵ ،۳۸۰)
محمد ابراهیم انصاری لاری در مقاله ای با عنوان سعدی نو اندیش،(۱۳۸۰) سعدی را پایه گذار بینش و فرهنگ ایرانی دانسته، گفته است: ((سعدی کسی است که پایه ی منش و بینش و روانشناسی و فرهنگ ایرانی ما را می ریزد. از سویی دیگر سعدی یکی از آن دو خداوندگار سخن است که اگر ما امروز، بدین سان، به این زبان شکرین و شیوا سخن می گوییم، این برتری و نازش و شایستگی ها را در گرو آن دو هستیم. یکی از آن خداوندگاران سعدی است، با آن سخن شور انگیز و شور خیز و شکر آمیزش، دو دیگر، فرزانه هنرمند توس است. فردوسی فرخنده. این دوتنند که شالوده های زبان فارسی را ریخته اند. اگر این دو در آسمان سخن ایران نمی درخشیدند، بی گمان امروز به شیوه ای دیگر پارسی را سخن می گفتیم که بی گمان چنین پخته و شیوا و شکرین نمی توانست بود.)) (انصاری لاری،۱۳۸۰ ،۷۲و۷۳)
آن چه سبب این جاودانگی و برتری بر همنوعان می شود، تسلّطی است که سعدی بر زبان فارسی و فنون ادبی و قالب های مختلف این زبان دارد. عبدالحسین زرّین کوب در مقاله ای با عنوان سعدی شاعر و معلم اخلاق(۱۳۷۸) می گوید:
(( شاید هیچ شاعر و نویسنده ی کلاسیک ایرانی از شهرت و قبولی که شیخ شیراز در تمام ایران و در سراسر قلمرو زبان فارسی پیدا کرده است، بهره نیافته باشد. و این خود بی تردید به خاطر تفوّق فوق العاده ای است که سعدی تقریباً در تمام فنون و انواع شعر و نثر فارسی احراز کرده است.)) (زرین کوب،۱۳۷۸ ،۲۱)
عباس کی منش در کتاب مثلث عشق، (۱۳۸۲) درباره ی جایگاه سعدی در ادب فارسی، گفته است: ((سعدی بی تردید بزرگ ترین شاعری است که بعد از فردوسی آسمان ادب فارسی را به نور جهان افروز خود روشن ساخته است. و آن روشنی با چنان نیرویی همراه است که هنوز پس از گذشت هفت قرن تمام از تأثیر آن کاسته نشده است و این اثر تا پارسی بر جای است هم چنان بر قرار خواهد ماند. زبان استادانه فصیح او زبان دل است و عشق و محبّت، و او خود نشانه ی تمام عیّاری است از «آدمیّت» به همان معنی بسیار کاملی که به رندی بیان کرده است چه طنز گزنده ی آن اندرز بخش نامردمان است.)) (کی منش، ۱۳۸۲، ۱۰۷)
عبدالحسین زرین کوب در کتاب حدیث خوش سعدی، (۱۳۸۶) می گوید:
((سعدی مهندس و معمار بزرگ نثر فارسی، استاد و سرمشق تقلید ناپذیر غزل عاشقانه در شعر دری و ممتازترین سراینده ی شعر تحقیقی و تعلیمی عرفانی در تمام اعصار شعر فارسی است. آخرین مظهر کمال در سراسر ادبیات فارسی است. تا مدت ها بعد از او شعر فارسی فقط حافظ را در طراز او به وجود آورده است. و نثر فارسی دیگر تقریباً هیچ چیزی که با کلام او قابل مقایسه باشد به وجود نیاورد. قبل از او هیچ کس جز فردوسی نیست که با او در مجرّد شاعری قابل مقایسه باشد و شک نیست مولانای مثنوی و دیوان شمس را با معیار مجرّد فنون شاعری نمی توان سنجید. در زمینه ی نثر تنها ابوالمعالی نصر الله منشی کلیله است که لطافت و سلاست کلام سعدی هم او را پشت سر گذاشته است.)) ( زرین کوب، ۱۳۸۶، ۱۱۲)
و کلام آخر، این که ((سعدی را پیشینیان، افصح المتکلّمین یعنی«شیوا گوی ترین سخنوران» لقب داده اند و این وصف برای سعدی اغراق آمیز نیست، زیرا سعدی به عقیده ی همه ی اهل ادب فارسی یکی از چهار قلّه ی بزرگ شعر فارسی و به عقیده ی بعضی صاحب نظران، بزرگ ترین شاعر ایران است.))(دانش پژوه،۱۳۸۸ ،۱۳)
۲-۲- سعدی در ادبیّات جهان
سعدی نه تنها معجزه ی زبان فارسی در میان ایرانیان و فارسی زبانان جهان است، بلکه زیبایی سخنش سبب گردید که آثارش، در بین دیگر ملت های غیر فارسی زبان، جایگاه ادبی خود را پیدا کند و شهرت جهانگیری کسب نماید. کاووس حسن لی در کتاب فرهنگ سعدی پژوهی (۱۳۸۰) در این باره گفته است:
(( بیرون از مرزهای زبان پارسی و در آن سوی فرهنگ ایرانی نیز، سعدی بیش از همه ی سخنوران دیگر ایرانی، اندیشمندان را به شگفتی همراه با ستایش، برانگیخته است، و این هنگامی است که هنوز از همه ی شگرفی و شگفتی سعدی، بیش از اندکی شناخته نشده است.)) (حسن لی،۱۳۸۰ ،۸)

۱-شناخت منطقه و مشکلات آن و طرح و تنظیم برنامه توسعه آن
۲-اجرای برنامه تهیه شده
۳-بررسی و ارزیابی طرح اجرا شده
در سیستم برنامه‌ریزی منطقه‌ای ، همیشه مسائل و مشکلاتی وجود دارد که بایستی با هماهنگی و در کنار سیاست کلی کشور ی اجرا گردد. توسعه متناسب و متوازن منطقه‌ای مشارکت مسئولین محلی و منطقه‌ای در برنامه‌ریزی و یا تعیین استراتژی توسعه شهرها و مکان یابی صنایع سنگین از مسائلی می‌باشد که در قالب برنامه‌ریزی ملی و منطقه‌ای قابل مطالعه اند.
برنامه‌ریزی منطقه‌ای یکی از سطوح برنامه‌ریزی در قالب توسعه و رشد اقتصادی و اجتماعی یک کشور می‌باشد که سطوح دیگر آن عبارت اند از، برنامه‌ریزی ملی، برنامه‌ریزی استانی، برنامه‌ریزی شهری و برنامه‌ریزی روستایی(شیعه،۸۹:۱۳۸۳).
در واقع تعاریف فردی از برنامه­ ریزی منطقه­ای فراوان است و تاکنون بر سر یک تعریف عمومی اتفاق­نظر حاصل نشده است. برنامه­ ریزی منطقه­ای شامل رهنمودها و خطوط اساسی و هدایت­گر توسعه و رشد منطقه با نگرش به جنبه­ های قوی اقتصادی است. برنامه­ ریزی منطقه­ای به ابعاد فضایی نیز توجه دارد. برنامه­ ریزی منطقه­ای از یک طرف، دارای خصلت بخشی و اقتصادی است؛ زیرا به جنبه­ها و ارائه راه­های رشد و توسعه منطقه توجه اساسی دارد و از طرف دیگر دارای خصلت فضایی است؛ زیرا به عمران منطقه و نواحی گرایش دارد. در مجموع می­توان گفت برنامه­ ریزی منطقه­ای عبارت است از روند منظم و متشکلی برای انتخاب بهترین روش­ها و مدل­ها جهت رسیدن به اهداف رشد و توسعه در مناطق مختلف. مفهوم برنامه­ ریزی منطقه­ای همان مفهوم برنامه­ ریزی در منطقه است. یعنی برنامه­ ریزی برای انسان­ها، فعالیت­ها و منطقه­ای که این فعالیت­های انسانی در آن شکل می­گیرد. البته سردرگمی درباره مفهوم برنامه­ ریزی منطقه­ای وجود دارد و این مسأله از آنجا ناشی می­ شود که ابهام درباره اصطلاحاتی چون «منطقه»، «توسعه منطقه­ای»، «برنامه­ ریزی منطقه­ای» و غیره وجود دارد. مبهم بودن واژه «منطقه» و «ناحیه» و استفاده آن‌ها به جای یکدیگر چه در متون پراکنده و چه در مقوله­­های تخصصی گوناگون از دیگر مشکلات در فهم مفهوم برنامه­ ریزی منطقه­ای است(زیاری، ۱۳۸۳: ۲).

برنامه‌ریزی منطقه‌ای فرایندی است در جهت تنظیم و هماهنگ کردن برنامه‌های مختلف اقتصادی – اجتماعی با نیازها و امکانات محلی، به عبارت دیگر برنامه‌ریزی منطقه‌ای فرایندی است در جهت مشارکت مردم و مناطق در برنامه‌ریزی و فراهم آوردن موجبات برنامه‌ریزی از پایین به بالا به منظور انطباق برنامه‌های کلان ملی با ویژگی های ناحیه‌ای.
برنامه‌ریزی منطقه‌ای یک نظم آکادمیک است که توسط طبقه بندی اهداف اجتماعی برای فعالیت‌های در سطوح بزرگتر از شهر ها مشخص می‌شود (معصومی اشکوری ،۴۷:۱۳۸۵).
۲-۱-۱۲- محلات شهر :
در سرزمین های اسلامی، شهر اسلامی مجموعه ای است از محلات متجانس و همگن که بر اساس روابط مناسبات، شکل و وابستگی های قومی، مذهبی و وابستگی های قومی – مذهبی و حرفه ای یا سرزمینی، در مکان مشخص مجتمع شده و هویت و اصالت خود را سالها به همین صورت نگاه داشته اند. یک پروفسور سنگاپوری در مقاله ای تحت عنوان"ماهیت شهر سازی اسلامی “ضمن اشاره به ویژگی ها و سازمآن‌های اجتماعی شهری – اسلامی خاورمیانه و اینکه دین مهمترین نیروی سازمان دهنده زندگی اجتماعی این شهر ها بوده می گوید “شکلی از تشکیلات اجتماعی که در شهر های اسلامی خاورمیانه توسعه‌یافته و هنوز در اکثر شهرها دیده می‌شود، همسایگی یا هم محله ای بودن محله یا منطقه مسکونی است که از گروه مردمی که در این ملت، نژاد، حرفه و در آمد تشابه داشته اند به وجود آمده که به محله های مدرن صنعتی بسیار شباهت داشت مردمان در محله های خود دارای روابط نزدیک ، پیوستگی مداوم و همبستگی و ایمان و اعتقاد بودند به علاوه بر آن محله پناهگاه مناسبی جهت تازه واردینی که در جستجوی یک مکان اختصاصی بودند به شمار می رفت” (ریاضی حسن ،۵،۴:۱۳۵۰).
در شهر های ایران علاوه بر زیژگی های مشترک ذکر شده که البته با شدت بعضی عوامل ذکر شد ه نیز همراه است. محلات گاه از تاسیسات و تسهیلات شهری برخوردار بوده و خود دارای بازارها و مساجد، گرمابه ها و سازمان اداری مشخص وابسته به حکومت بودند. محلات گاهی اوقات توسط کسانی اداره می شوند که یا از طرف مسئولین حکومتی منصوب می شدند و زیر نظر آن‌ها انجام وظیفه می کردند و یا عوامل مذهبی و اجتماعی در تعیین آن‌ها موثر بودند. تاثیر عامل اخیر منجر به پیروی افراد محله از ریش سفیدان و معتمدین محلی و یا رهبران مذهبی می شد. گاهی اوقات نیز ترکیبی از ۲ مورد یاد شده به وجود آمده و هر دو نوع مسئولین محله به اداره آن می پرداختند. نگهبانانی نیز به حفاظت از محلات مشغول بودند. آقای فلامکی در مورد اصول زندگی محله ای شهرهای ایران ۵ خصوصیت ذکر می کنند که عبارت است از :
۱-هر یک از محلات مسکونی شهر ها از خودیاری و استقلال سکونتی مشروط محدود برخوردارند.
۲- نوعی زندگی اجتماعی و محدود مستقل از بازار در سطح شهر و محلات مسکونی وجود دارد.
۳- در مقابل مجموعه فضایی بازار به عنوان فضای عمومی برای همه شهروندان و برای نو واردان به شهر – محلات مسکونی دارای حجاب سکونتی خاص است.
۴-به خاطر ویژگی های سنتی بالقوه ای که نزد خانواده های ساکن در محلات مسکونی وجود دارد. رفتار اجتماعی ساکنا ن در محله شکل خاص می یابد و هر فرد معرف شخصیتی است عاری از بی رنگی.
۵-هم زیستی متشکل از خانواده ها ی ساکن یک محله از وقایع تاریخی و اتفاق غیر منتظره شهری منطقه‌ای تاثیر می پذیرد .
وی اضافه می کند که تنها در لحظه های از زندگی آرام و مرفه مردم شهر ها ست که همه اصول ذکر شده به نحوی شایسته اعمال می‌شود ولی در هر حال تداوم فکری و نیاز به اتکا بر این اصول را در لحضه های که شهر و محلات آن دچار بحران هستند، همیشه می‌توان به عنوان پدیده های خاص زندگی محله ای در شهر های ایران باز شناخت (فلامکی ،۱۳۶۴).
۲-۱-۱۳-شهرستان:
- شهرستان واحدی از تقسیمات کشوری است با محدوده جغرافیایی معین که از به هم پیوستن چند بخش همجوار که از نظر عوامل طبیعی،‌ اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی واحد متناسب و همگنی را به وجود آورده‌اند.
‌تبصره ۱ - حداقل جمعیت شهرستان با در نظر گرفتن وضع پراکندگی و اقلیمی کشور به دو درجه تراکمی به شرح زیر تقسیم می‌شود:
الف - تراکم زیاد ۱۲۰۰۰۰ نفر.
ب - تراکم متوسط ۸۰۰۰۰ نفر.
‌تبصره ۲ - در نقاط کم تراکم، دورافتاده، مرزی، جزائری و کویری با توجه به کلیه شرایط اقلیمی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی تا حداقل ۵۰ هزار‌نفر با تصویب هیأت وزیران و در موارد استثنایی با تصویب مجلس شورای اسلامی می‌تواند کمتر از ۵۰ هزار نفر باشد.
‌تبصره ۳ - مرکز شهرستان یکی از شهرهای همان شهرستان است که مناسب­ترین کانون طبیعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی آن محدوده‌ شناخته می‌شود.
‌ماده ۸ - وزارت کشور موظف است ظرف مدت ۳ ماه با همکاری سازمان برنامه و بودجه و مرکز آمار درجات تراکم را تعیین و به تصویب هیأت ‌وزیران برساند.
۲-۲-دیدگاه ها و نظریات :
۲-۲-۱-سابقه برنامه‌ریزی منطقه‌ای :
افزایش جمعیت و نیاز بشری از یک سو و محدودیت ها از طرف دیگر، لزوم تفکر برنامه‌ریزی را مطرح نمود. بنابراین برنامه‌ریزی در هر زمان و مکانی متأثر از اهدافی است که این اهداف خود در پی نیاز ها مطرح می گردد .
برابر بررسی های انجام شده، اولین قدم های برنامه‌ریزی منطقه‌ای، حدود چهار هزار سال پیش، در مصر قدیم و در اطراف دره نیل، در قالب به وجود آوردن سیستم آبیاری و استفاده از طغیآن‌های رود نیل برداشته شد. هم زمان مصری ها و یونانی ها هم با ایجاد کا نال ها و سدهای متعدد خاکی و سنگی اراضی زیادی را به کشاورزی اختصاص می دادند.
شهر های شرقی که وابسته به منطقه و روستاهای اطراف بودند، کم کم رشد کردند. بدین ترتیب تولید، خرید و فروش و مزیت های نسبی مناطق مختلف نوعی برنامه‌ریزی منطقه‌ای، مخصوص آن زمان را به وجود آورد.
در زمان اسکندر، یونان توجه شایانی به عملکرد شهر ها در چارچوب توسعه منطقه‌ای و قدرت نظامی شهر ها نمود. فرمانروایان اسکندر برای حفظ و نگهداری منطقه و توسعه آن معتقد به داشتن یک شهر مهم در آن منطقه بودند.
مهم­ترین مراحل تکامل در برنامه‌ریزی منطقه‌ای، در زمان رومیان صورت گرفت . رومیان علاوه بر آبادانی و توسعه منطقه‌ای، مبادرت به توسعه قلمرو و احداث جاده های نظامی می نمودند، که این جاده ها خواه ناخواه در جهت انتقال کالا، مبادلات بازرگانی، توسعه ارتباطات اقتصادی و اجتماعی بین مناطق مؤثر افتاد . بعد از زمان رومی ها، در قرن ۱۴و ۱۵ میلادی تحول دیگری در امر برنامه‌ریزی منطقه‌ای به وجود آمد.
هلندی­ها اولین ملت پیشرو در امر برنامه‌ریزی منطقه‌ای قرون جدید هستند که با بهره گرفتن از امکانات آبی و کشتیرانی به ایجاد سدها و کانال های آبیاری و توسعه کشاورزی و حمل و نقل پرداختند. به طوری که جزء اولین کشورهای صادر کننده کالا، به صورت مدرن در آمده و به ایجاد بانک و انبار کالا، بازاریابی و رقابت پرداختند.
در قرن ۱۷میلادی فرانسویان توجه زیادی به توسعه مناطق و استقلال آن‌ها نمودند . انگلستان در اواخر قرن ۱۸و ۱۹میلادی به عنوان اولین کشور صنعتی جهان، با در دست داشتن انواع ماشین های حمل و نقل، کارخانجات، دست‌یابی به مواد خام ارزان، سهم عمده ای در مدرنیزه کردن توسعه اقتصادی و برنامه‌ریزی منطقه‌ای داشته است.
پیدایش نظریات اقتصادی ، رقابت در بازاریابی و تولید، تخصیص منطقه در تولید، مسئله برتری نسبی منطقه در تولید ، تأثیر مهمی در برنامه‌ریزی منطقه‌ای به جای گذاشت . در انگلستان کشاورزی صنعتی شد و معادن فعال گردید . رقابت بین المللی اقتصادی باعث به وجود آمدن قوانین اجتماعی و بیمه گردید . همزیستی علوم اقتصادی و اجتماعی و جغرافیا شکل جدیدی به برنامه‌ریزی منطقه‌ای در قالب مدلهای مکانی ، فضایی و منطقه‌ای داد.
“ابنزرد هاوارد “با ارائه نظریه “باغ شهر ها “در سال ۱۸۹۸میلادی، کمک شایانی به برنامه‌ریزی منطقه‌ای نمود . وی مهتقد بود که با ایجاد چند باغشهر در اطراف شهر های بزرگ باید مبادرت به تمرکز زدایی از شهر های بزرگ نمود . به طوری که جمعیت و صنعت از این شهر ها خارج و نوعی پخشایش صنعت و جمعیت صورت می گیرد. بعداً وی یک سیستم منطقه‌ای، از یک شهر مرکزی با جمعیت بهینه ای معادل ۵۰۰۰۰نفر و چندین شهر اقماری را پیشنهاد نمود که خود نوعی برنامه‌ریزی منطقه‌ای است (زیاری ،۱۰:۱۳۷۸-۱۵).
۲-۲-۲-نظریات ارائه شده :
الف)توسعه : نظریه های ارائه شده درباره دستیابی به توسعه را می‌توان به دو گروه عمده نظریه رشد نامتعادل و نظریه رشد متعادل تقسیم نمود: فرانسوا پرو، هیرشمن، سینگر، کیندلبرگر استرتین و روستو از پیروان دکترین رشد نامتعادل هستند که در آن، نظریه قطب رشد تجلّی می شو د. نظریه قطب رشد پویا بر دو اثر استوار است : یکی اثرات تمرکز و دیگری اثرات پخش؛ بدین صورت که اثرات تمرکز و دیگری اثرات پخش؛ بدین صورت که رشد همزمان در همه جا اتفاق نمی افتد بلکه در نقاط یا قطب های توسعه اتفاق می افتد که از قدرت جاذبه بالایی برخوردارند (اثر تمرکز) این نقاط، توسعه را در کانال هایی پخش می­ کنند که کل اقتصاد را تحت تأثیر قرار می دهد(اثر بخش)(کلانتری :۱۳۸۰،۶۰-۷۰).
بسیاری از نظریه­پردازان توسعه، مانند میردال (۱۹۷۰) و تودارو (۱۳۶۵)، بر کاهش نابرابری و رفع دوگانگی­های اقتصادی و اجتماعی به عنوان یکی از اهداف اساسی توسعه تأکید دارند. نبود توازن در جریان توسعه بین مناطق گوناگون، موجب ایجاد شکاف و تشدید نابرابری منطقه‌ای می­ شود که خود مانعی در مسیر توسعه است(آهنگری و سعادت مهر، ۱۳۸۶: ۱۵۹).
میسرا معتقد است که هدف همه فرایندهای توسعه، رفاه انسان است و توسعه ناحیه­ای نیز استثنائی بر این قاعده نیست(حسین­زاده دلیر، ۱۳۸۴: ۷۳). امروزه اقتصاددانان نظریه رشد متوازن در مناطق مختلف، ضرورت برنامه­ ریزی منطقه­ای صحیح را جهت رسیدن به توسعه متوازن مطرح می­ کنند و معتقدند که توسعه متعادل ناحیه­ای با فراهم کردن بهترین شرایط و امکانات برای توسعه جامع همه نواحی، تفاوت­های کیفیت زندگی بین ناحیه­ای و درون ناحیه­ای را به حداقل رساند و نهایتاً از بین ببرد(مولایی، ۱۳۸۷: ۷۴).
موضوع توسعه با پیشتازی نظریه پردازان اقتصادی شروع شد . آن‌ها نظریات مختلفی را برای دست‌یابی به توسعه به اقتصادی مطرح کردند. کسانی مانند روزن ، اشتاین، رودن، و برکس رشد هم زمان بخش‌های مختلف اقتصادی و راه مناسبی برای دست‌یابی به توسعه اقتصادی می دانند و معتقدند برای شکستن دور باطل فقر در کشور های در حال توسعه باید در بخش‌های مختلف اقتصادی سرمایه گذاری همه‌جانبه و هم زمانی انجام گیرد. عقاید آن‌ها به نام نظریه رشد متوازن شناخته شده است . در مقابل هیرشمن معتقد است در کشور های در حال توسعه چنان سرمایه ای در اختیار ندارند تا بتوانند سرمایه گذاری همه‌جانبه ای انجام دهند.
بنابراین کشور ها باید بخشی را به عنوان پیشتاز انتخاب کنند و در این بخش پیشتاز و یا قطب رشد سرمایه گزاری کنند تا رشد این بخش با ارتباط های پیشین و پسین ، باعث رشد بخش‌ها شود (بهشتی ،۷۲:۱۳۷۸). در زمینه توسعه مناطق نیز الگوهای تقریبا مشابهی وجود دارد. مفهوم قطب رشد را فرانسوا پرو فرانسوی در دهه ۱۹۶۰میلادی مطرح کرد. به اعتقاد پرو ، قطب های رشد دارای صنایع یا کارخانه های با عملکرد بالا و دارای امکان رشد بسیار قوی هستند. او رشد صنایع را اساسی و پیشرفته را موتور حرکت رشد اقتصادی ملی می داند که در مکآن‌های معینی بروز می کند و در نتیجه رشد نامتوازن به وجود می آید. و صنایع جدید در نزدیکی زیر ساخت ها و زیر بناهای مورد نیاز آن مستقر می شوند و نقاط رشد معینی را ایجاد می کنند. این تمرکز مکانی با عقب ماندگی نواحی دیگر همراه خواهد بود و نتیجه آن، قطب بندی منطقه‌ای و گسترش ناهمگون توسعه از نظر جغرافیایی است. در پی آن آثار نفوذ کننده متعددی تصحیح این عدم توازون را تضمین خواهد کرد (هاروی ،۹۹:۱۳۷۶).
نظریه های توسعه را بر حسب اینکه روی کدام عامل تاکید بیشتری دارند می‌توان به ۴دسته تقسیم کرد (ساعی ،۲:۱۳۸۶).
۱-نظریه های که اولویت را به عامل فرهنگی می دهند (وبر –تونیس –کنت و …).
۲- نظریه های که روی عوامل اقتصادی تاکید بیشتری دارند (مارکس –وستو –لوئیز –نورک –هیرشمن).
۳-نظریه های که بر روی عوامل سیاسی الویت قائل هستند (نظریه های رادیکال –وابستگی –فرانک –امین و….).
۴-نظریه های که بر انفکاک و تخصصی شدن ساختارهای نظام اجتماعی تمرکز دارند (وبر –دورکهایم اسپنسر –پارسونز و…).
اما توسعه باید جامع، یکپارچه و چند بعدی باشد و در بعد فرهنگی و سیاسی آزادی یکدیگر و در روابط و مناسبا اجتماعی عادلانه ، محورهای اصلی توسعه را تشکیل دهند(پیشگاهی فرد و همکاران، ۸۲:۱۳۹۱).
عمده ترین نظریه های مبین عدم توازون منطقه‌ای در تحلیل توسعه ملی و منطقه‌ای شامل نظریه های دوگانگی اقتصادی – نظریه های همگرایی منطقه‌ای و رویکرد های قطبی شدن توسعه فضایی است(پروکس:۱۹۵۵، هیگنیز:۱۹۵۶) ^[۱۲]دیدگاه همگرایی بیان می کند که، توزیع رشد و توسعه در مناطق، فرآیندی همگراست، یعنی نهایتاً و در درازمدت رشد و توسعه منطقه‌ای، به توازن منطقه‌ای خواهد انجامید، هرچه اقتصاد توسعه‌یافته تر شود؛ شکاف میان مناطق کمتر خواهد شد (ریچاردسون:۱۹۷۸^[۱۳]) نئوکلاسیک ها بر خلاف ساختارگرایان در مورد نیروهای بازار خوش بین هستند و نابرابری منطقه‌ای را شرط لازم و اصلی و یک مرحله گذار به سمت توسعه‌یافتگی می­دانند که در آن نیروهای بازار بازده همه عوامل تولید را به نزدیک تولید نهایی شان تضمین می کنند. نابرابری منطقه‌ای از فرایند تخصیص منابع آغاز می‌شود، اما تحرک عوامل تولید و کارآیی نیروهای بازار نهایتاً آن را به سمت برابری منطقه‌ای سوق می دهد (اسمیت :۱۹۷۵)^[۱۴]. هر چند لازمه بازارهای کارآ وجود رقابت کامل است که در بیشتر کشورها در حال توسعه وجود ندارد بنابراین، دوگانگی اقتصادی از ویژگی های کشورهای توسعه نیافته است و فرض بر این است که نابرابری منطقه‌ای یک پیامد غیرقابل اجتناب از تجمع سرمایه و بیشینه سازی سود است که نیروهای بازار تمایل دارند تا آن را افزایش دهند (میردال:۱۹۷۵)^[۱۵]
از نظر میردال، ابتدا عدم تعادل های منطقه‌ای به خاطر برخی مزیت های اولیه که در برخی مناطق وجود دارد ظهور می کند. عمل نیروهای بازار منجر به افزایش نابرابری‌ها می‌شود، ساز و کار علیت انباشتی باعث افزایش عدم تعادل های منطقه‌ای می گردد و سبب ایجاد اثــرات بــازدارنده می گردد. ابتدا رشد در مناطق ویژه ای آغاز می‌شود، سپس نیروی کار، سرمایه و ماده اولیه از مناطق توسعه نیافته به سمت این مناطق جریان می یابند. مناطق توسعه نیافته در حاشیه می مانند و از نظر اقتصادی و تسهیلات اجتماعی در محرومیت خواهند بود. اثر بازدارنده می‌تواند بر اثر اثر پخش خنثی شود. اثر پخش هنگامی رخ می دهد که تقاضا از مناطق دارای رشد سریع برای برخی کالاهای ویژه تولید شده در مناطق کمتر توسعه‌یافته زیاد می‌شود ؛ و رشد را در آن‌ها تحریک می­نماید( همان).
هیرشمن نیز نابرابری‌های منطقهای را یک همراه اجتناب ناپذیر شرایط رشد اقتصادی می داند. هیرشمن مفهوم خود را با کمک دو اصطلاح اثر رخنه به پایین و اثر قطبی شدن تبیین کرد. اثر رخنه به پایین مشابه اثر پخش میردال و اثر قطبی شدن نیز مشابه اثر واپس روی عمل می کند (هیرشمن:۱۹۵۸) ^[۱۶] در زمینه نظریه قطبی شدن، فرانسوا پرو با بیان این که توسعه ملی در فرایند حرکت خود منجر به قطبی شدن فعالیت ها می‌شود ، وجود نابرابری در بخش‌ها در فرایند توسعه را نشان داده است که با استدلال مشابه می‌توان مفهوم قطبی شدن مناطق در فرایند توسعه را در نظر گرفت(پروکس :۱۹۵۵، هیگنیز:۱۹۵۶)^[۱۷].
جان فریدمن، دیدگاهی کاملاً انتقادی نسبت به الگوهای تعادلی در تحلیل های منطقه داشته و معتقد است که فضاهای پیرامونی ممکن است در قالب بهره وری درآمد در رسیدن به نواحی سریع رشد یافته، ناموفق باشند (فریدمن :۱۹۶۶^[۱۸])او با بیان این که توسعه به عنوان پدیده ای که از طریق یک فرایند ناپیوسته ولی تراکمی از ابداعات صورت می گیرد، گرایش دارد در یک تعداد نسبتاً کمی از مراکز تغییر گسترش یابد، رابطه ای میان مباحث پرو و مباحث توسعه اقتصادی در چارچوب روابط حاکمیت- وابستگی در یک سیستم فضایی ایجاد کرده است .مدل مرکز پیرامون عدم تعادلهای فضایی در همه سطوح توسعه اقتصادی را تشریح می کند. موضوع اصلی مدل این است که به علت صرفه اقتصادی انباشتگی (مزیت ها برای یک فعالیت اقتصادی به علت همجواری با سایر فعالیتها)تمایل وجود دارد تا فعالیتهای اقتصادی در یک نقطه مرکزی متمرکز شوند. چنین انباشتگی معمولاً در مراکز شهری صورت می گیرد . تجمع فعالیتهای اقتصادی از طریق اثرات پخش یا رخنه به پایین) ازطریق دسترسی به اشتغال، بازار برای تولیدات کشاورزی و صنعتی و دسترسی به خدمات) نواحی حاشیه اطراف مراکز شهری را منتفع می سازد(همان).
نابرابری صرفاً به مقیاس ملی محدود نشده است. بلکه در همه سطوح جغرافیایی مانند بخش، استان و ایالت، قارهای و مقیاس جهانی نیز اتفاق افتاده است (ماتوکادزی :۱۹۹۹^[۱۹]) این مدل با در اختیار قرار دادن ابزاری که می‌توان به وسیله ی آن به تحلیل و تفسیر روابط متقابل در سطوح مختلف منطقه‌ای، ملی و جهانی پرداخت، تعیین جایگاه، نقش و اهمیت مرکز به عنوان محل تجمع نوآوری ها و تحولات جدید و همچنین تعمیم پذیری این نظریه در مقیاس خرد و کلان قابلیت‌های زیادی را برای تحلیل اقتصاد فضایی ایجاد کرد.(عبدالله زاده و شریف زاده ،۵۱،۵۲:۱۳۹۰).
پل استراین معتقد است که هدف غایی توسعه باید فراهم آوردن بهبود مستمر در وضع افراد باشد و ثمرات خود را نصیب دیگران کند (معصومی اشکوری ،۴۲:۱۳۷۶)توسعه جریانی چند بعدی است که در خود تجدید سازمان و سمت گیری متفاوت کل نظام اقتصادی اجتماعی را به همراه دارد. دو چارچوب کلی در نظریه های توسعه مطرح می‌شود.
۱-چارچوب بنیادین توسعه (مکتب تکاملی توسعه، نظریه نوسازی، دیدگاه مارکسیستی از توسعه و نظریه وابستگی ).
۲-چارچوب نوین توسعه (ازکیا،۳:۱۳۸۱).
در تمام این مکاتب به لحاظ غلبه رویکرد بالا به پایین و ایفای نفش حاکمیتی دولت در امر برنامه‌ریزی توسعه (صرافی،۱۵۷:۱۳۷۷).

برنامه ریزی

۲۶۹

۳۵-۲۸

۷۵/۰

فقدان کنترل پیامد

۲۶۹

۴۰-۳۶

۷۶/۰

انگیزش

۲۶۹

۴۸-۴۱

۷۵/۰

کل

۲۶۹

۴۸-۱

۷۰/۰

روش تجزیه و تحلیل داده ها
در این پژوهش برای بررسی و تجزیه و تحلیل اطلاعات از شاخصهای آمار توصیفی ( فراوانی، درصد، درصد تجمعی و نمودار) و روش های آمار استنباطی (همبستگی و رگرسیون برای آزمون فرضیات و آزمون تی نمونه های مستقل و تحلیل واریانس برای یافته های جانبی و پرسش های فرعی) استفاده شد.

ملاحظات اخلاقی
۱- در چارچوب مندرجات پروپوزال مصوب شده در شورای پژوهشی دانشگاه عمل شد و در برخورد با سوژههای انسانی مطابق موازین شرعی و اخلاقی اسلامی، با حفاظت از اطلاعات آزمودنیها عمل شد.
۲- اطلاعات جمع آوری شدهی حاصل از پرسشنامه ها بصورت محرمانه مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت و صرفاً جهت هدف پژوهش مورد استفاده قرار گرفت.
۳- کلیه حقوق مادی و معنوی مربوط به اساتید راهنما و مشاور در انجام این پژوهش مد نظر قرار گرفت.
فصل چهارم
یافته های پژوهش
مقدمه
تجزیه و تحلیل داده ها فرایندی چند مرحلهای است که طی آن دادههایی که از طریق بکارگیری ابزراهای جمع آوری داده ها فراهم آمدهاند، خلاصه، کدبندی و دستهبندی و در نهایت پردازش میشوند تا زمینه برقراری انواع تحلیلها و ارتباطها بین این داده ها به منظور آزمون فرضیه ها فراهم آید. در واقع تحلیل اطلاعات شامل سه عملیات اصلی میباشد، ابتدا شرح و آماده سازی داده های لازم برای آزمون فرضیه ها، سپس تحلیل روابط میان متغیرها، و در نهایت مقایسه نتایج مشاهده شده با نتایجی که فرضیه ها انتظار داشتند. در این فرایند داده ها هم از لحاظ مفهومی هم از لحاظ تجربی پالایش میشوند و تکنیکهای گوناگون آماری نقش بسزایی در استنتاجها و تعمیمها بر عهده دارند. تجزیه و تحلیل برای بررسی صحت و سقم فرضیات برای هر نوع تحقیق از اهمیت خاصی برخوردار است. امروزه در بیشتر تحقیقاتی که متکی به اطلاعات جمع آوری شده از موضوع مورد تحقیق است، تجزیه و تحلیل اطلاعات از اصلیترین و مهمترین بخشهای تحقیق محسوب میشود. داده های خام با بهره گرفتن از نرم افزارهای آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار میگیرند و پس از پردازش به شکل اطلاعات در اختیار استفاده کنند گان قرار میگیرد. برای تجزیه و تحلیل داده های جمع آوری شده آمار تحلیلی به دو صورت توصیفی و استنباطی مطرح میگردد. در ابتدا با بهره گرفتن از آمار توصیفی، شناختی از وضعیت و ویژگی های جمعیت شناختی پاسخ دهندگان حاصل میشود و در ادامه آمار استنباطی به بررسی روابط بین متغیرها میپردازد.
لذا تجزیه و تحلیل اطلاعات در واقع بخشی از فرایند علمی روش تحقیق است، که در آن تئوریها ، نظریات یا فرضیات تحقیق در قالب آمار و ارقام علمی مستدل جلوه میکنند، و ثمرهی تحقیق را به صورت کمی نشان میدهند. بنابراین در این بخش ما تصمیم داریم که یافته های خود را در دو بخش اصلی، الف: شاخصهای آمار توصیفی و ب: شاخصهای آمار استنباطی بیان کنیم. بنابراین در این پژوهش ابتدا با بهره گرفتن از آمار توصیفی، شناختی از وضعیت جمعیت شناختی پاسخ دهندگان در فصل سوم حاصل شد و در ادامه در این فصل بوسیله آمار استنباطی به بررسی فرضیه ها پرداخته شده است.
میانگین و انحراف معیار متغیرهای مورد مطالعه
جدول (۴-۱) میانگین و انحراف معیار هوش اخلاقی، مهارت اجتماعی و عملکرد تحصیلی بر حسب جنسیت

جنسیت

پسر

دختر

کل

متغیر

میانگین