- مشوق‌ها
مشوق رویدادی محیطی است که انسان را به سمت شروع کردن رفتاری خاص سوق می‌دهد یا از آن دور می‌کند. مشوق‌ها همیشه قبل از رفتار حادث می‌شوند (یعنی S: R)، و با انجام این کار، انتظاری را در انسان به وجود می‌آورند که پیامدهای خوشایند یا ناخوشایند در شرف وقوع هستند. علاوه بر این مشوق‌ها خود موجب رفتار نمی‌شوند، بلکه بر احتمال اینکه پاسخ داده شود یا نه، تأثیر می‌گذارند. بنابراین مشوق‌ها قبل از این که رفتاری از عامل سر بزند، عامل را به سمت رویداد‌هایی که تجربیات خوشایند را انتظار دارند، هدایت می‌کنند (گرایشی) یا آن را از رویداد‌های بیرونی که تجربیات ناخوشایند را مژده می‌دهد، دور می‌سازد (اجتنابی).

- تقویت کننده
تقویت کننده هرگونه رویداد بیرونی است که رفتار را افزایش می‌دهد و شش نکته اثر بخشی مثبت را تعیین می‌کند، که عبارت‌اند از:

1. 1. کیفیت آن

1. 1. فوریت آن

1. 1. مناسبت فرد / تقویت کننده

1. 1. نیاز دریافت کننده به پاداشی خاص

1. 1. شدت آن

1. 1. ارزشی که دریافت کننده برای تقویت کننده قائل می‌شود.

- پیامد‌ها
پیامدها دو نوع هستند، تقویت کننده‌ها و تنبیه کننده‌ها و تقویت کننده‌ها نیز دو نوع‌اند، مثبت و منفی.
۱- تقویت کننده‌های مثبت: هرگونه محرک محیطی هستند که وقتی عرضه شوند، احتمال وقوع رفتار مطلوب را در آینده افزایش می‌دهند.
۲- تقویت کننده‌های منفی: هرگونه محرک محیطی هستند که وقتی حذف شوند، احتمال وقوع رفتار مطلوب را در آینده افزایش می‌دهند.
۳- تنبیه‌کننده‌ها: هرگونه محرک محیطی هستند که وقتی ارائه می‌شوند، احتمال وقوع رفتار نامطلوب را در آینده کاهش می‌دهد. البته تنبیه مثبت هم وجود دارد مانند جریمه که باعث می‌شود فرد مقداری از دارایی خود را از دست بدهد.
۲-۱-۲۵- برنامه‌های سازمانی ایجاد انگیزش در کارکنان
عمده‌ترین برنامه‌ها برای ایجاد انگیزش در سازمان عبارتند از:
۱- مدیریت مبتنی بر هدف: این برنامه مدیریتی توسط پیتر دراکر ارائه شد تا با بهره گرفتن از هدف‌های سازمان، افراد را تحریک و بدین وسیله در آنان ایجاد انگیزه کند. اهمیت این برنامه در تاکیدی است که بر اهداف کلی سازمان دارد. از آنجا که همه افراد سازمان در تعیین هدف‌های مزبور مشارکت دارند، مسیر اجرای برنامه مدیریت مبتنی بر هدف دو طرفه (از بالا به پایین و از پایین به بالا) است و در نتیجه سلسله مراتبی از اهداف به وجود می‌آید که در بین سطوح آن رابطه معقول و ذی‌ربطی وجود خواهد داشت.
از نظر فرد کارگر یا کارمند، اجرای برنامه مدیریت مبتنی بر هدف، اهداف عملکردی ویژه و شخصی را به وجود می‌آورد، بنابراین هر فرد در واحد خود نقش مشخص و معینی خواهد داشت و اگر همه افراد سازمان به اهداف خود دست یابند، در آن صورت اهداف واحد مزبور تأمین خواهد شد و در نهایت سازمان به اهداف کلی خود خواهد رسید. اهمیت این روش در آن است که همیشه کاربرد دارد. در مواردی هم که این برنامه نتوانسته است انتظارات مدیران را برآورده سازد، مشکلی در این برنامه وجود نداشته، بلکه علت، داشتن انتظارات غیر واقعی از نتایج، نداشتن تعهد مدیریت عالی سازمان و ناتوانی یا بی‌میلی مدیریت نسبت به این برنامه بوده است. تحقیقاتی که در زمینه این روش انجام شده، نشان می‌دهد که در حال حاضر بسیاری از سازمان‌های بزرگ اعم از عمومی و دولتی در کشورهای غربی به صورت رسمی از برنامه مدیریت مبتنی بر هدف برای ایجاد انگیزش در کارکنان خود استفاده می‌کنند یا اینکه قبلاَ از آن استفاده کرده‌اند.
در اجرای مدیریت مبتنی بر هدف لازم است موارد زیر در نظر گرفته شود:
_ اهداف باید به صورت دقیق تعیین و مشخص شوند.
_ اهداف الزاماَ به وسیله مدیریت یا ریاست سازمان تعیین نمی‌شوند و اهداف مشارکتی جایگزین اهداف تحمیلی می‌شوند.
_ هر هدف باید در یک دوره زمانی معین تأمین شود.
_ افراد در طول اجرای برنامه و به صورت مرتب در جریان میزان پیشرفت کار خود قرار می‌گیرند. به عبارت دیگر از عملکرد خود بازخورد می‌گیرند.
۲-. تعدیل در رفتار: این برنامه مبتنی بر این اصل اساسی است که اهمیت انواع کارهایی که فرد در سازمان انجام می‌دهد با توجه به نتایج حاصل از عملکرد کارکنان، یکسان نیست. در حال حاضر در کشورهای غربی تعداد زیادی از سازمان‌ها، جهت بهبود بهره‌وری، کاهش اشتباهات، پایین آوردن نرخ غیبت کارکنان، تأخیرها و … روش تعدیل رفتار سازمانی را به کار می‌برند. این برنامه شامل پنج مرحله است:
مرحله اول- شناسایی رفتار اصلی (تعیین کننده): شناسایی رفتارهایی که بیشترین اثر را بر عملکرد دارند.
مرحله دوم- سنجش یا اندازه‌گیری رفتار‌ها: باید شاخص‌های اندازه‌گیری تهیه شود. این شاخص‌ها شامل تعیین رفتارهایی است که در شرایط موجود تکرار می‌شود.
مرحله سوم- شناسایی ترتیب رفتارها: عبارت است از یک تجزیه و تحلیل عملی به منظور تعیین رفتارهایی که در جهت بهبود عملکرد صورت می‌گیرد.
مرحله چهارم- ارائه استراتژی و ایجاد تغییرات لازم در رفتارها: در این مرحله، مدیر برای تقویت و تضعیف رفتارهایی که منجر به عملکرد مطلوب و نامطلوب می‌شوند، وارد عمل می‌شود و نوعی استراتژی خاص را به اجرا می‌آورد. در اجرای این استراتژی برخی از روابط عملکرد- پاداش تغییر خواهد کرد. به عبارت دیگر برای این که به عملکرد عالی پاداش بیشتری تعلق گیرد ساختار، پردازش، تکنولوژی و گروه‌های کاری باید انجام شود.
مرحله پنجم- ارزیابی عملکرد: ارزیابی بهبود عملکرد است. در این مرحله تغییر در رفتار کارمند مورد بررسی قرار می‌گیرد که آیا یک تغییر همیشگی صورت گرفته است یا خیر؟

3. 3. مشارکت کارکنان: مقصود از مشارکت کارکنان، انواع روش‌ها و فعالیت‌هایی است که در زمینه مشارکت اعضای سازمان انجام می‌گیرد. این امر نوعی فرایند مشارکتی است که هدف آن تشویق و ترغیب کارکنان و اعضای سازمان به دادن تعهد و مشارکت هر چه بیشتر در امر موفقیت سازمان است. پایه و اساس این اندیشه بر این مبنا استوار است که کارکنان در مراحل تصمیماتی که بر سرنوشت آنان اثر می‌گذارد، مشارکت کنند و در کار اداری و سازمانی از آزادی عمل بیشتری برخوردار شوند و در نهایت باعث افزایش بازدهی، تولید و بهره‌وری در سازمان شوند.

برنامه‌های مشارکت کارکنان به انواع خاصی دسته‌بندی می‌شود که عبارتند از:
الف- مدیریت مشارکتی: افراد در تصمیم‌گیری‌ها مشارکت می‌کنند، یعنی زیردستان در تصمیم‌گیری نقش دارند و در این زمینه نیز با رئیس مستقیم خود در قدرت سهیم هستند. برای کارساز شدن هر چه بیشتر این روش لازم است تا به افراد فرصت لازم و مناسب برای مشارکت داده شود. در این روش کارکنان باید از توانایی لازم از جمله هوش، دانش فنی و روابط انسانی برخوردار باشند تا بتوانند مشارکت مؤثر داشته باشند و همچنین فرهنگ سازمانی نیز باید به گونه‌ای باشد که این نوع مشارکت را تایید کند.
ب- مشارکت نمایندگان کارکنان: در این روش یک گروه کوچک به عنوان نماینده همه کارکنان در تصمیم‌گیری‌ها شرکت می‌کند. هدف این برنامه توزیع قدرت در سازمان است و سازمان تلاش می‌کند تا اختیارات برابری به کارکنان بدهد تا کارکنان هم‌تراز با مدیریت و ذی‌نفعان شوند. از نمونه‌های رایج این شیوه، می‌توان از شورای کاری کارکنان نام برد. این روش به دلیل اینکه جنبه نمادین دارد و معمولاَ شوراهای کارگری تحت سلطه مدیریت سازمان هستند، چندان اثر بخش نیست.
ج- دایره کیفیت: کارکنان و سرپرستان در دایره کیفیت، یک گروه ۸ الی۱۰ نفری تشکیل می‌دهند و افراد مسئولیت مشترک را می‌پذیرند. به این صورت که افراد گروه به طور مرتب گردهم می‌آیند (معمولاَ هفته‌ای یک بار) و درباره مسئله کیفیت بحث می‌کنند و به دنبال علل مسائل، راه‌ حل‌ هایی را ارائه می‌کنند و اقدامات اصلاحی را به عمل می‌آورند. آنها همچنین مسئولیت کیفیت محصول را بر عهده می‌گیرند و نتایج کار را مورد ارزیابی قرار می‌دهند، ولی اجرای راه حل نهایی پیشنهاد شده و مسئولیت آن بر عهده مدیریت سازمان است. چنین برنامه‌هایی معمولا َدر شرکت‌های ژاپنی متداول است و بدین وسیله این شرکت‌ها با هزینه پایین، محصولاتی با کیفیت بسیار بالا تولید و عرضه می‌کنند.
د- سهیم کردن کارکنان در سازمان: در این روش سازمان سهام خود را به کارکنان ارائه می‌کند تا آنها نیز در مزایای حاصل از فعالیتهای شرکت سهیم شوند. هدف از ارائه چنین برنامه‌هایی آن است که سازمان کارکنان را با اعطای سهم یا پول نقد، قادر سازد تا در شرکت سرمایه‌گذاری کنند. در نتیجه با اجرای چنین برنامه‌ای کارکنان نیز صاحب سهام می‌شوند، ولی این سهام تا زمانی که در استخدام سازمان هستند، در اختیار آنان قرار نمی‌گیرد وحق فروش چنین سهامی را نیز ندارند. بنابراین مشارکت کارکنان در مالکیت سازمان، موجب افزایش رضایت شغلی و انگیزه در آنان می‌شود و همچنین آنان در سازمان خود احساس مالکیت می‌کنند.

4. 4. برنامه‌های مبتنی بر حقوق متغیر: اجرای برنامه‌هایی با هدف انگیزش، مشارکت کارکنان در سود، دادن پاداش و جایزه، از جمله برنامه‌های مبتنی بر حقوق متغیر هستند. آنچه این برنامه را از برنامه‌های حقوق و پاداش سنتی متمایز می‌کند، این است که شخص نه تنها حقوق و دستمزد خود را بر اساس سابقه کار یا میزان تلاش دریافت می‌کند، بلکه قسمتی از دریافتی‌های وی بر اساس عملکرد او و سازمان پرداخت می‌شود. بر اساس چنین برنامه‌ای میزان دریافتی، به موازات تغییر عملکرد تغییر می‌کند. با گذشت زمان، کسانی که عملکرد ضعیف دارند، دستمزد و حقوق اندکی می‌گیرند و کسانی که عملکرد بالایی دارند، شاهد افزایش دستمزد خود در مقایسه با افزایش درآمد شرکت خواهند بود. در این مورد چهار برنامه متفاوت به اجرا در می‌آید که عبارتند از:

_ دستمزد بر اساس قطعه
_ دادن جایزه

axis 0

۱۱.۸

۱.۰۰

axis 20

۱۰.۴

۰.۸۸

axis 60

۸.۰

۰.۶۸

axis 90

۷.۳

۰.۶۲

شکل۴-۲۴ نمودار تغییرمکان وسط دال شماره ۵ با آرایش ۲۰deg به ازای جهات مختلف فیبر

فصل پنجم
بحث و تفسیر و نتیجه گیری و جمع بندی

۵-۱ نتایج

در این پایان نامه یک مطالعه پارامتریک اجزا محدود بر روی رفتار دال های بتن مسلح که به اشکال مختلف با لایه های کامپوزیت های پلیمری کربنی (FRP) در مقابل انفجار مقاوم سازی شده اند انجام شد. برای رسیدن به یک آرایش مناسب و یک حجم مصرفی مناسب(FRP) که هم عملکرد سازه ای مطلوبی را نتیجه دهد و هم از نظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد بیش از ۱۰۰ مدل اجزا محدود دال بتنی با ابعاد گوناگون شامل(۲۴۰۰x600، ۲۴۰۰x1200، ۱۸۰۰x1200، ۱۲۰۰x1200 و ۲۴۰۰x1800) در نرم افزار آباکوس مدلسازی و تحت بارگذاری انفجار قرار گرفت. چند نوع آرایش پیشنهادی برای مقاوم سازی دو طرفه(نصب FRP در بالا و پایین دال) پیشنهاد شد. این آرایش ها بصورت نصب(FRP) در راستای طولی، بصورت طولی و عمود بر آن(۰-۹۰) ، با زاویه ۲۰ درجه نسبت به امتداد طولی دال(۲۰deg) و با زاویه ۴۰ درجه نسبت به امتداد طولی دال(۴۰deg). همچنین جهت برآورد کارایی(FRP) بر مقاومسازی دالها حجم مختلفی از این مصالح با افزایش تعداد لایه های بکار رفته بررسی و میزان تاثیر افزایش لایه ها بر عملکرد سیستم ارزیابی شد. در نهایت تاثیر امتداد فیبرها به عنوان عنصر اصلی باربر که وظیفه سختی و مقاومت کامپوزیت را بر عهده دارند مورد بررسی قرار گرفت. بطوری که مدل های مختلفی از دال با(FRP) که در آن جهت فیبر در هر مدل نسبت به امتداد طولی لایه(FRP) تغییر می کرد ساخته و تحلیل شد تا بهترین امتداد فیبر برای استفاده در فرایند ساخت این مصالح در کارخانه جهت مقاومسازی خمشی دالهای بتن مسلح بدست آید.

نتایج مطالعات عددی انجام­گرفته به این شرح است:

• تحلیل های انجام شده در این پایان نامه نشان داد که نحوه آرایش لایه های(FRP) تاثیر زیادی بر عملکرد دالها تحت بار انفجاری دارد. با بررسی هندسه های گوناگونی از لایه چینی(FRP) جهت مقاومسازی معلوم شد بهترین عملکرد مربوط به نوع آرایش ۲۰deg(20 درجه) می باشد. دلیل این مسئله را می توان به سطح وسیعتری که نمونه ۲۰deg تحت پوشش خود قرار می دهد نسبت داد. در واقع زمانی که از آرایش ۲۰deg استفاده می کنیم سطح وسیع تری از ناحیه مرکزی دال توسط نوار کامپوزیت محصور شده و موجب افزایش سختی و مقاومت در آن ناحیه می شود و لذا تغییرمکان دال را کاهش می دهد. پس از این نوع آرایش مدل ۰-۹۰ پاسخ بهتری را موجب می شود.

• همچنین میزان آسیب ایجاد شده در دال با آرایش ۲۰deg عموما کمتر از سایر وضعیت های بکارگیری کامپوزیت بوده است. پوشش بخش وسیعتری از ناحیه میانی دال که بخاطر تغییرمکان حداکثر در معرض آسیب بیشتری نیز قرار دارد می تواند دلیلی برای عملکرد مناسب مدل ۲۰deg قلمداد شود.

• تحلیل ها نشان داد لایه های کامپوزیت سبب افزایش محصورشدگی در دال ها شده و میزان تنش قابل تحمل را در آن بالا می برند. جذب انرژی در دال های با محصورشدگی ضعیف تر به ناچار باید از طریق تغییرشکلهای بیشتر صورت پذیرد. بیشترین تنش در دالهای بررسی شده با آرایش ۲۰deg و کمترین تنش در دال با آرایش ۰deg ایجاد شد. بنابراین آرایش ۲۰deg ظرفیت تحمل بار را در دال افزایش می دهد و موجب تحمل تنش های بیشتری در آن شده است و در نتیجه با توجه به اینکه میزان بار(و در نتیجه انرژی) وارده به همه دال ها یکسان است سایر آرایش ها که تنش کمتری را نتیجه می دهند مجبور به تحمل تغییرشکلهای بزرگتری خواهند شد.

• با افزایش تعداد لایه ها میزان تغییرمکان ایجاد شده در دالها کاهش می یابد. در این پایان نامه تعداد لایه های از ۱ عدد تا ۵ لایه افزایش یافت تا میزان تاثیر تعداد لایه مشخص شود. نتایج نشان داد با افزایش تعداد لایه از ۱ به ۲ و از ۲ به ۳ به ترتیب تا ۵۰% و ۲۳% کاهش تغییرمکان را شاهد هستیم. اگرچه می توان دید هرچه تعداد لایه ها بیشتر می شود ظرفیت باربری سیستم نیز افزایش می یابد اما پس از ۳ لایه، افزایش تعداد لایه ها کارایی چندانی ندارد(حدود ۱۱% برای ۴ و ۷% برای ۵ لایه) و با توجه به هزینه اضافی انجام شده نتیجه چندان مطلوب تری نسبت به قبل بدست نمی آید. لذا پیشنهاد می شود حداکثر تعداد لایه ها جهت مقاوم سازی از ۳ عدد تجاوز نکند.

• در صورت استفاده از یک لایه سرتاسری در بالا و پایین دال یک طرفه (تکیه گاه در یک راستا قرار دارد) بهتر است فیبرهای لایه(FRP) عمود بر امتداد طولی (در راستای تکیه گاه) قرار گیرد. زیرا با توجه به اینکه در این دالها باربری، در امتداد عمود بر تکیه گاه ها صورت می گیرد، چنانچه جهت فیبر عمود بر تکیه گاه باشد نوار(FRP) همانند یک تیر در مقابل تغییرمکان دال مقاومت کرده و از تغییرشکل آن می کاهد. نتیجه مشابهی برای کامپوزیت های لایه ای ۲۰ درجه که به عنوان هندسه بهینه در مقاوم سازی دال شناخته شدند حاصل شده است.

۵-۲ پیشنهادات

به منظور بررسی جامع­تر و دقیق­تر رفتار دالهای مقاومسازی شده تحت بار انفجار پیشنهادهایی برای انجام پژوهش­های آینده ارائه می­ شود:

• نتایج مطالعه حاضر می تواند کمک زیادی به طراحان و مسئولان امر بهسازی و مقاوم سازی نماید. اما از آنجا که مطالعه حاضر بصورت عددی به این مسئله پرداخته توصیه می شود یک مطالعه آزمایشگاهی جامع در این خصوص انجام گیرد تا بتوان فهم دقیق تری از رفتار دالها تحت آرایشهای گوناگون پیشنهادی در این پایان نامه، بدست آید.

• رفتار دالهای دارای بازشو تحت بررسی قرار گیرد. با توجه به اینکه بسیاری از سقف ها دارای بازشو هستند مقاوم سازی آنها به صورت ساده (همانند آرایش های پیشنهادی این تحقیق) به عنوان یک نیاز مهم مطرح می شود. لذا می توان به عنوان یک موضوع تحقیقاتی، رفتار این گونه دالها را تحت وضعیت های هندسی ممکن برای آرایش(FRP) مورد بررسی قرار داد.

• در این مطالعه صرفا به مطالعه عددی دالهای مقاوم سازی شده به صورت اجزا محدود پرداخته شد. پیشنهاد می شود یک مطالعه تحلیلی جامع برای دالهای دارای ارایش های گوناگون(FRP) به عنوان یک کامپوزیت لایه ای جهت براورد میزان تغییرمکان ایجاد شده و میزان باربری آنها جهت استفاده آسان برای مقاصد طراحی انجام گیرد.

مراجع
۱. بهشتیان نیما،سروش نیا سهیل / ۱۳۹۱ /کامل ترین مرجع کاربردی /ABAQUSانتشارات نگارنده دانش.
۲.حصاری امین محمد،سرداری هاتف،لطف الهی یقین محمد علی/۱۳۸۶/مدل سازی و آنالیز با نرم افزار ABAQUS /انتشارات فروزش.
۳. زهره­وند/جواد/۱۳۹۰/ بررسی عددی رفتار تیرهای عمیق بتن مسلح دو سر ساده دارای بازشو/ پایان نامه کارشناسی ارشد سازه/ دانشگاه تربیت مدرس تهران.
۴.عابدی کریم/ ۱۳۷۷ /روش های عناصر محدود/انتشارات دانشگاه صنعتی سهند.

گفتار اول : تهدیدات جانی، مالی و شرافتی
با توجه به عقبههای اتهامی قبل در شهرستان آمل که با این بزه معنون سنخیت تام دارد، منجر به وقوع متعدد این جرم گردیده که علل زیادی در وقوع این بزه نقش بسزایی دارند از جمله میتوان درگیری طایفهای که منجر به کنشهای متقابل، دادوستدهای کلان تجاری که منجر به اختلاف مفاصا حساب مالی میگردند و جنبه های حیثیتی ارتکاب مرتکب به بزههای فوق الاشعار را در پی دارد.
در سال مورد بررسی مجموعاً ۸۰۵ فقره جرم مزبور مورد رسیدگی و حکم صادر گردید.
گفتار دوم: هرزه گویی و فحاشی
طی سال مورد بررسی مجموعاً تعداد ۱۹۷۷ فقره جرم معنون در دادگستری شهرستان آمل رسیدگی و حکم صادر گردیده است. در صورتی که آمار بالایی در این زمینه میباشد و از آنجایی که شهرستان آمل در دستهی کلان شهر بوده و روستاهای همجوار از وسعت زیادی برخوردار میباشد و به علت تکاپوی زیاد فعالیتهای اقتصادی و غیره و با توجه به اینکه به نظر میرسد از نظر اینجانب مجازاتی که برای این بزه در قانون پیشبینی گردیده اثر تأدیبی و بازدارندگی را ندارد و در اکثر پروندهها مشاهده میگردد که مجازات جرم مزبور را به مبلغ ۵۰ هزار تومان جزای نقدی در نظر میگیرند که میتواند بشارت برای تخدیان و بیم تجری دیگران را موجب گردد. امید است که با تدابیر پیشگیرانه در این خصوص آمار وقوع این جرم را به حداقل کاهش یابد.

گفتار سوم: افترا، قذف و نشر اکاذیب
با توجه به اینکه دادگستری مرجع رسیدگی به تظلمات بوده و نهادینه کردن فرهنگ قانون شهروندی و مراجعه به محاکم قضایی و اینکه بیشتر جرایم ارتکابی مرتکبین شهود نبوده و بعضی از شکایات واهی و لاجرم از روی غرضورزی طرح میگردد که در اثنای رسیدگی قضات فرهیخته کاشف از واقع به عمل آمده و حقیقت را در مییابند وقوع بزه افترا را تسهیل مینماید و بزههای قذف و نشر اکاذیب، علی الخصوص نشر اکاذیب که نیاز به توطئه و نقشه های قبلی جهت ارتکاب بزه مزبور دارد، معمولاً کمتر اتفاق میافتد و یا شاید یکی از دلایل آن مراودههای متنوع اقتصادی بوده که ذهن افراد را مشبّب نموده تا جایی که نمیتوان به توطئههایی از این قبیل دست یابد.
در طی سال ۱۳۹۱ در دادگستری شهرستان آمل مجموعاً برای ۶۸۲ نفر در ارتباط با ارتکاب این بزه حکم صادر گردیده است.
فصل دوم : بررسی و تحلیل داده های آماری
مبحث اول: تحلیل داده های آماری حاصل از مطالعهی پرونده قضایی
پس از گردآوری و تجزیه و تحلیل آمارهای مربوط به بزهکاری ظاهری و قانونی، به مرحلهی دوم جمعآوری اطلاعات (مطالعهی پروندههای قضایی) میرسیم. مهمترین حُسنی که مطالعه این گونه پروندهها دارد آنست که سیمای کلیای از وضعیت محکومین را در منطقهی مورد بررسی ترسیم میکند. در حالی که این امکان با صرف بررسی آمارها و حتی با تکمیل پرسشنامه و مصاحبه با زندانیان (به جهت محدود بودن تعداد آنان) فراهم نمیگردد.
بدین منظور از بین بیش از ۱۶۰۰۰ پروندهی کیفری مختومه در سال ۱۳۹۱ تعداد ۱۴۵ پرونده که منتهی به صدور حکم محکومیت شده بودند، به عنوان نمونه انتخاب گردیدند برای انتخاب هر چه دقیقتر نمونه ها و با توجه به نوع جرائم رسیدگی شده در دادگستری شهرستان آمل جرائم را به چهار دستهی: جرائم علیه اشخاص، جرائم علیه اموال، جرائم علیه آسایش عمومی، جرائم منافی عفت تقسیم کرده و سعی نمودم که تعداد پروندههای انتخاب شده برای هر دسته با میزان کلی پروندهها رسیدگی شده در آن زمینه تا حد امکان تناسب داشته باشد، که ابتدا با توجه به نامرتب بودن پروندهها و در مواردی عدم همکاری مسئولین محترم دادگستری شهرستان آمل آن چنانکه باید و شاید، در این راه موفق نبودهام.
در مطالعهی پروندههای قضایی چهار متغیر عمده که در تمام پروندهها درج شده بودند، مورد بررسی قرار گرفت که عبارتند از : جنس، سن، تحصیلات، وضعیت اقامت.
گفتار اول: جنس و سن
طی این گفتار به تحلیل داده های آماری متغیرهای جنس و سن حاصل از مطالعهی پروندههای قضایی میپردازیم.
بند اول : جنس
نتایج بررسی پروندههای قضایی نشانگر آن است که مجموعاً ۴/۸۳ درصد از محکومین دادگستری آمل در سال ۱۳۹۱ را مردان و ۶/۱۶ درصد بقیه را زنان تشکیل میدهند. و اما بررسی متغیرجنس به تفکیک نوع جرم ارتکابینشان میدهد که درصد محکومین مرد و زن در جرائم مختلف به شرح زیر است:
۱- جرائم علیه اشخاص: در بین مرتکبین جرائم علیه اشخاص ۳/۹۲ درصد آنان را مردان تشکیل می دهند و فقط ۷/۷ درصد از کل کسانی که به علّت ارتکاب جرم علیه اشخاص در سال ۱۳۹۱ محکومیت پیدا کردهاند، زن می باشند.
۲- جرائم علیه اموال: بررسی متغیر جنسیت در بین کسانی که به جهت ارتکاب جرم علیه اموال در سال ۱۳۹۱ محکومیت یافتهاند نشان می دهد که مجموعاً ۶/۹۶ درصد از این افراد را مردان و فقط ۴/۳ درصد آنان را زنان تشکیل میدهند.
۳- جرائم منافی عفت: جرائم منافی عفت با توجه به ماهیت آن تنها دستهایست که در آن تعداد محکومین زن تا حدودی با محکومین مرد برابری میکند. به این ترتیب که از بین محکومین سال ۱۳۹۱ که به ارتکاب جرائم منافی عفت دچار محکومیت شدهاند، ۸/۵۸ درصد از جنس مذکر و ۲/۴۲ درصد بقیه از جنس مؤنث بودهاند.
۴- جرائم علیه آسایش عمومی: در بین مرتکبین جرائم علیه آسایش عمومی در سال مورد بررسی مجموعاً ۳/۹۳ درصد را مردان و تنها ۷/۶ درصد آنان را زنان تشکیل میدهند. همانگونه ملاحظه میکنیم تعداد محکومین مرد در سال ۱۳۹۱ حدود ۵ برابر محکومین زن بودهاست که البته اگر آمارهای مربوط به جرائم منافی عفت را از کل آمارها حذف کنیم. این اختلاف بسیار بیشتر خواهند بود. به طور کلی جرمشناسان در خصوص تأثیر جنسیت به بزهکاری و علل آن مباحث فراوان و مفصل نمودهاند که اشارهای گذرا به آن خالی از فایده نخواهد بود:
آمارهای جنایی رسمی بیانگر این مطلب میباشند که نرخ بزهکاری مردان بسیار بالاتر از نرخ جرم زنان میباشد. از سوی دیگر بر مبنای تحقیقاتی که در کشور ایالات متحده آمریکا از بزهدیدگان صورت گرفته است معلوم گردیده که بیش از ۸۰ درصد ضاربان و مهاجمان مرد بودهاند.
هم چنین آمار دستگیر شدگان در این کشور نشان میدهد که نسبت دستگیری مردان به زنان، امروزه در حدود سه مرد به یک زن میباشد و حتی در جرائم خشونتآمیز این نسبت شش مرد به در برابر یک زن می باشد. علاوه بر این، آمارها و داده های منتج از گزارشات بزهکاران خود معرف که به وسیله موسسه تحقیقات اجتماعی دانشگاه « میشیگان» جمعآوری شده، نشان میدهد که مردان جرائم جدیتری مثل سرقت، ضرب وجرح و ورود غیرمجاز به منزلغیر را بیشتر از زنان مرتکبمیشوند. به این ترتیب هم در آمارهای رسمی و هم در آمارهای غیررشمی (تحقیقات از بزهدیدگان و بزهکاران خود معرف) نرخ جرم مردان بیشتر از زنان است، اما آمارهای رسمی این فاصله را بیشتر نشان میدهند.^[۲۵۰]
البته بایستیتوجه داشته باشیم که نسبت جرائم زنان و مردان از متغیرهای دیگر همچون: سن، زمان، مکان و طبع جرائم ارتکابی نیز تأثیر میپذیرید، مثلاً آمارهای مربوط به زمان جنگ نشان میدهد که بزهکاری زنان به هنگام جنگ سیرصعودی به خود میگیرد، هم چنین نرخ جرائمی از قبیل سقط جنین و بچهکشی در میان زنان بسیار بالاتر از مردان است.^[۲۵۱] در زمینهی علل اختلاف نرخ جرائم زنان و مردان دیدگاه های مختلفی از سوی جرم شناسان غربی ارائه شده است:
نخستین جرم شناسان به تفاوتهای روان شناختی و فیزیکی و احساساتی بین مردان و زنان توجه داشتهاند. این عده معتقد بودند که چون زنان ضعیفتر و منفصلتر از مردان هستند، لذا کمتر مرتکب جرم میشوند. این دیدگاه از نظرات لومبروزو در کتاب «زن بزهکار» نشأت میگیرد؛ لومبروزو معتقد بود که گروه کوچکی از زنان که مرتکب جرم میشوند، فاقدخصوصیات عادی زنان میباشند. به اعتقاد وی، این عده هم از لحاظ فیزیکی و هم ازلحاظ حساسیت و تحریکپذیری به مردان شبیهترند تا زنان دیگر: گروهی دیگر از جرم شناسان اعتقاد دارند که دلیل پایین بودن نرخ بزهکاری زنان این است که جرائم زنان اغلب پنهان نگاه داشته می شوند، چرا که مراجع عدالت کیفری تمایلی به اقدام علیه آنها ندارند. این دیدگاه با اشاره به فرضیه « احترام نسبت به زنان» معتقد است که قسمت عمدهی بزهکاری زنان به خاطر در پیش گرفتن روش خیرخواهانه و حمایتی نسبت به آنها در فرهنگهای مختلف پنهان نگاه داشته میشود. به عبارت دیگر، پلیس کمتر زنان را دستگیر میکند، هیأت منصفه کمتر آنان را محکوم میکند و قضاوت کمتر علیه آنها را رأی میدهند.
عدهای دیگر از بزهشناسان اختلاف نرخ بزهکاری زنان و مردان را ناشی از تفاوتهای موجود در فرایند اجتماعی شدن این دو گروه میدانند، از دید این عده نرخ جرم دختران به دلیل وجود نظارت بیشتر در جامعه به کار آنها و حفاظت آنها کمتر از پسران است. پرورش اجتماعی، دختران را به نوعی بار میآورد که نسبت به پسران حالت تهاجمی کمتری داشته باشند. از این روست که اکثریت دختران با احساسات نگرانی و غمگینی و ترس به تحریکات پاسخ میدهند، در حالی که پسران به اقدام متقابل علیه مهاجمان تشویق میشوند.
دیدگاه دیگری که در این زمینه وجود دارد، دیدگاه فمینیستی میباشد؛ به اعتقاد این عده برای توجیه نرخ پایین بزهکاری در بین زنان باید به نقش اجتماعی و اقتصادی آنان در اجتماع توجه شود. به عبارت دیگر، نرخ پایین جرم زنان به وسیلهی موقعیت اجتماعی و اقتصادی درجه دوم آنان قابل تبیین است. این گروه از جرم شناسان معتقدند وقتی که نقش اجتماعی زنان تغییر یابد و سبک زندگی آنان شبیه مردان شود، نرخ جرم آنها نیز با نرخ جرم مردان بابر خواهد شد، و افزایش سریعتر نرخ جرم زنان در دهه های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ مؤید این امر میباشد.^[۲۵۲]
واقعیت این است که هیچ یک ازاین دیدگاههها به تنهایی نمی توانند توجیه کنندهی اختلاف نرخ جرم زنان و مردان باشد، بلکه بایستی تمام نظریات مذکور توأماً به عنوان علت موجههی این اختلاف مورد توجه قرار گیرند.
بند دوم: سن
بررسی وضعیت سنی محکومین دادگستری آمل در سال ۱۳۹۱ حاکی از آن است که بیشتر تعداد محکومین در ردهی سنی ۲۵-۱۷ سال قرار دارند (۷/۴۰ درصد)، ۲/۳۷ درصد از کل محکومین هم در ردهی سنی ۳۵-۲۶ سال قرار داشته و نهایتاً ۱/۲۲ درصد بقیه بالای ۳۵ سال سن دارند. و اما بررسی وضعیت سنی محکومین به تفکیک نوع جرم به شرح زیر میباشد:
۱- جرائم علیه اشخاص: ۵۰ درصد از مرتکبین جرائم علیه اشخاص در ردهی سنی زیر ۲۵ سال، ۶/۳۴ درصد از آنان در ردهی سنی ۳۵/۲۶ سال و ۴/۱۵ درصد نیز در ردهی سنی بالای ۳۵ سال قرار داشتهاند.
۲- جرائم علیه اموال: از مجموع افرادیکه به اتهام ارتکاب جرائم مالی در سال ۱۳۹۱ محکومیت پیدا کردهاند، فقط ۲۲ درصد دارای سن زیر ۲۵ سال بودهاند و حال آنکه ۴/۴۲ درصد آنان در ردهی سنی ۳۵-۲۶ سال قرار داشته و ۶/۳۵ درصد نیز بالای ۳۵ سال سن داشتهاند.
۳- جرائم منافی عفت: در بین مرتکبین جرائم مختلف بیشترین میزان افراد زیر ۲۵ سال در میان مرتکیین جرائم منافی عفت ملاحظه می گردد (۶۰ درصد)، از میان ۴۰ درصد بقیه نیز ۷/۲۶ درصد در ردهی سنی ۳۵-۲۹ سال و ۳/۱۳ درصد در ردهی سنی بالای ۳۵ سال جای گرفتهاند.
۴- جرائم علیه آسایش عمومی: از میان مرتکبین جرائم علیه آسایش عمومی در سال مورد بررسی مجموعاً ۴۰ درصد آنان را افراد زیر ۲۵ سال، ۳/۵۳ درصد را افراد ۳۵-۲۶ سال و نهایتاً ۷/۶ درصد را افراد بالای ۳۵ سال تشکیل میدهند.
مقایسهی آمارهای فوقالذکر بیانگر یک نکتهی جالب توجه میباشد و آن اینکه، در جرائم علیه اشخاص و منافی عفت بیشترین میزان محکومین به ردهی سنی زیر ۲۵ سال تعلق دارند و کمترین میزان به ردهی سنی بالای ۳۵ سال، و حال آنکه در بین مرتکبین جرائم علیه اموال افراد زیر ۲۵ سال کمترین سم را به خود اختصاص دادهاند و اشخاص بالای ۳۵ سال با ۶/۳۵ درصد بعد از ردهی سنی ۳۵-۲۶ سال در ردیف دوم قرار دارند و اگر آمارهای مربوط به سرقت را ( که بیش از ۶۰% مرتکبین آن زیر ۲۵ سال تشکیل میدهند) از آمارهای مربوط به کل جرائم علیه اموال کسر کنیم. سهم افراد بالای ۳۵ سال در بین مرتکبین جرائم علیه اموال بیش از ۴۵% خواهد بود که در ردیف اول جای میگیرند. نتیجهای که میتوان از این مقایسه گرفت آن است که با بالاتر رفتن سن میل به ارتکاب جرائمی که دارای خطر کم و منفعت مالی زیاد می باشند، افزایش می یاد و حال آنکه جوانان به ارتکاب جرائم پرخطر و دارای هیجان همچون سرقت، ضرب و جرح و نظایر آن بیشتر تمایل دارند. از سوی دیگر بررسی وضعیت سنی محکومین به تفکیک جنس حاکی از آن است که بیشترین میزان محکومین مرد در ردهی سنی ۲۶-۳۵ سال قرار دارند و حال آنکه بیشترین میزان محکومین زن در ردهی سنی زیر ۲۵ سال قرار دارند. بدین ترتیب که در بین محکومین مرد دادگستری در سال ۱۳۹۱، ۴/۳۶ درصد آنان در ردهی سنی زیر ۲۵ ال ۸/۳۸ درصد ردهی سنی ۳۵-۲۶ سال و ۸/۲۴ درصد بقیه نیز در ردهی سنی بالای ۳۵ سال قرار داشتهاند، در حالی که این رقم در بین محکومین زن دادگستری آمل در همان سال به ترتیب ردهی سنی: ۵/۶۲ درصد، ۲/۹۲ درصد، ۳/۸ درصد بوده است.
به طور کلی تحقیقات جرمشناختی نشان میدهد که بزهکاری و سن با هم مرتبط هستند: افراد جوانتر بیش از بزرگسالان مرتکب جرم میشوند و در واقع میتوان گفت بین سن و بزهکاری یک رابطه معکوس وجود دارد، بدین ترتیب که با افزایش سن میزان جرائم کاهش مییابد. امروزه از دیدگاه علم جرمشناسی این مطلب به اثبات رسیده است که فعالیتهای مجرمانه در سنین ۲۵ تا ۱۸ سالگی بسیار شدید است و این شدت کم و بیش تا سن ۳۵ سالگی ادامه دارد و از ۳۵ سالگی به بعد فعالیتهای ضد اجتماعی کم و کمتر میشود.^[۲۵۳] ( و این مسأله در آمارهای فوقالذکر کاملاً مشهود میباشد).
با وجود اثبات این مطلب که فعالیتهای مجرمانه در سنین ۲۵-۱۸ بسیار شدید است. ولی در مورد تعیین سن اوج بزهکاری بین جرمشناسان اختلاف نظر وجود دارد. برخی از جرمشناسان همچون «کِتله» سن ۲۵ را به عنوان سن اوج تعیین کردهاند و عدّهای دیگر سنین ۲۵ تا ۲۰ سالگی را به عنوان سنین اوج پذیرفته اند.
ولی آخرین تحقیقاتی که در این خصوص انجام گرفته، نشانگرک آن است که در سنین ۲۰- ۱۸ سالگی فعالیتهاای مجرمانه در اوج خود قرار دارند؛ تحقیقات جرمشناسان آمریکایی نشان میدهد که نرخهای تخمینی ارتکاب جرم در این سنین سه برابر بیشتر از نرخ تخمین سنین ۲۱ و بالاتر است و این در حالی است که جوانان ۱۷ تا ۱۲ سال نیز دوبار بیشتر از بزرگسالان مرتکب جرم میشوند. البته بایستی توجه داشت که نرخ ارتکاب برخی جرائم خاص از قبیل سرقت مقرون به آزار و اذیت و نیز سرقت مسلحانه در بین جوانان تقریباً شش برابر بزرگسالان میباشد.^[۲۵۴]
مسألهای که در این بین مطرح میشود اینست که آیا متغییرهای دیگر بر رابطه بین سن و جرم تأثیر میگذارند یا نه؟ عدهای معتقدند که رابطه سن و جرم ثابت و پایدار است و متغییرهای دیگر چون جنس، نژاد، وضعیت کاری، ساختار خانواده، و غیره تأثیری در رابطه بین سن و جرم ندارند. اما عدهای دیگر از جرم شناسان با این نظر مخالفند با آنها معتقدند که عوامل شخصی از قبیل جنس و نژاد و نیز عوامل اجتماعی از قبیل شیوهی زندگی، وضعیت اقتصادی و رابطه با دوستان تأثیر مهمی در ارتباط سن و جرم دارند. به عنوان مثال، چنین به نظر میرسد که جنسیت در رابطه بین سن و بزهکاری مؤثر میباشد: در حالی که نرخ آدمکشی زنان در سن ۲۰ سالگی به حداکثر میرسد و بعد از آن کاهش می یابد، در مقابل، نرخ آدمکشی مردان بسیار بالاتر است و بعد از ۳۰ سالگی رو به کاهش اثر میگذارد (آمارهای مذکور در خصوص وضعیت سنی محکومین مرد و زن دادگستری آمل تا حدودی این امر را نشان می دهد.) از طرف دیگر، نوع جرم نیز بر رابطه بین سن و بزهکاری تأثیر میگذارد: انواع جرائم ممکن است در سنین مختلف افزایش یابد، مثلاً احتمال اینکه جرائمی از قبیل قمار و اختلاس و کلاهبرداری که نفع مالی بیشتری برای مرتکب دارند، در سنین بزرگسالی رها شوند خیلی کمتر ازجرائمی است که نفع مالی کمتری دارند، از قبیل درگیری و ایراد ضرب و جرح در واقع عواملی از این قبیل بعضاً اثر شن را بر بزهکاری خنثی می کنند.^[۲۵۵]
گفتار دوم: وضعیت تحصیلات و اقامت
در این گفتار به تحلیل داده های آماری در مورد وضعیت تحصیلات و اقامت محکومین خواهیم پرداخت.
بند اول: وضعیت تحصیلات
۶/۸۷ درصد از محکومین دادگستری آمل در سال مورد بررسی باسواد و ۴/۱۲ درصد بقیه بیسواد بودهاند. نتایج بررسی سطح تحصیلات محکومین به تفکیک نوع جرم به شرح ذیل می باشد:
۱- جرائم علیه اشخاص: از بین افرادیکه به اتهام ارتکاب جرائم علیه اشخاص در سال ۱۳۹۱ محکومیت پیدا کردهاند. ۳/۹۲ درصد باسواد و ۷/۷ درصد بقیه بی سواد بودهاند.
۲- جرائم علیه اموال: در مجموع ۱/۸۸ درصد از مرتکبین جرائم علیه اموال در سال ۱۳۹۱ باسواد و ۹/۱۱ درصد بقیه بیسواد بودهاند.البته اگرآمار مربوط به سرقت را که بیش از ۲۰ درصد مرتکبین آن بیسواد بودهاند، از آمارهای مربوط به کل جرائم علیه اموال کسر نمائیم، میزان بیسوادی در بین مرتکبین این جرائم حدود ۵/۲ درصد خواهد بود.
۳- جرائم منافی عفت: در بین مرتکبین جرائم منافی عفت مجموعاً ۴/۸۴ درصد باسواد و ۶/۱۵ درصد بقیه بیسواد بودهاند.
۴- جرائم علیه آسایش عمومی: از بین محکومین که علّت ارتکاب جرائم علیه آسایش عمومی دچار محکومیت گردیدهاند، ۷/۸۶ درصد آنان باسواد و ۳/۱۳ درصد بیسواد بودهاند.
البته لازم به ذکر است که به علّت عدم درج دقیق سطح تحصیلات در پروندههای قضایی امکان بررسی دقیقتر در این زمینه فراهم نگردید.
بند دوم: وضعیت اقامت
بررسی وضعیت اقامتی محکومین دادگستری آمل در سال ۹۱ نشانگر این نکته میباشد که از بین محکومین سال مذکور مجموعاً ۱/۷۱ درصد آنان بومی و ۳/۱۹ درصد از شهرستانهای اطراف بوده و ۶/۹ درصد از مسافران بودهاند و اما بررسی وضعیت اقامتی محکومین به تفکیک نوع جرم:
۱- جرائم علیه اشخاص: از بین مرتکبین جرائم علیه اشخاص در سال ۱۳۹۱ ،۱/۶۶ درصد بومی شهرستان و ۵/۳۰ درصد از شهرستانهای اطراف بودهاند و ۴/۳ درصد از میان مسافران بودهاند.
۲- جرائم علیه اموال: در مجموع ۵/۶۱ درصد از مرتکبین جرائم علیه اموال در سال ۱۳۹۱ از بومیان شهرستان ۹/۲۶ درصد از شهرستانهای اطراف و ۶/۱۱ درصد بقیه از میان مسافران بودهاند.
۳- جرائم منافی عفت: در بین افرادیکه به اتهام ارتکاب اعمال منافی عفت در سال ۹۱ محکوم گردیدهاند ، ۷/۵۷ درصد را بومیان، و ۸/۲۸ درصد را شهرستانهای اطراف و ۵/۱۳ درصد از مسافران بودهاند.
۴- جرائم علیه آسایش عمومی: از بین مرتکبین جرائم علیه آسایش عمومی در سال ۱۳۹۱ ، ۶/۶۶ را بومیان ۶/۲۶درصد را شهرستانهای اطراف و ۸/۶ را مسافران تشکیل دادهاند.
جدول شماره ۲-۱ – آمار کل پروندههای تشکیل شده در طی سال ۹۱ در شهرستان آمل به تفکیک چهار گروه عمده

یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُل لِّأَزْوَاجِکَ وَبَنَاتِکَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِن جَلَابِیبِهِنَّ ذَلِکَ أَدْنَی أَن یُعْرَفْنَ فَلَا یُؤْذَیْنَ وَکَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِیمًا (۵۹)
ترجمه: ای پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو: «جلبابها [= روسری‌های بلند] خود را بر خویش فروافکنند، این کار برای اینکه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند بهتر است؛ (و اگر تاکنون خطا و کوتاهی از آنها سر زده توبه کنند) خداوند همواره آمرزنده رحیم است.

درباره‌ی میزان پوشانندگی جلباب و امکان نتیجه‌گیری پوشش مو از آیه استدلال موافقان و مخالفان مشابه مورد قبلی است. علاوه بر این، یکی از مسائل مطرح شده حول این آیه عبارت «أن یعرفن فلا یؤذین» (ترجمه: تا شناخته شوند تا آزار نبینند) است. مرتضی مطهری می‌گوید:
مفسرین گفته‌اند که گروهی از منافقین اوایل شب که هوا تازه تاریک می‌شد در کوچه‌ها و معابر مزاحم کنیزان می‌شدند. البته برای کنیزان چنان که گفتیم پوشاندن سر واجب نبوده است. گاهی از اوقات این جوانان مزاحم و فاسد متعرض زنان آزاد نیز می‌شدند و بعد مدعی می‌شدند که ما نفهمیدیم که آزاد است و پنداشتیم که کنیز است. لذا به زنان آزاد دستور داده شد که بدون جلباب یعنی در حقیقت بدون لباس کامل از خانه خارج نشوند تا کاملاً از کنیزان تشخیص داده شوند و مورد مزاحمت و اذیت قرار نگیرند. بیان مذکور خالی از ایراد نیست زیرا چنین می‌فهماند که مزاحمت نسبت به کنیزان مانعی ندارد.
نویسندگانی از جمله نبیل فیاض، با استناد به همین آیه و تفاسیرش حجاب را دستوری برای تشخیص داده شدن طبقات اجتماعی از یکدیگر دانسته‌اند، نه امری شرعی برای حفظ عفاف عمومی. فیاض برای نشان دادن اهمیت نقش طبقاتی حجاب به روایاتی استناد می‌کند که مطابق آنها خلیفه‌ی دوم عمر بن خطاب کنیزان را از پوشیدن روسری منع می‌کرد.
به عقیده موافقان وجوب پوشش مو و گردن و دست و پا، زنان مسلمان در عصر پیامبر اسلام نوعاً حد پوشش مورد نظر آنان را رعایت می‌کردند. آنان مدعی‌اند که این گونه پوشش در ادیان ابراهیمی قبلی نیز پوشش پسندیده بوده و اسلام در همان مسیر حرکت کرده است. مرتضی مطهری در حجاب را امری می‌داند که در زمان پیامبر اسلام واجب و فراگیر شد و از عایشه همسر پیامبر اسلام نقل می‌کند که گفته بود: «مرحبا به زنان انصار. همین که آیات سوره‌ی نور نازل شد یک نفر از آنان دیده نشد که مثل سابق بیرون بیاید. سر خود را با روسری‌های مشکی می‌پوشیدند. گویی کلاغ روی سرشان نشسته است.
در مقابل، مخالفان وجوب این حد از پوشش، مدعی‌اند که حد پوشش شرعی زنان مسلمان در زمان پیامبر اسلام کمتر از این بوده است. حامیان این نظر معتقدند که به علت فقر، کمبود شدید پارچه و نبود امکانات دوخت و دوز، پوشش رایج در عصر پیامبر برای زنان و مردان بسیار حد اقلی بود. حامیان این نظر به روایات و احادیثی استناد می‌کنند که طبق آن‌ها بسیاری از مردان و زنان مسلمان (به خصوص مستمندان و بادیه‌نشینان) دامن‌های کوتاه می‌پوشیدند و به همین دلیل هنگام رکوع و سجده شرمگاهشان نمایان می‌شد، برهنگی عادی بود و پیامبر اسلام حتی به عموی خود توصیه می‌کرد که برهنه راه نرود، فقرایی بودند که خود را با پارچه‌ای کوچک می‌پوشاندند و جامعه‌ی مسلمان به عنوان کفاره تشویق به پوشاندن آنان می‌شد، پیامبر اسلام زنان و مردان را از پوشیدن دامن‌های بلند که مایه‌ی رشک مستمندان شود منع می‌کرد، زنان و مردان با هم و از ظروف مشترک وضو می‌گرفتند، و دستورهایی درباره‌ی استحمام نکردن زن و مرد در مکان مشترک از سوی پیامبر مطرح می‌شد.
برخی از مخالفان وجوب حجاب معتقدند که پوشش در صدر اسلام نقش تعیین هویت اجتماعی داشته و از آنجا که ثروتمندان و فخرفروشان پوشش کامل‌تری داشتند پیامبر اسلام مکرراً مسلمانان را از زیاده‌روی در پوشش باز می‌داشته. ترکاشوند به روایتی اشاره می‌کند که در چندین سند آمده است:
همسران پیامبر، از حضرت پرسیدند: دامن لباس را چقدر آویزان و دراز کنند. رسول خدا پاسخ داد: «یک وجب». همسران گفتند یک وجب کم است زیرا عورت از آن بیرون می‌زند. حضرت گفت یک ذراع (دو وجب). همسران دوباره گفتند در این صورت پاهایشان نمایان می‌ماند. پیامبر گفت «همان یک ذراع باشد و چیزی بر آن نیفزایید».
وی می‌افزاید که موارد مشابه این روایت نیز در چند سند دیگر از جمله سنن الکبری، مسند احمد بن حنبل و سنن ابن ماجه آمده است.
مطابق نظر برخی مخالفان وجوب حجاب، انداختن پارچه روی سر از رسوم برخی اعراب جاهلی بوده است، اما در اسلام بر آن امر نشده است. مطابق این نظر سربرهنه شدن زنان در هنگام عزاداری در میان همه‌ی اقشار عرب رایج بوده. طبق گزارش تاریخ یعقوبی، فاطمه دختر پیامبر اسلام در واکنش به خشونت و تهدیدی که بر سر مسئله‌ی خلافت نسبت به همسرش صورت گرفت، «بیرون آمد و گفت: به خدا قسم باید بیرون روید اگرنه مویم را برهنه سازم و نزد خدا ناله و زاری کنم. بر اساس گزارش تفسیر عیاشی، وی پس از اتمام حجت دست حسن و حسین را گرفت و به سمت قبر پدر حرکت کرد تا موی سرش را پریشان کند و به درگاه پروردگار ناله سر دهد در گزارش دیگری نقل شده که زنان بنی هاشم پس از شنیدن خبر شهادت امام علی، با سرهای برهنه و موهای پریشان از خانه‌ی خود خارج شدند. چندین روایت مشابه درباره‌ی حضور سربرهنه‌ی عامدانه‌ی زینب دختر امام علی در ملا عام به نشانه‌ی عزا و زاری وجود دارد.

۳-۲- حدود حجاب در روابط زن و مرد

بی شک، پوشش زن در برابر مردان نامحرم، یکی از ضروریات دین اسلام است که درباره جنبه اسلامی آن نمی توان تردیدی به خود راه داد. در قرآن کریم و روایات وارده از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) و ائمه معصومین (علیهم السلام) و نیز در کلمات فقها، به وجوب و کیفیت آن تصریح شده است.
حجاب در ادیان گذشته نیز وجود داشته است، ولی این حکم در دین اسلام بسیار مترقی تر است، زیرا در این دین، از افراط و تفریط هایی که در مورد پوشش زنان در ادیان و اقوام گذشته وجود داشته، اجتناب شده و برای حجاب، حدی متناسب با غرایز انسانی در نظر گرفته شده است. حجاب اسلامی به معنای حبس زن در خانه و دوری از شرکت در مسائل اجتماعی نیست، بلکه بدین معناست که زن در معاشرت خود با مردان بیگانه عفت و حیا پیشه کند، موی سر و اندام خویش را بپوشاند و از جلوه گری و خودنمایی بپرهیزد.
مرحوم شهید مطهری در این باره می فرماید: «اسلام می گوید: نه حبس نه اختلاط، بلکه حریم. سنت جاری مسلمین از زمان رسول خدا همین بوده است که زنان از شرکت در مجالس و مجامع منع نمی شدند، ولی همواره اصل «حریم» رعایت شده است. در مساجد و مجامع، حتی در کوچه و معبر، زن با مرد مختلط نبوده است.»
در قرآن کریم در مورد حجاب و روابط زن و مرد، دو دسته آیه وجود دارد. دسته اول آیاتی که در مورد وجوب حجاب و پوشش ظاهری و حد و کیفیت آن نازل شده است؛ و دسته دوم آیاتی که نوع رابطه بین مرد و زن نامحرم را بیان می کند و آنان را از کارهایی که عفت و پاکدامنی شان را تهدید می کند، برحذر می دارد، که در ذیل می آید (رجبی ۱۳۸۷، ۳۹).

۳-۳- کیفیت پوشش زن و مرد

قرآن در دو آیه، کیفیت پوشش زن در حضور نامحرم را بیان می کند:
الف) سوره نور، آیه ۳۱ : «قُل لِّلْمُوءْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ…؛ و به زنان با ایمان بگو چشم های خود را (از نگاه های هوس آلود) فرو گیرند و عفّت خویش را حفظ کنند و زینت خود را، جز آن مقدار که نمایان است آشکار ننمایند و (اطراف) روسری ها و مقنعه های خود را بر سینه خود افکنند (تاگردن و سینه با آن پوشانده شود)، و زینت خود را آشکار نسازند مگر برای شوهرانشان یا پدرانشان، یا پدرشوهرانشان، یا پسرانشان، یا پسران همسرانشان، یا برادرانشان، یا پسران برادرانشان، یا پسران خواهرانشان، یا زنان همکیش شان، یا بردگانشان، یا افراد سفیه که تمایلی به زن ندارند، یا کودکانی که از امور جنسی مربوط به زنان آگاه نیستند و هنگام راه رفتن پاهای خود را بر زمین نزنند تا زینت پنهانی شان دانسته نشود (و صدای خلخالی که بر پا دارند به گوش نرسد). و همگی به سوی خدا باز گردید ای مؤمنان، تا رستگار شوید.
شهید مطهری در باره مفاد این آیه و آیه قبل آن می فرماید: دو آیه ۳۰ و۳۱ نور مربوط به وظایف زن و مرد در معاشرت با یکدیگر است که شامل چهار قسمت است:
۱-هر مسلمان، چه مرد وچه زن، باید از چشم چرانی و نظربازی اجتناب کند.
۲- مسلمان، خواه مرد یا زن، باید پاکدامن باشد و عورت خود را از دیگران بپوشاند.
۳- زنان باید پوشش داشته باشند و آرایش و زیور خود را بر دیگران آشکار نسازند و درصدد تحریک و جلب توجه مردان برنیایند.
۴-دو استثنا برای پوشش زن ذکر شده که یکی با جمله «وَلا یُبْدِینَ زینَتَهُنَّ اِلاّ ما ظَهَرَ مِنْها» بیان شده است و نسبت به عموم مردان است و دیگری با جمله «وَلایُبْدِینَ زینَتَهُنَّ اِلاّ لِبُعُولَتِهِنَّ…» ذکر شده و نداشتن پوشش را برای زن نسبت به عده خاصی تجویز می کند.
همچنین از جمله «وَ لا یَضْرِبْنَ بِاَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ ما یُخْفینَ مِنْ زینَتِهِنَّ؛ هنگام راه رفتن پاهای خود را بر زمین نزنند تا زینت پنهانی شان دانسته شود» فهمیده می شود: پایکوبی، نمودی کامل از ظاهر کردن باطن زن است و به انواع حرکات تحریکی که باعث جلب توجه مردان نامحرم می شود، اشاره دارد.
ب) آیه ۵۹ سوره احزاب: « یَا أَیُّها النَّبِیُّ قُل لأَزْوَاجِکَ وَبَنَاتِکَ وَنِسَاء الْمُومِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِن جَلابِیبِهِنَّ؛ ای پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمن بگو جلبابهای (روسریهای بلند) خود را بر خویش فرو افکنند، این کار برای این که (به پاکدامنی) شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند بهتر است؛ (و اگر تاکنون خطا وکوتاهی از آنان سر زده، توبه کنند) خداوند همواره آمرزنده و رحیم است.
شهید مطهری در توضیح کلمه «جَلباب» بعد از این که به اقوال مفسرین اشاره می کند، می فرماید: «چنانچه ملاحظه می فرمایید معنی جلباب از نظر مفسران چندان روشن نیست. آن چه صحیح تر به نظر میرسد این است که در اصل لغت، کلمه جلباب شامل هر جامه وسیع می شده است، ولی غالباً در مورد روسری هایی که از چارقد بزرگتر و از ردا کوچکتر بوده است به کار می رفته است. ضمناً معلوم میشود دو نوع روسری برای زنان معمول بوده است: یک نوع، روسری های کوچک که آنها را «خِمار» یا مقنعه می نامیده اند و معمولاً در داخل خانه از آنها استفاده می کرده اند. نوع دیگر، روسری های بزرگ که مخصوص خارج منزل بوده است. این معنا با روایاتی که در آنها لفظ جلباب ذکر شده است نیز سازگار است».
دسته دوم به آیاتی اشاره می کند که درباره کیفیت ارتباط با نامحرم است. در این آیات، مؤمنان خصوصاً زنان را از رفتارهایی که سبب جلب توجه و تحریک نامحرم می شود، باز می دارد و حیا و عفت در مقابل نامحرم را مورد ستایش قرار می دهد:
سخن گفتن با نامحرم در احزاب، آیه ۳۲ آمده: «یَا نِسَاء النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِّنَ النِسَاء إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَض وَ قُلْنَ قَوْلاً مَّعْرُوفاً؛ ای همسران پیامبر، شما همانند هیچ یک از زنان معمولی نیستید اگر تقوا پیشه کنید، پس به گونه ای هوس انگیز سخن نگویید که بیماردلان در شما طمع نکنند، و به شایستگی سخن بگویید». این آیه گرچه خطاب به همسران پیامبر است، ولی اختصاص به آنها ندارد و شامل همه زنان مسلمان می شود. طبق این آیه زنان نباید در گفت و گو با نامحرم از سخنانی که مفهوم یا آهنگ آن وسوسه آمیز و تحریک کننده باشد استفاده کنند؛ چه بسا در بین آنها افرادی باشند که به سبب ضعف ایمان و آلودگی به هوس های شیطانی، تحریک شوند و خیال گناه در سر خود بپرورانند. بنابراین برای حفظ عفت و پاکدامنی افراد جامعه، بر زنان لازم است در گفت و گو با نامحرم دقت لازم را داشته باشند.
خود آرایی و تبرج احزاب ۳۳ : وَقَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِیَّهِ الأُولَی؛ و (ای زنان پیامبر) در خانه های خود بمانید و همچون دوران جاهلیت نخستین (در میان مردم) ظاهر نشوید». در این آیه نیز به زنان دستورات دیگری برای برخورد با نامحرم می دهد. در ابتدا از زنان می خواهد تا جایی که امکان دارد از خانه خارج نشوند و خود را کمتر در معرض دید نامحرم قرار دهند؛ زیرا با این کار جلوی بسیاری از مفسده های اخلاقی گرفته می شود و زمینه انحراف و ناهنجاری در جامعه از بین می رود. چنانچه در آیه ۵۳ همین سوره به این مطلب اشاره کرده است.
دستور دیگری که این آیه برای زنان دارد این است که از تبرج و جلوه گری و جلب توجه نامحرم بپرهیزند. کلمه تبرج از برج گرفته شده و به معنای آن است که فرد، خود را مانند برج در معرض دید و تماشای دیگران قرار دهد. در واقع این قسمت آیه به ما می فهماند اگر زنان نمی توانند در خانه بمانند و بیرون آمدن از منزل برایشان ضروری است، به گونه ای خارج شوند که سبب جلب توجه نامحرم نشوند. پس طبق این آیه، جواز حضور زن در اجتماع مشروط بر این است که اولاً حضورش ضرورت داشته باشد و ثانیاً نحوه حضور او اعم از نوع پوشش، راه رفتن، نگاه کردن و در یک کلمه تمام حرکات و سکناتش به نوعی باشد که در قالب تبرج و جلوه گری نبوده بلکه همراه با حیا و عفت باشد. در سوره قصص آیات ۲۳و ،۲۵ در جریان دختران شعیب و حضرت موسی به همین شیوه رفتاری اشاره کرده و آن را می ستاید. نگاه به نامحرم در سوره نور آیه ۳۰ و ۳۱ : «قُل لِّلْمُوءْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ … وَقُل لِّلْمُوءْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ؛ به مردان با ایمان بگو چشم های خود را (از نگاه به نامحرمان) فرو گیرند، و به زنان با ایمان بگو چشم های خود را (از نگاه هوس آلود) فرو گیرند». در این دو آیه نیز به رفتار دیگری که حاکی از عفت و حیاست اشاره می کند و آن پرهیز از نگاه هوس آلود به نامحرم است. زیرا نگاه به نامحرم اگر از روی لذت باشد، سبب انحراف اخلاقی می شود و آدمی را از جاده عفاف دور می سازد (رجبی ۱۳۸۷، ۴۵).
به منظور تبین مبانی و حدود شرعی حجاب در اسلام،قران کریم صرفا به کلیات اشاره می کند و بیان جزئیات احکام را به پیامبر و ائمه اطهار علیهم السلام محول می سازد. شاید با قاطعیت بتوان گفت هیچ حکمی از احکام عملی اسلام وجود ندارد که با تمام جزئیاتش در قران آمده باشد.
قران به رئوس احکام اشاره می کند سپس افرا به پیامبر و ائمه اطهار ارجاع می دهد تا آن بزرگواران جزئیات احکام را بیان کنند.
قرآن فرمود: هرانچه پیامبر برای شما آورده بگیرید و از هر آنچه شما را پرهیز داد بپرهیزید.
حجاب هم همین گونه است، به رئوسی از مسئله حجاب و پوشش در قران کریم اشاره شده است و جزئیات آن را پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع)بیان فرمودند.
بنای قران کریم براین نبوده است که وارد جزئیات شود. چون اگر می خواست به جزئیات بپردازد دیگر قرآن کتابی با این حجم نبود ،شاید به دهها و صدها جلد توسعه پیدا می کرد، همان طور که در باب فقه گاهی کتابی از چند جلد نوشته شده است.
اگر قرآن می خواست در عقاید، اخلاق، عرفان، تاریخ انبیای قبل و تاریخ پیامبر اسلام وارد جزئیات شود چند صد جلد می شد.
بنابرین، اساساً چنین انتظاری، انتظار به جایی نیست که تمام جزئیات احکام را از خود قران طلب کنیم، ریشه و اساس احکام در قران آمده است و جزئیات و تفصیل ان به زبان پیامبر اکرم (ص) و ائمه هدی (ع) جاری شده است.
در بحث پوشش و حجاب هم قران کلیات را مطرح نموده و جزئیات آن در احادیث آمده است.
پوشش، حداقلی دارد و حد کمالی، نیل به آثار تعالی بخش حجاب، مستلزم بیش از حداقل مراعات کرده حجاب است.
زن بابسنده کرده به حداقل واجب در حجاب، ضمن محروم ساختن خود از آن آثار تعالی بخش، خود را در معرض این خطر قرار می دهد که اگر خواسته یا ناخواسته، حجابش اندکی از حد کمتر شد در پیشگاه الهی معصیت کار به شمار آید، حداقل شرعی پوشش برای دختران و زنانی مناسب است که در آستانه حجاب اختیار کردن قرار دارند. تا کار برای آنها آسان باشد و به علت دشواری از رو آوردن نهراسند و یا در آغاز با حجاب شدن از تصمیم خود باز نگردند (احمدی جلفایی و عالیشانی ۱۳۹۰، ۷۰).
(یا ایهاالنبی قل لازواجک و بناتک و نساء المومنین یدنین علیهن من جلابیبهن ذلک ادنی ان یعرفن فلا یوذین و کان الله غفورا رحیما) سوره احزاب آیه ۵۹
قرآن کریم می فرماید: (ای پیغمبر !به زنان و مومنین بگو تا چادرها (یا پوشش های سراسری) خود را بپوشند، زیرا این کار بهتر است برای آنان که (اهل عصمت وتقوا) شناخته شوند و مورد آزار (مردان مزاحم و هوسران)قرار نگیرند، و همانا خداوند متعال بخشنده و مهربان است).
از محضر امام صادق (ع) سوال شد در مورد زینت هایی که زن می تواند آن ها را نزد نامحرمان آشکار کند.
پس حضرت فرمود: فقط (قرص) صورت و دست ها (از مچ تا پائین).
و یا سوال کردند آیا بازوهای زن جزء زینت های ممنوع محسوب می گردد که خداوند تبارک و تعالی در قرآن کریم فرموده است (زنان نباید آن ها را آشکار کنند).
حضرت پاسخ داد (از صورت زن، غیر از مقداری که مقنعه می پوشاند. بقیه اگر دیده شوند زینت ممنوع است و از دستان او بالاتر از مچ زینت است).
و نیز سوال کردند مرد چه قسمتهایی از بدن زن نامحرم را می تواند بدون شهوت نگاه کند؟
فرمود:(صورت و دست ها،از مچ به پائین و مقداری از مچ دست ها که محل النگو هاست).

۱.سبک های سازش نایافته از قبیل رفتار نمایشی و انزوا ؛

2. 2. سبک هایی که منعکس کننده تصورات ذهنی تحریف شده اند؛ از قبیل آرمان گرایی و خودبزرگ پنداری ؛

2. 2. سبک های مرتبط با فداکاری از قبیل مراعات حال دیگران به طور ظاهری

2. 2. سبک های سازش یافته یا پخته از قبیل بازداری و شوخ طبعی (موس و اسکافر، ۱۹۹۳)

افرادی که (من) قوی تری دارند، عمدتاً به سبکهای پخته متکی­اند. به کارگیری سه سبک اولیه ، با من ضعیف تر و ناپخته­تر و تحول نایافته­تر در ارتباط است .افرادی که خصومت خود را به سوی بیرون، فرافکنی می­ کنند، خشم، سوءظن و نشانگان بدنی زیاد و ثبات هیجانی کمی دارند. اشخاصی که خصومت را به سوی درون خود نشانه می­روند، افسردگی و اضطراب بیشتری را تجربه می­ کنند و پس از تجربه یک شکست، توانایی خود را کمتر تخمین می­زنند. دفاع­هایی نظیر عقلانی سازی و بازگشت با اضطرا ب و افسردگی کمتر، نشانه های بدنی کمتر، آسیب روانی خفیف­تر، سطح بالاتر عزت نفس، ثبات هیجانی بیشتر و در نهایت سازش یافتگی بیشتر و بالاتر ارتباط دارند (کوباسا و مدی، ۱۹۹۴)
۲-۱-۳-۶-توانایی حل مسئله
رویکردهای یادگیری اجتماعی بر اهمیت رفتار مؤثر در حل مسئله برای سازش یافتگی مؤثر تاکید کرده ­اند. توانایی حل مسئله، شامل حل شناختی و رفتاری مسئله در موقعی تهایی است که افراد در زندگی روزمره با آن مواجه می شوند. این موقعیت­ها می ­تواند مربوط به منزل، محل کار، دوستان و خانواده باشد. اشخاصی که عزت نفس بیشتری دارند، مهار بیشتری بر امور ادراک می­ کنند. افرادی که تمایل به حل مسئله دارند، باثبات تر، مقاوم­تر و باجرأت­ترند و انتظار موفقیت دارند. همچنین اشخاصی که خود را در حل مشکلات کارآمدتر می‌بینند، در مواجه با میزان بالای عوامل تنش­زا کمتر به افسردگی دچار می­شوند (کوباسا و مدی، ۱۹۹۴)

۲-۲- پیشینه پژوهش:
۲-۲-۱- پژوهش های خارجی:
میرزا و همکاران (۲۰۰۰) در پژوهش خود نشان دادند که زنان و مردان در ادراک عوامل استرس زا با یکدیگر متفاوتند و مردان رویدادهای زندگی را کمتر استرس ­زا ادراک کرده‌اند و به استرس‌های تحصیلی به شکل مثبت تری واکنش نشان می­ دهند
اسملترز ^[۵۱](۱۹۸۷) با مطالعه­ ای تحت عنوان “رابطه ارتباطات و استرس” به این نتیجه رسید که ارتباط­های فردی و گروهی ارتباط بسیار قوی با استرس شغلی دارند
کالیگن هیگینس (۲۰۰۶) در بررسی خود با عنوان “استرس شغلی، ریشه­یابی و پیامدها” عوامل مؤثر در ایجاد استرس شغلی را محیط ناسالم کار، بارشغلی، انزوا، ساعات کاری، ابهام نقش، تعارض نقش، فقدان استقلال کاری، موانع توسعه شغلی، مشکل در برقراری روابط با مدیران و همکاران، تحکم مدیریتی، آزار و اذیت، جو سازمانی برشمردند.
روسل و همکاران (۱۹۸۷) به نقش تعداد وقایع استرس­زای شغلی و حمایت اجتماعی در پیش ­بینی عملکرد معلمان پی برند؛ آنها هم­چنین شواهدی را در خصوص نقش تعدیل­گر حمایت اجتماعی در کاهش استرس شغلی یافتند.
مطالعه لی و کراکت در سال (۱۹۹۴) تأثیر آموزش­ مهارت­ های ارتباطی قاطعیت بر کاهش استرس شغلی را نشان داد (رضایی و همکاران، ۱۳۸۵)
(کلایر و واترز، ۲۰۰۲ ) در تحقیقی با عنوان “نقش تمرینات نیروی انسانی در کاهش استرس و فشار شغلی” با بررسی تأثیر تمرینات نیروی انسانی بر ۱۰۹ نفر از کارمندان دفتری در سنگاپور به این نتیجه رسیدند که تمرینات نیروی انسانی منابع استرس شغلی را در محیط کار کاهش نداد. اما در هر حال رابطه مستقیم منفی بین تمرینات نیروی انسانی و فشار روانی فردی وجود داشت. به ­ویژه اینکه تمرینات دوستی - خویشاوندی، فشار شغلی بین­فردی را کاهش داد. همچنین، این­طور نتیجه ­گیری شد که تمرینات SMIs تمرینات شغلی و نیروی انسانی ممکن است که به عنوان بخشی از یک رویکرد نشانه محور نسبت به مداخلات استرس شغلی تأثیرگذار باشد.
در تحقیقی با عنوان ” تاثیر کارگاه آموزشی روش های مواجهه با استرس بر کارکنان” که توسط مک کیو ج. د و ساچز سی.ال ۳ انجام شد، آنها به این نتیجه رسیدند که یک کارگاه آموزشی معتدل و با هزینه کم نتایج مثبتی را به همراه داشت و توانست منجر به بهبود کوتاه و موقت در کنترل میزان استرس و تحلیل رفتگی کارکنان شود.
ب.ا ادی مانسیا، ب. ان راسلی و ال. داینگ )۲۰۰۸) با بررسی تأثیر دوره تمرینی کوتاه مدت مدیریت استرس بر میزان افسردگی ادراک شده، اضطراب و استرس در کارکنان بخش مونتاژ اتومبیل به این نتیجه رسیدند که پس از انجام این تمرین میزان افسردگی و اضطراب در گروه آزمایش به میزان زیادی نسبت به گروه کنترل کاهش پیدا کرد. تأثیر مشابه در میزان استرس دیده نشد. اما در هر حال میانگین نتایج برای خرده مقیاس­های افسردگی، اضطراب و استرس تأثیر زیادی را نشان داد. در کل یافته­های این تحقیق نشان داد که تمرینات کوتاه­مدت مدیریت استرس در کاهش برخی از جنبه­ های افسردگی ادراک­ شده، اضطراب و استرس در مردان شاغل در بخش مونتاژ خودرو مؤثر است.
کومپیر، کوپر و گئورتز(۲۰۰۰ )، پس از چندین مطالعه موردی ۵ راهکار سازمانی عمده برای کنترل استرس شغلی چنین بیان کردند ۱- داشتن رویکرد و تفکر سیستماتیک برای حل مشکلات؛ ۲- شناسایی درست مسئله؛ ۳- داشتن بسته منسجم تئوریکی در زمینه اقدامات مداخله­ای۴- مشارکت مدیریت و کارکنان در انجام این ).( مداخلات؛ ۵) تعهد و حمایت کافی از طرف مدیران بالاتر.
( بیر و اُدریسکول،۲۰۰۲) در تحقیقات خود شش حوزه عمده در زمینه راهکارهای سازمانی مدیریت استرس شغلی عنوان کردند. این شش حوزه عبارتند از۱- مشارکت در تصمیم‌گیری۲- تغییرات ساختاری ۳-رویکرد ارگونومیک ۴- داخلات نقش­محور ۵- حمایت اجتماعی ۶- فراهم کردن اطلاعات
مک کرا (۱۹۸۲) در تحقیقی تحت عنوان تفاوت سنی در استفاده ازروش های مقابله با استرس به بررسی تفاوت سنی در استفاده از ۲۸ روش مقابله با استرس در نمونه ای از مردان و زنان پرداخت. وی دریافت که بعد از کنترل نوع استرس، افراد پیر و جوان به طور عمومی از روش‌های مشابهی برای مقابله با استرس استفاده می‌کنند. اما تفاوت زیادی در عملکرد دو گروه سنی در مواجهه با انواع مختلف استرس وجود دارد .
ان. ا. گیلسپای، ام. والش، ا. اچ. وینفیلد و ج. دوا () با بررسی استرس شغلی در دانشگاه­ها، ادراک کارکنان از علل، نتایج و تعدیل کننده های استرس بر روی کارکنان ۱۵ دانشگاه استرالیا، به این نتیجه رسیدند که مهمترین عوامل استرس‌زای شغلی کارکنان دانشگاه­ها در استرالیا ۵ عامل: منابع و پشتوانه مالی ضعیف،گرانباری نقش، مدیریت ضعیف، عدم امنیت شغلی و پاداش ناکافی می­باشند
۲-۲-۲- پژوهش های داخلی:
مربی (۱۳۷۶) در پژوهش خود بیان می دارد که عوامل استرس زا در بین دانشجویان مقاطع و رشته‌های مختلف تحصیلی یکسان بوده است
نور محمدی (۱۳۸۱) و پتاک و دیگران (۱۹۹۲) در پژوهش‌های خود بیان داشتند که از نظر میزان ادراک استرس بین زنان و مردان تفاوت معنی داری وجود ندارد.
میقانی (۱۳۸۰) در مطالعه­ ای به این نتیجه دست یافت که بین فشار روانی مدیران و عملکرد آنان رابطه وجود دارد.
بیک­زاده (۱۳۷۶) ضمن بررسی عوامل استرس­زای سازمانی بر عملکرد شغلی کارکنان سازمان­های دولتی استان آذربایجان شرقی به این نتیجه دست یافت که عوامل سازمانی استرس ­زا با کاهش عملکرد کارکنان رابطه معنادار دارد.
سلیمی و قضاوی (۱۳۷۹) عوامل موثر بر استرس شغلی را بررسی نمودند و تأثیر عامل استرسزای روابط نامناسب کاری را ۲۸ درصد برآورد نمودند.
رضایی و همکاران (۱۳۸۵) در یک بررسی آزمایشی، تأثیر آموزش مهارتهای ارتباطی بر کاهش استرس شغلی پرستاران را تأیید نمودند
رمضانی­نژاد (۱۳۷۹ ) با بررسی عوامل استرسزای شغلی در بین مربیان تربیت بدنی و ورزش دانشگاههای دولتی کشور نتیجه گرفت قدرت استرسزایی ابهامنقش، تضادنقش، پذیرش مسئولیت دیگران، تکنولوژی شغل و پیشرفت شغلی، به ترتیب از کم به زیاد است، در صورتی که عامل کیفیت و حساسیت کار، کمیت و حجم کار و فشار زمان بیشترین استرس را به مربیان تربیت بدنی وارد میکند
رمضانی­نژاد ( ۱۳۸۳ ) همچنین با بررسی عاملهای استرسزای دبیران تربیت بدنی و ورزش به این نتیجه رسید که از بین هفت عامل استرس­زای سازمانی، عامل نظام ساختار سازمانی و عامل نظام پاداشدهی، بالاترین اولویت را دارد، در صورتی که عامل استفاده بهینه نکردن از نیروها، پایین­ترین رتبه.
در زمینه شیوه های مقابله با استرس نوربالا و نریمانی (۱۳۷۱) پژوهشی تحت عنوان بررسی استرس­های دوران اسارت و شیوه های مقابله با آن در گروهی از آزادگان ایرانی ساکن تهران انجام دادند. نتایج نشان داد که سوء تغذیه، تهدید و شاهد رنج و اذیت دیگران بودن و بیماری در موقع اسارت از جمله شدیدترین استرس­هایی بودند که آزادگان در دوره اسارت متحمل شدند.
۲-۳-نتیجه گیری و جمع بندی
پژوهش در زمینه شناخت عوامل فشار زا، که بر بهداشت روانی و جسمی مدیر تأثیر می­ گذارد از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است حرفه مدیریت شاید بیش از مشاغل دیگر نیازمند مسئولیت و پذیرفتن تعهد باشد و پذیرفتن مسئولیت در این حرفه بویژه زمانی که شرایط و امکانات محیطی مناسب فراهم نباشد ممکن است بهداشت روانی فرد را تهدید کند. لذا شناخت این عوامل و راهکارهای مدیریت آنها ضروری می­باشد.
همانطور که مرور سوابق پژوهشی و مبانی نظری نشان می­دهد تا کنون هیچ پژوهشی به طور مستقیم به بررسی رابطه بین عوامل استرس ­زا و راهکارهای مدیریت استرس در بین مدیران مدارس متوسطه نپرداخته است.در این پژوهش عوامل استرس ­زا شامل مواردی از قبیل عجله کاری، رقابتی بودن، حرص زدن، انجام کاربدون برنامه ریزی، محیط فیزیکی، تضادشغل و ابهام نقش می­باشد و راهکارهای مدیریت استرس نیز شامل مواردی همچون ایجادحس خوشبینی، مدیریت زمان، فعالیتهای تفریحی، ورزش، بدنرادرحالت استراحت قراردادن، سنگ صبور قرار دادن دیگران، رژیم غذایی می­باشد. که به دلیل بررسی جامع این عوامل با سایر پژوهش‌های مرتبط متفاوت می­باشد.
بنابراین پژوهش حاضر به دنبال بررسی رابطه بین عوامل استرس ­زا و راهکارهای مدیریت استرس در بین مدیران مدارس متوسطه شهرستان ماهشهر می­باشد که در قالب مدل مفهومی شکل (۲) ارائه شده است.
۲-۴- مدل مفهومی پژوهش
شکل ۲. مدل مفهومی عوامل استرس زا و راهکارهای مدیریت استرس
در این مدل متغیر پیش عوامل استرس زا می‌باشد که شامل عجله کاری، رقابتی بودن، حرص زدن، انجام کار بدون برنامه ریزی مناسب، محیط فیزیکی، تضاد شغل، ابهام نقش می‌باشد و متغیر ملاک راهکارهای مدیریت استر است که مشتمل برایجاد حس خوش بینی، مدیریت زمان، فعالیت های تفریحی، ورزش بدنی، بدن را در حالت استراحت قرار دادن، رژیم غذای، افراد دیگر را سنگ صبور قرار دادنمی‌باشد.
فصل سوم
روش پژوهش
۳-۱- مقدمه
در این فصل روش پژوهش، جامعه­آماری، حجم ­نمونه و روش نمونه گیری، ابزار تحقیق و اندازه‌گیری روایی و پایایی آن، روش جمع آوری اطلاعات و اندازه‌گیری، روش‌های آماری جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات پژوهش گزارش می‌شود.
۳-۲- روش پژوهش
این پژوهش به دنبال بررسی رابطه عوامل استرس زا و راهکارهای مدیریت استرس بین مدیران مدارس شهرستان بندرماهشهر می باشذ . در این پژوهش عوامل استرس زا، متغیر پیش بین و راهکارهای مدیریت استرس، متغیر ملاک می‌باشد.پژوهش از لحاظ هدف"کاربردی” و از لحاظ روش در زمره‌ی پژوهش‌های توصیفی و از نوع “همبستگی” می‌باشد.
۳-۳- جامعه آماری
جامعه آماری این پژوهش شامل همه مدیران دبیرستان های شهرستان بندرماهشهر می باشد که براساس آمار گرفته شده در سال۱۳۹۲هفتاد۷۰ نفر می باشند .
۳-۴- نمونه و روش نمونه‌گیری
به دلیل تعداد محدود جامعه آماری نمونه گیری صورت نگرفته و کل شماری انجام شده است.