حکم های هر یکــی نوعــی دیگــر این خــلافِ آن ، ز پایان تا به سـر
در یکی گفته که جــوع و جــود تو شرک باشد از تــو با معــبود تــو
جز توکل جـــز کــه تسلــیم تمام در غم و راحت همه مکرست و دام
در یکی گفته که واجب، خدمت است ورنه ، اندیشه توکّل تهـــمت است
(مولوی،۱۳۸۳ ، دفتر اول ، ابیات۴۶۴-۴۶۳ ؛ ۴۶۹-۴۶۷)
۴-۲- مقام رضا در مثنوی معنوی
در مقام رضا ، سالک گاه از دعا هم روی بر می تابد ؛ که دعا ، طلب تغییر قضا و جستن قضای نیک است و در این مقام برای سالک ، طلبی نمی ماند :

بشنو اکنون قصـه آن رهــروان کــه ندارند اعتراضی در جهـان
زاولیا اهل دعا خـود دیگــرند گه همی دوزند و گاهی می درنـد
قوم دیگر می شــناسـم ز اولیا که دهــانشان بسته باشد از دعـا
از رضا که هست رامِ آن کـرام جستن دفعِ قــضاشان شد حـرام
در قضا ذوقی همی بینند خاص کفرشان آید طلب کردن خـلاص
حسن ظنی بر دل ایشان گـشود که نپوشد از غــمی جامه کـبود
(مولوی،۱۳۸۳ ، دفتر سوم ، ابیات ۱۸۷۸-۱۸۸۳)
ای شده اندر سفر با صد رضا خود به پای خویش تا سوءالقضا
در خیالش مُلک و عزّ و مهتری گفت عزرائیل : رو ، آری ، بری
(مولوی،۱۳۸۳ ، دفتر اول ، ابیات ۱۹۴-۱۹۳)
۴-۲-۱- رضا در معنی ثبات احوال عرفانی
ای بدی که تو کنی در خشم و جـنگ با طرب تـر از سماع و بانگِ چـــنـگ
ای جفایِ تو ز دولــت خــوب تــر وانتقامِ تــو ز جـــان ، محبــوب تـر
نارِ تو اینست ، نورت چـــون بــود؟ ماتم این ، تا خود که سُورت چون بود؟
از حلاوت ها که دارد جَــــورِ تــو وز لطافــت کـــس نیابد غـــورِ تـو
نالم و ترســم کـــه او باور کـــند وز کَــرَم آن جــور را کــمــتر کـند
عاشقم بر قهر و بر لطفش بــه جــدّ بوالعجـب من عــاشـق این هر دو ضد
والله ار زین خار در بُســتان شـــوم همــچو بلبل زیــن سبــب نالان شوم
این عجب بلبل که بگــشاید دهــان تا خـــورد او خـــار را با گلســـتان
این چه بلبل؟ این نهنگ آتشی اسـت جمله ناخوش ها ز عشق او خوشی است
(مولوی،۱۳۸۳ : دفتر اول ، ابیات ۱۵۷۳-۱۵۶۵)
۴-۲-۲-استقبال مکروهات و مصائب
ناخوشِ او خوش بُود در جانِ مــن جــان فدای یارِ دل رنجـان من
عاشقم بر رنج خویش و دردِ خویش بهرِ خشنودی شاهِ فــرد خویش
خاک غم را سرمه سازم بهرِ چــشم تا ز گوهر پُر شود دو بحر چشم
اشک ، کآن از بهرِ او بارند خـلــق گوهرست و اشک پندارنـد خلق
من ز جانِ جان شکایـت می کنــم من نیَم شاکی روایت مــی کنم
دل همی گــوید از او رنجــیده ام وز نفاق سست می خـندیده ام
(همان : ابیات ۱۷۸۱-۱۷۷۷)
۴-۳-رضا و توکل در دیوان حافظ شیرازی
۴-۳-۱- اقسامِ معانی رضا در دیوان حافظ شیرازی
۴-۳-۱-۱- دشنام دوستی= رضای معشوق
اگر دشنام فرمایی وگر نفرین دعا گویم جواب تلخ می زیبد لبِ لعلِ شکرخا را
(حافظ،۱۳۷۴ : ۷)
دشنام گفتن در این بیت حافظ مفهومی معادل قهر حق تعالی را دارد و از این منظر می توان مفهوم این بیت حافظ را با بیت معروف مولوی در مثنوی :
عاشقم بر قهر و بر لطفش بجد بوالعجب من عاشق این هر دو ضد
یکسان دانست.
«دشنام فرمودن یعنی دشنام گفتن مضمون این بیت حاکی از دشنام دوستی سنّتی شعرای قدیم ایران است.» (خرمشاهی،۱۳۶۸ ، ج۱ ، ص ۱۱۶) دوست داشتن دشنام و درشت گویی های دلیرانه و تؤام با ناز و عتاب زیبارویان و معشوقگان از مضامین شایع و قدیمی غزل فارسی است و اوجش را در غزل سعدی می پیماید که می سراید (همان ، ج۲ ، ص۶۶۸) :
دعات گفتم و دشنام اگر دهی سهل است که با شکردهنان خوش بود سؤال و جواب
(سعدی، ۱۳۸۴ : ۴۰۸ )
سعدی از اخلاق دوست هر چه برآید نکوست گو همه دشنام ده کز لبِ شیرین دعاست

تمام آثار مکتوب کردی، اعم از کتاب‌های ادبی ،علمی، تاریخی، مذهبی و… با رسم الخط و الفبای عربی نوشته شده‌اند و امروزه نیز کلیۀ مکاتبات کردی با این خط نگارش می‌یابد و این خط همچنان مرسوم و متداول است.
عدّه‌ای بر این عقیده‌اند که رسم الخط عربی توانایی نشان دادن تمام واج‌های زبان کردی را ندارد و پیشنهاد می‌کنند الفبای لاتین جانشین این خط گردد^[۷]. گروهی نیز با این پیشنهاد مخالفند و برای مخالفت خود دلایلی بیان می‌کنند که در ذیل به بعضی ازآن ها اشاره می‌شود:

آثار مکتوب کردی که سند و مدرک معتبری برای پیشینۀ غنی زبان و ادبیّات کردی است با این خط نگارش یافته است، در صورتی که الفبای لاتین جانشین الفبای عربی شود، آیندگان از این میراث گران بها و ارزشمند بی نصیب خواهند شد.
الفبای لاتین نیز از نشان دادن بعضی واج‌های زبان کردی عاجز است، برای نمونه هنوز نشان های ثابت برای واج‌های «ﺋ» و «ع» مشخص نشده است.
ادب کردی:
ادب به معنای دانش ،فرهنگ، معرفت ،راه ورسم پسندیده، گفتار و کردار نیکو و نگاهداشت حدّ هر چیز است.
ادبیّات مجموعۀدانش‌ها، فن‌ها ،و آفرینش‌ها ی ادبی هنر مندان هر قوم و ملّت است.
آفرینش‌های ادبی از اهتزاز روح سر چشمه می‌گیرد و هر گاه روح به اهتزاز درآید طبع شکوفا می‌شود،تخیّل به کار می‌افتد و الهام را گسترش و پرورش می‌دهدو درون مایه شکل می‌گیرد ،ذهن و زبان
الهام-گیرنده کوشا و گویا می‌شود و دیده‌ها و دریافت‌های شهودی را با عنصر‌های زبانی ،ادبی و لحنی عاطفی روایت می‌کند.^[۸]
مصداق‌های آن در پند پیشینیان، داستان ها و شعر شاعران تجلّی می‌یابد. ادب کردی با پیشینه‌ای غنی، از پند پیشینیان و نازک اندیشی شاعران داستان ها و افسانه‌های کردی سرچشمه می‌گیرد و در دو بخش ادبیّات شفاهی و کلاسیک قابل بررسی است.
ادبیّات شفاهی:
ادب شفاهی یا عامّه به مجموعه ترانه‌ها ،قصه‌ها، اساطیر و ضرب المثل‌های رایج در میان یک قوم اطلاق می‌شود که به طور شفاهی از نسلی به نسلی دیگر منتقل می‌شود و موضو عات آن برگرفته از فرهنگ قومی (Folklor) است^[۹]. فرهنگ عامّه متعلق به مردم عامّه است و پیوندی مستحکم با واقعیت‌های زندگی عادی مردم دارد و این ادبیّات بازتاب زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم، نشان دهنده رفتار و منش و اندیشه و اعتقادات در هر جامعه است.
ادبیّات شفاهی کردی بر اساس ((واقع گرایی)) و ((خیال پردازی)) بنا نهاده شده و درون مایۀآن برداشت‌ها و تلقی‌های ساده وبی پیرایه از زندگی و مرگ ،آرزو‌ها و غیره… است. تلاشی است در گریز از محدودیت‌ها وناکامی‌ها و نابرابری‌های اجتماعی و اقتصادی که در شکل‌های((افسانه، حکایت، داستان، سروده‌ها و ترانه‌ها، پند پیشینیان، ضرب المثل ،سخنان نغز و دلکش، متل و چیستان)) نمود یافته است.
ادبیّات شفاهی کردی، سرچشمۀ مهمّی برای ادبیّات مکتوب محسوب می‌شود و حتّی بعضی از شاهکار‌های ادبی کردی از آن نشأت گرفته‌اند. برای نمونه: شاهکار ادبی ((مه‌م وزین))احمد خانی (۱۶۵۰-۱۷۰۶) الهامی از ((مه‌ی ئالان)) فولکوریک کردی است که در آن سیه روزی‌ها و بد بختی‌های مردم به تصویر کشیده شده است.
ادب کلاسیک کردی:
کلمه کلاسیک صفتی است که ریشۀ آن واژۀ لاتینی کلاسیکوس (classicas) و به معنی درجه اوّل است. وقتی این کلمه را به طور مطلق استعمال کنند و از آن ارادۀ اصطلاح ادبی خاصی را نکرده باشند، به معنی اثری است که به عنوان نمونه و مظهر کامل مورد قبول همگان باشد و وقتی نویسندگان کلاسیک، یا هنر کلاسیک گفته می‌شود، مقصود نویسندگان و هنری است که تمام طبقات در تمام ادوار آن ها را پسندیده و نمونه شناخته‌اند.ادبیّات کلاسیک ادبیّاتی است موافق عقل و استدلال و منطق‌که تخیّل در آن همیشه محدود و منظم و مرتّب است .ادبیّات کلاسیک، ادبیّاتی معتدل و میانه رو است که با دقّت و موشکافی و باریک بینی تمام ترکیب شده و به وجود آمده و اعتدال درآن کاملا رعایت شده است. زبان ادبیّات کلاسیک محکم و ساده وزیبا و روان است^[۱۰]. اصول مکتب کلاسیک عبارت است از ” تقلید از طبیعت، تبعیّت و تقلید از قدما، دوست داری و رعایت عقل، حقیقت نمایی،آموزندگی ،خوشایندگی،وضوح وزیبایی کلام." ^[۱۱]
ادب کردی از نظر محتوا و درون مایه، ساختار و شکل و… با ادب کلاسیک اروپا تفاوت‌هایی دارد و چنین به نظر می‌رسد که این دو ادبیّات هیچ گونه سنخیّتی با هم ندارند، با دقّت و تامّل در ادب کردی چنین استنباط می‌شود که ویژگی و خصوصیّات در نظر گرفته شده برای یک اثر کلاسیک اروپایی در ادب کردی به وضوح نمایان است، زیرا(با توجّه به تعریف کلاسیک): آثار ادبی کردی که پیشینیان آن ها را خلق کرده‌اند، به عنوان نمونه و مظهر کامل یک اثر ادبی مورد پذیرش همگان است، اعتدال در آن کاملًا رعایت شده است و زبانی محکم، ساده و روان دارد. تمام طبقات جامعه در کلیۀ ادوار آن هارا پسندیده و نمونه شناخته‌اند. از این رو اطلاق واژۀ کلاسیک بر ادب کردی پذیرفتنی و جایز است.
ادبیّات کلاسیک کردی را می‌توان در دوبخش منثور (داستان ها، افسانه‌هاو..) و منظوم (روایی یا داستانی و غیر روایی یا غیر داستانی) مورد بررسی قرار دارد،امّا چون نظم زبان احساس است، بیشتر آثار کلاسیک کردی منظوم است در این جا به طور مختصر به بخش منظوم پرداخته می‌شود.
ادب کلاسیک کردی قبل از اسلام:
عدّه ایی براین باورند که شعر کردی قبل از اسلام ،وجود داشته است. آنان به شعری استناد می‌کنند که حملۀ مسلمانان را به تصویر کشیده و در غار‌های (جیشانه و هه ز ار میرد) سلیمانیه پیدا شده است.^[۱۲]
ادب کلاسیک کردی بعد از اسلام :
آنچه در کتب تاریخ ادبیّات کردی به عنوان مدرک و اثری دال بر غنی بودن ادبیّات کردی ارائه شده است، مربوط به دوران بعد از اسلام است که شکل منثور آن در قالب داستان ،حکایت، افسانه و….. وشکل منظوم آن در قالب‌های قصیده، رباعی، مخمّس،مربع،مستزاد،غزل،مثنوی، فرد، ملمّع، ترکیب بند،ترجیع بند ،قطعه و ((به یت)) با درون مایۀغنایی و حماسی، در طول تاریخ به سیر خود ادامه داده ودر شعر شاعران متجلّی شده است .^[۱۳]
در زیر به بعضی از شاعران کلاسیک کرد اشاره می‌شود:
۱ـ باباطاهر همدانی (۹۳۷-۱۰۱۰)اوّلین شاعر کرد که با لهجۀ لری شعر سروده است ودر کنار دوبیتی‌های او شعر و ادبیّات آیین یارسانان (۹۰۱-۱۶۰۰) نیزادب کردی را رونق بخشیده است و کتاب ((سرانجام)) تجلّی‌گاه این ادبیّات است.^[۱۴]
۲ـ بیسارانی (۱۶۴۱-۱۷۰۲).
۳ـ احمدخانی (۱۶۵۰-۱۷۰۶) خالق شاهکار ادبی مه‌م وزین.
۴ـ نالی (۱۷۹۷-۱۸۵۵).
۵ـ سالم (۱۸۰۰-۱۸۶۶)شیفتۀ حافظ شیرازی.
۶ـ مولوی (۱۸۰۶- ۱۸۸۲)
۷ـ مه لای جبّاری (۱۸۰۶-۱۸۷۶)
۸ـ سه‌ی یاقو (۱۸۰۸-۱۸۸۱)
۹ـ کوردی (۱۸۰۹-۱۸۴۹)
۱۰ـ حاجی قادر کویی(۱۸۱۵-۱۸۹۳)
۱۱ـ محوی :
حاج ملا محمّد متخلص به “مه حوی “فرزند شیخ عثمان بالخی از نواحی سلیمانیه که مردی دانشمند وعارف وشاعر توانا بوده است ،او در سال ۱۲۴۶ ه .ق (۱۸۳۰ م) در بالخ متولد شد. در هفت سالگی شروع به تحصیل کرد، علوم و طریقت را از پدرش که مرید شیخ سراج الدّین بوده، کسب کرد. او برای ادامۀ تحصیل به سنندج ومهاباد رفت ودر شهر مهاباد از ملا عبدالله پیره باب کسب فیض نمود پس از مدتی به سلیمانیه بازگشت وچون درآن زمان فقیه و دانشمند بلند پایۀ کرد ،علّامه مفتی زهاوی در بغداد تدریس می‌کرد با علاقۀ فراوان به خدمت او شتافت و اجازه نامۀ خود را از این عالم شهیر دریافت کرد .در سال ۱۸۵۹ به عنوان امّام جماعت مسجد اعظم بغداد انتخاب شد ودر سال ۱۸۶۲ بغداد را به مقصد سلیمانیه ترک کرد ودردادگستری سلیمانیه به عنوان کارمند استخدام شد مرگ پدردر سال ۱۸۶۸ او را به کناره گیری از شغل دولتی وادار کرد. محوی بعد از مرگ پدر به تدریس وارشاد طریقت پرداخت ودرسال ۱۸۷۴ به علت ناشناخته ای به بغداد تبعید شد. او درسال ۱۸۸۳ به زیارت خانۀ خدا مشرف شد. هنگام بازگشت از حج به استانبول رفت وبا سلطان عبدالحمید دیدار کرد. سلطان تحت تاثیر معنویات محوی قرارگرفت و دستور داد تادر سلیمانیه “تکیه و خانقاهی ” را به اسم او بنا کنند. محوی تا سال ۱۳۲۴ ه .ق (۱۹۰۶) در آن جا به ارشاد وتعلیم خلق پرداخت .و درهمین سال خرقه تهی کرد و به دیدارحق شتافت .
محوی و شعر :
طلّاب پس از مطالعۀ دروس تخصصی وعلمی خویش دیوان شاعران مختلف رامطالعه می‌کردند واززبان بیان واحساس آن ها متاثرمی شدند واگر ذوقی سرشاروروحی لطیف داشتندبه سرایش اشعارمی پرداختند. محوی نیز یکی از این طلّاب است که درمکتب خانه تحصیل کرده و با انسان های خوش قریحه مأنوس بوده ودرضمن آن دیوان شعرای دیگررا نیز مطالعه کرده است. محوی علاوه برادبیّات کردی که زبان مادری او بوده است با زبان وادبیّات فارسی وعربی به طور کامل آشنا بوده واز قراینی که در دیوان او به دست می‌آید زبان ترکی را نیز می‌دانسته است. او بر شرح مثنوی والی عابدین ترک تقریظ می‌نویسد وبااستفاده از واژه‌های ترکی در دیوان خود به حادثه کربلا اشاره می‌کند. شعرهای محوی دارای بن مایه‌های مذهبی وملّی است وبا اساطیروافسانه‌ها نیز آشنا بوده و به مناسبت‌های مختلف به آن اشاره کرده است. محوی شاعری است که از طریقت نقشبند یه پیروی می‌کند و افکار وعقاید آنان رادر شعر خویش بیان می‌کند. شعر‌های او صوفیانه است امّا از صو فیانی که طریقت رابرای نام برگزیده‌اند، انتقادمی‌کند .از دیوان اشعار محوی چنین استنباط می‌شود که او شاعری صوفی است که دراشعارش به ترویج باورهای صوفیانه خویش توجّه کرد است. سابقۀ شعر سرایی با درون مایۀ عرفانی در ادبیّات کردی مشخص است وشاعران زیر به وجهی عرفان گرایی خویش را در اشعارشان نشان داده‌اند :
بابا طاهر(۹۳۵-۱۰۱۰م)، مه لای پریشان (سده ی چهاردهم)، مه لای جزیری(۱۵۶۰-۱۶۴۰م) ،سید صالح نعمت اللهی (۱۸۳۴-۱۹۰۵م)، کوردی (۱۸۱۲-۱۸۵۰)، حه ریق (۱۸۶۵-۱۹۰۹)، وه فایی (۱۸۴۴-۱۹۱۴)
محوی نیز یکی از شاعران نیمۀ دوم سدۀ نوزدهم میلادی است که به شعر عرفانی وصوفی گری روی می‌آورد. شعرهای او در سه بخش زیر قابل برسی است:
شعرهایی که صوفیانه است ودر دیوان او بسامد مشخصی دارد :
به نووری باده کهشفی زولَمهتی تهقوا نهکهم ض بکهم
به شهمعیَکی وهها ضاری شهویَکی وا نهکهم ض بکهم
(۲۳۰ـ۳۰)

ترجمه: اگر با نور باده، تاریکی و ظلمت تقوا را از بین نبرم چکار کنم؟ واگر با چنین شمعی تاریکی شب را از بین نبرم چکار کنم ؟
منظو راو از ظلمت تقوا دراین بیت متشرّعین ظاهری است که عبادت در نزد آنان به عادت تبدیل شده است. نور باده به اشراق اشاره می‌کند که متشرّعین از آن بی بهره‌اند و صوفیان از آن بهره مندند.
۲- شعرهایی که به توصیف صوفی گری پرداخته است:
محوی شاعری است پیرو طریقت نقشبندیه و بر این باور است که شریعت با طریقت باید یکی شود و طریقت در کنار شریعت به مسیر خود ادامه دهد نه برعکس. اودر این گونه شعرها بر انتخاب طریقت اصرار می‌ورزد واز بزرگان صوفیه مانند منصور حلّاج که جان خود را در این راه فدا کردند ،با احترام یاد می‌کند :
موحهققهق ههر کهرسآ مهسلهکیه حهقق و حهققییه مهنزوور
سولووکی ضؤنهسهر داره، تهریقهی ثیریه مهنسوور
(۱۲۷-۳)

ترجمه:

استدلال مورد محور

۸

برای مدل شبکه عصبی ارائه توضیحی راجع به اینکه چرا یک پیمانکار داوطلب واجد شرایط لازمه و یا فاقد شرایط لازمه بوده،دشوار می باشد.

شبکه عصبی غالبا به علت نشان دادن درجه پائینی از قابلیت درک، مورد انتقاد قرار گرفته است.
مدل شبکه عصبی از دشواریهای در اکتساب زوجهای آموزشی برای پروژه های خصوصی کارفرمایان رنج می برد.
شبکه عصبی به منظور آموزش نیازمند مقادیر زیادی از داده های گذشته می باشد.

روش های داده-رانده خود انطباق که در آنها تعداد معدودی دلایل قبلی فرضیات درباره مدلهای مسائل تحت مطالعه وجود دارد.
نیازی برای معلوم بودن توزیع آماری داده ها وجود ندارد.
سوای از ساختار داخلی شبکه های عصبی ، واگرایی داده ها به طور ضمنی محاسبه می شود.
برای تحلیل کردن روابط غیر خطی در میان متغیرهای خروجی مناسب است.
نتایج شبکه های عصبی را می توان عمومیت داد.
دارای توانایی انجام هردوی محاسبات و استنتاجها بر مبنای ترکیبی پیچیده از داده های کمی و کیفی می باشد.
عدم قطعیتها و عدم دقت ها به کمترین میزان کاهش می یابند.

طاها
خسروشاهی
لام و همکاران

شبکه های عصبی مصنوعی

۹

۲-۸ نمونه هایی از روش­های ارزیابی و انتخاب پیمانکاران در کشورهای مختلف
یک سری مطالعات اولیه صورت گرفته در کشور هنگ کنگ نشان می­دهد که رویکردهای متفاوتی به جهت انتخاب پیمانکاران واجد شرایط در کشورها و سازمانهای مختلف وجود دارد و در این راستا معیارهای بسیار زیادی تدوین شده ­اند. در ادامه نمونه هایی از رویه های ارزیابی مقدماتی، تعیین صلاحیت و انتخاب پیمانکار در کشورهای هنگ گنگ، استرالیا، ترکیه و انگلیس شرح داده می­شوند.
ارزیابی مقدماتی پیمانکاران در هنگ کنگ
صنایع ساخت و ساز هنگ کنگ شامل کارفرمایان زیادی در بخش خصوصی می­باشد. بار کاری پروژه­ های ساخت و ساز در این کشور بیانگر مشارکت بالای بخش عمومی در این زمینه است. کارفرمایان دولتی دارای ادرات مختلفی زیر نظر اداره کل کارهای عمومی این کشور هستند که می­توان از سازمانهای مسکن هنگ کنگ سازمان حمل و نقل ریلی و سازمان حمل و نقل هوایی در این زمینه نام برد.
رویه انتخاب پیمانکار واجد شرایط توسط اداره کارهای عمومی هنگ کنگ به این صورت است که تنها پیمانکاران موجود در لیست تایید صلاحیت، مجاز به شرکت در مناقصه هستند. لیستهای پیمانکاران صلاحیت دار به سه دسته بر حسب ظرفیتشان تقسیم می­شوند. در هر گروهی دو سطح وضعیت وجود دارد. سطح اول را سطح آزمایشی و سطح دوم را سطح تایید می­نامند. تایید پس از آزمایش، با اتمام رضایت بخش کار به همراه سوابق عملکردی خوب میسر خواهد شد. ارتقا پیمانکاران در هر گروهی بستگی به برآورده شدن نیازهای مالی، توانایی های فنی-مدیریتی و اتمام رضایت بخش قراردادها دارد. لیستهای پیمانکاران تایید شده سالیانه به تفکیک هر گروه، تدوین و بازنگری می­شوند.
فرایند انتخاب پیمانکاران واجد شرایط در دو مرحله صورت می­گیرد. در مرحله اول آن دسته از پیمانکارانی که آشکارا غیر قابل قبول هستند، از لیست پیمانکاران مورد بررسی حذف می­شوند. در مرحله دوم پیمانکاران منتخب در مرحله اول مورد ارزیابی دقیق تری قرار می­گیرند. معیارهای مرحله اول بر این اساس قرار دارند که آیا پیمانکار مورد نظر نیاز های اولیه ذکر شده در اطلاعیه یا آگهی را برآورده می­سازد یا خیر؟ معیارهای مرحله دوم شامل جنبه های تخصصی فرایند بررسی می­باشند که عبارتند از: تجربه قراردادهای دولتی هنگ کنگ در ۵ سال اخیر؛ تجربه قراردادهای محلی و همچنین بین المللی دیگر در ۵ سال اخیر؛ تجربه، مقبولیت و سازماندهی مدیران، متخصصین و کارکنان فنی؛ تجربیات مرتبط با انواع یا اندازه ساختمانها و غیره یا انواع ساخت و سازهای صورت گرفته در پروژه ها در ۵ سال اخیر؛ در دسترس بودن و جزئیات ماشین آلات تخصصی، تجهیزات، کارگاه ها و غیره؛ جزئیات منابع مالی و… .
ارزیابی مقدماتی پیمانکاران در استرالیا
در استرالیا، ایالت کویینزلند سیستمی را جهت ارزیابی مقدماتی پیمانکاران به نام “معیارهای ارزیابی مقدماتی” تدوین نموده است. در این راستا تمام پیمانکاران علاقمند، تعیین صلاحیت شده و در سیست معیارهای ارزیابی مقدماتی ثبت خواهد شد. این سیستم توسط سازمان مسکن و کارهای عمومی استرالیا اداره می­ شود. پیمانکاران در برابر معیارهای تعیین شده شامل ظرفیت فنی، رویکرد مدیریتی و مشارکت افراد متعهد به بهبود مستمر مورد ارزیابی قرار می­گیرند. سیستم ارزیابی مقدماتی معیارهای اولیه با هدف تطابق اندازه و پیچیدگی پروژه ها و توانمندیهای پیمانکاران تدوین شده است. بر اساس ارزیابی­های این سیستم پیمانکاران به مدت ۲ سال در سطح پیمانکاران واجد شرایط قرار می­گیرند.
شرکتهای دولتی کویینزلند عموماً از روش مناقصه انتخابی یا آزاد در مناقصات پروژه های ساختمانی بسته به نیازهای پروژه استفاده می­ کنند. مناقصات آزاد از طریق آگهی و تبلیغات عمومی به اطلاع عموم رسانده می­ شود. با در نظر گرفتن سطح قابل قبول معیارهای ارزیابی مقدماتی، اسناد مناقصه در دسترس پیمانکارانی که در مناقصه پروژه مورد نظر بر اساس تطابق امتیاز صلاحیتشان و نیازهای پروژه واجد شرایط شناخته شده اند، صورت می­گیرد. جهت کسب صلاحیت در مناقصات آزاد، پیمانکاران باید در ارزیابی مقدماتی امتیازی برابر یا بیشتر از امتیاز پروژه کسب کرده باشند.
تعیین صلاحیت اولیه پیمانکاران در ترکیه
در ترکیه آن دسته پیمانکارانی که نیازهای ضروری قراردادی پروژه ها را برآورده می­سازند، می­توانند در مناقصات اینگونه پروژه ها شرکت نمایند. این نیازمندی ها وابسته به وضعیت مالی پیمانکاران می­باشد. اگر آن بخش استفاده نشده پولی یا اسنادی پیمانکار بدهی مالیاتی داشته باشد، اجازه شرکت در مناقصه را ندارد. از این رو یک فرایند دو مرحله ای برای انتخاب پیمانکارانی که نیازهای پروژه را برآورده ساخته اند، وجود دارد. این مراحل عبارتند از:
تعیین صلاحیت اولیه پیمانکار
انتخاب پیشنهاد دهنده با پایین ترین قیمت از میان متقاضیان واجد شرایط
در مرحله اول معیارهای ارزیابی مقدماتی پیمانکار عبارتند از: توانایی اتمام به موقع پروژه، تخصص سازمانی، در دسترس بودن کارمندان متخصص و با تجربه و در دسترس بودن منابع از قبیل ماشین­آلات و تجهیزات پیمانکارانی که امتیازی کمتر از حد استاندارد کسب نموده اند، در این مرحله حذف می­گردند. سپس میانگین امتیازات متقاضیان باقیمانده محاسبه شده و پیمانکارانی که امتیازی بیشتر از ۹۵ درصد میانگین امتیازات را به دست آورده باشند، واجد شرایط برای ورود به مرحله بعدی خواهند شد. اگر تعداد پیمانکاران متقاضی از ۵ کمتر باشد، تمامی پیمانکاران باقیمانده امتیازی بالاتر یا برابر با امتیاز استاندارد دارند و تمامی آنها واجد شرایط خواهند شد. در مرحله دوم قیمت پیشنهادی پیمانکاران محاسبه می­گردند. پیمانکاری که بیشترین اختلاف را با هزینه برآوردی دارد، برنده مناقصه خواهد شد (به عبارت دیگر پایین­ترین قیمت پیشنهادی برنده مناقصه خواهد شد).
رویکردهای انتخاب پیمانکار در انگلیس
بیشتر کارفرمایان در انگلیس از رویکردی انتخابی در انتخاب پیمانکاران واجد شرایط در مناقصاتشان استفاده می­نمایند. این رویکرد در کاهش مناقصات بی نتیجه و هزینه های مازاد مفید می­باشد. همچنین این رویکرد فرصتی را جهت ارزیابی رقابت پذیری و ظرفیت بالقوه پیمانکاران در راستای کسب رضایتمندی کارفرمایان را پیش روی آنان قرار می­دهد. فرم عمومی این فرایند ارزیابی، ارزیابی مقدماتی پیمانکار می­باشد که به دنبال شناسایی پیمانکارانی اصلح چه از لحاظ مالی و چه از لحاظ توانایی فنی می­باشد. این فرایند در بردارنده اندازه گیری و ارزیابی قابلیت‌های بالقوه پیمانکاران بر اساس مجموعه ­ای از معیارها که معیارهای ارزیابی مقدماتی نام دارند، می­باشد.
مطالعات انجام گرفته در انگلیس نشان می­دهد که بیش از نود درصد کارفرمایان از معیارهای تصمیم گیری خاص خودشان در انتخاب پیمانکار واجد شرایط استفاده می­نمایند و هیچ مجموعه استانداردی از معیارها که مورد تایید طرفان قرار داد باشد، وجود ندارد. دو عامل اصلی اثرگذار بر فرایند تدوین معیارهای ارزیابی مقدماتی عبارتند از: اهداف کارفرما و ادراکات تصمیم­گیرندگان.
تحقیقات صورت گرفته نشان می­ دهند که اختلافات معنی­داری بین کارفرمایان بخش عمومی و خصوصی از نقطه نظر معیارهای ارزیابی وجود دارد. نحوه قرارداد، توانایی مدیریتی، پیشرفت کار، روابط پیمانکارـ­کارفرما و پاسخگویی در برابر دستورالعملها، معیارهایی هستند که بیشترین اختلاف نظر رتبه­ای بین کارفرمایان بخش عمومی و خصوصی را دارا می­باشند. به طورکلی ده معیار اصلی و مهم در ارزیابی مقدماتی پیمانکاران به ترتیب عبارتند از: عملکرد کلی پیمانکاران، اقدامات فریبکارانه، ثبات مالی، توانایی مدیریتی، ثبات سازمان، رقابت پذیری، پیشرفت کار، استاندارد کیفیت، قراردادهای شکست خورده و روابط با کارفرما.
ده معیار با کمترین میزان اهمیت در تعیین صلاحیت اولیه پیمانکاران عبارتند از: تعداد پیشنهادات قبلی، میزان کار ارجاعی به پیمانکاران فرعی، سوابق فعالیت در کسب و کار، نحوه قرارداد، موقعیت فیزیکی، روش های تدارکات و خرید، تجارت خاص، سرمایه در گردش، روابط با پیمانکاران فرعی و سطح تکنولوژی (میراحمدزاده، ۱۳۸۵).
۲-۹ مطالعات انجام شده در ایران
پایان نامه کارشناسی ارشد خانم هادوی با عنوان” ارائه الگوی انتخاب عرضه کنندگان خدمات ” با در نظر گرفتن شباهت­ها و تفاوت­های موجود در فعالیتهای مختلف قابل برون­سپاری و با در نظر گرفتن نتایج حاصل از تحقیقات صورت گرفته، معیارها و عوامل تاثیر­گذار در ارزیابی و انتخاب شرکتهای عرضه کننده خدمات را به صورتی منسجم در قالب الگوی انتخاب عرضه کننده خدمات ارائه کرد. سپس معیارهای تاثیر گذار بر انتخاب شرکتهای مهندسی مشاور مشخص می­گردد و به دنبال آن وابستگی بین این معیارها محاسبه و بردارهای اولویت معیارها تشکیل می­ شود و در نهایت امتیاز نهایی شرکتهای مهندسی مشاور در قبال این معیارها با بهره گرفتن از ANP و AHP محاسبه و مناسب ترین شرکت مهندسی مشاور در بانک پارسیان انتخاب می­ شود.
در پایان نامه ای دیگر با عنوان “انتخاب پیمانکار پروژه های ساختمانی با بهره گرفتن از تلفیق تئوری مطلوبیت و روش Electre ” با مرور بر ادبیات موضوع انتخاب پیمانکار، شاخص­ هایی برای انتخاب پیمانکار پروژه های ساختمانی معرفی می­ کند. مدل تصمیم گیری ارائه شده در این تحقیق تلفیقی از تئوری مطلوبیت و روش Electre می­باشد.
در پایان نامه ای دیگر در دانشگاه صنعتی شریف به انتخاب پیمانکار پست های فشار قوی به کمک فرایند تحلیلی سلسله مراتبی عصبی پرداخته می­ شود. در این پایان نامه انتخاب معیارها بر اساس گرداوری اطلاعات از خبرگان صورت گرفته است.
در پژوهشی دیگر که در دانشگاه تهران صورت گرفته، انتخاب پیمانکار مناسب پروژه های حفاری را با توجه به عوامل ریسک به عنوان معیارها تعیین کرده و سپس از روش­های تصمیم ­گیری چند معیاره برای گزینش بهترین پیمانکار بهره برده است.
۲-۱۰ منطق فازی
۲-۱۰-۱ تفکر فازی
حالت فازی نامی رسمی در علوم دارد که عبارتست از: حالت چند ارزشی . مخالف حالت فازی دو ارزشی یا دو مقداری است که در آن برای هر سئوالی دو پاسخ می ­تواند وجود داشته باشد، درست یا نادرست، یک یا صفر (بارت کاسکو، ۱۳۷۷) این باور به سیاه و سفید ها، صفر و یک ها و این نظام دو ارزشی به گذشته باز می­گردد و حداقل به یونان باستان و ارسطو می­رسد. منطق ارسطو اساس ریاضیات کلاسیک را تشکیل می­دهد. بر اساس اصول و مبانی این منطق همه چیز تنها مشمول یک قاعده ثابت می­ شود که به موجب آن یا آن چیز درست است یا نادرست. منطق ارسطویی دقت را فدای سهولت می کند. نتایج منطق ارسطویی، “دو ارزشی"، “درست یا نادرست"، “صفر یا یک” می تواند مطالب ریاضی و پردازش رایانه ای را ساده کند. گرچه می­توان مثال های فراوانی را ذکر کرد که منطق ارسطویی در مورد آنها صحیح باشد اما باید توجه داشت که نباید آنچه را تنها برای موارد خاصی مصداق دارد به تمام پدیده ها تعمیم داد. در دنیای واقعی، اکثر چیزهایی که درست به نظر می­رسند “نسبتاً” درست هستند و در مورد پدیده ­های واقعی همواره درجاتی از “عدم قطعیت” صدق می­ کند. پدیده های واقعی “فازی"، “مبهم” و “غیر دقیق” هستند (عادل آذر، ۱۳۸۷). فازی بودن به معنای چند ارزشی بودن است. این بدان معنا است که سه یا تعداد بیشتری انتخاب در پاسخ هر سئوال وجود دارد و شاید طیف نامعدودی از انتخاب ها بجای فقط دو انتخاب انتهایی وجود داشته باشد یعنی این که ما بجای حالت دودویی یا باینری از حالت آنالوگ استفاده می­کنیم و سایه های نا محدودی از خاکستری بین سیاه و سفید داریم (کاسکو، ۱۳۷۷).

هستند که اساساً به وسیله پول انگیزش پیدا می‌کنند و کسان دیگری که در درجه اول به تأمین توجه دارند و قص علی هذا. با وجود اینکه در مقام مدیر، ما باید به تفاوت‌های فردی توجه کنیم، لیکن نباید این تصور پیش بیاید که نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم که فعلاً در بین کارکنان ما کدام انگیزه‌ها بیشتر از انگیزه‌های دیگر اهمیت دارند. بزعم مزلو، این انگیزه‌ها، انگیزه‌های مسلط هستند- یعنی انگیزه‌هایی که هنوز ارضاء نشده‌اند.
یک مدیر با هر چه بیشتر نزدیک کردن ادراک خود به واقعیت «زیر دستانش واقعاً چه می‌خواهند ؟» غالباً می‌تواند بر اثر بخشی خود در کار کردن با آنها بیفزاید. یک مدیر باید افراد خود را بشناسد تا متوجه شود چه چیزی در آنها ایجاد انگیزش می‌کند، او می‌تواند صرفاً به فرضیات متکی باشد، حتی اگر یک مدیری از یک کارمند بپرسد که راجع به چه چیز معینی چه احساسی دارد، این کار لزوماً نتیجه مناسب به بار نخواهد آورد. کیفیت ارتباطاتی که کارکنان یک مدیر با وی برقرار می‌کنند، غالباً مبتنی بر رابطه‌ای است که میان او و افرادش طی یک مدت زمان طولانی استوار گردیده است. روز به روز آشکارتر می‌شود که اغلب مدیران تشخیص نمی‌دهند یا نمی‌فهمند که آنچه امروز مردم از مشاغل خود می‌خواهند با آنچه آنها چند دهه قبل می‌خواستند، متفاوت است. امروز در کشورهای پیشرفته کمتر مردمی، به استثنای کسانی که در برخی از زاغه‌های شهری و محلات فقیرنشین سکونت دارند، از لحاظ نیازهای اولیه نگرانی دارند. تأمین نیازهای فیزیولوژیکی و ایمنی در نتیجه بالا رفتن خارق‌العاده سطح زندگی، افزایش چشمگیر حقوق و مزایای شغلی در تمام سطوح کار و کمکهای گسترده ناشی از برنامه‌های دولتی- نظیر رفاه، تأمین اجتماعی، کمک درمانی و بیمه بیکاری میسر شده است. چون در این کشورها نیازهای فیزیولوژیکی و ایمنی بخش بسیاری ‌از مردم تأمین می‌شود، لذا مردم به انگیزه‌های اجتماعی، احترام و خودیابی توجه بیشتری نشان می‌دهند به همین دلیل مدیران باید به این واقعیت‌ها آگاه باشند.
در سازمان‌های امروزی، به دلیل تغییراتی که در اولویت‌بندی نیازهای کارکنان به وجود آمده است، باید چنان محیطی فراهم ساخت که برانگیزنده و ارضاء کننده نیازهایی فراتر از نیازهای فیزیولوژیکی و ایمنی باشد (یال هرسی و کنت بلانچارد، ۱۳۸۵، ۴۶)
در واقع انگیزش تمایل به انجام کار به توانایی فرد وابسته است تا بدان وسیله نوعی نیاز تأمین گردد. می‌توان انگیزش را بر حسب رفتار عملی تعریف کرد یعنی کسانی که تحریک می‌شوند، نسبت به کسانی که تحریک نمی‌شوند، تلاش بیشتری می‌نمایند.
همان طور که قبلاً اشاره شد، انگیزش علت رفتارها است و انگیزش به عوامل موجود در یک فرد اشاره دارد که رفتار را در جهت یک هدف فعال می‌سازند. پژوهش‌های انجام شده در زمینه انگیزش درصدد پاسخ دادن به پرسش‌هایی درباره رفتار انسان‌ها هستند که با کلمه‌های سوالیِ “چرا” و “به چه عللی” آغاز می‌شود مثلاً چرا شما ساعت‌های متمادی از وقت خود را صرف اینترنت می‌کنید؟
انگیزش تلاش برای درک علل رفتار خاص انسان در کار موجب ارائه نظریه‌ای تحت عنوان انگیزش گردید. از نظر انیشتن ده درصد نبوغ را الهام تشکیل می‌دهد و نود درصد آن سخت کوشی و عرق ریختن است. این یک واقعیت است که تلاش برخی افراد نسبت به دیگران بیشتر است، این گونه افراد نسبت به همکاران با فراست خود، عملکرد بهتری از خود نشان می‌دهند.

بنابریان می‌توان نتیجه گرفت که عملکرد فرد در سازمان تنها وابسته به توانایی های وی نیست، بلکه انگیزش هم در این فرایند نقش مهمی ‌دارد. فردریک هرزبرگ روانشناس آمریکایی یکی از مؤثرترین افراد در زمینه مدیریت بازرگانی می‌باشد و بیشتر اشتهار وی به خاطر ارائه نظریه‌های غنی‌سازی شغل و بهداشت انگیزش می‌باشد.
اصطلاح انگیزش را می‌توان به عنوان عامل نیرو دهنده، هدایت کننده و نگهدارنده رفتار تعریف کرد. گیج و برلاینز در سال ۱۹۸۴، انگیزش را به موتور و فرمان اتومبیل تشبیه کرده‌اند. سیفرت در سال ۱۹۹۲ اظهار داشت که انگیزش، یک تمایل یا گرایش به عمل کردن به طریقه خاص است. انگیزه و انگیزش، غالباً به صورت مترادف به کار می‌روند، با این حال می‌توان انگیزه را ژرف‌نگرتر از انگیزش دانست به این معنی که انگیزش را عامل کلی مولد رفتار، اما انگیزه را علت ویژه یک رفتار خاص به حساب آورد. با این حال، می‏توان انگیزه را حالت مشخصی که سبب ایجاد رفتاری معیّن می‏شود، تعریف کرد. (سیف، ۱۳۸۷).
انگیزه اصطلاحاً به نیرویی اطلاق می‏شود که از درون یک فرد را به ‏سمت یک هدف سوق می‏دهد. در تعریف دیگر، اصطلاح انگیزش در اصل از ریشه لاتین Moveve مشتق شده است که به معنی تحریک است. روان‌شناسان بر سر تعریف انگیزش، در موارد ذیل توافق دارند:
۱- جهت رفتار: هدف یا هدف‌هایی که موجود زنده به دنبال تحقق آن است. ۲- شدت رفتار: میزان کوشش یا تلاشی که برای رسیدن به هدف، از موجود زنده سر می‌زند. ۳ - پایداری رفتار: مدت زمانی که موجود زنده برای رسیدن به هدف، صرف می‌کند.
«انگیزش» اسم مصدر از «انگیزیدن» است و در لغت به معنای «تحریک»، «ترغیب»، «تحریض» و «هیجان» آمده است. در تعریف انگیزش چنین آمده است:
واژه انگیزش در انگلیسی از کلمه لاتین Mover گرفته شده است. این اصطلاح همان گونه که از معنای رایج آن برمی‏آید، به علت و چرایی رفتار اشاره دارد.
انگیزش را می‏توان عامل نیرو دهنده، هدایت کننده و نگهدارنده رفتار تعریف کرد. به زبان ساده‌تر، انگیزش چیزی است که فرد را به پیش رفتن وا می‏دارد و در حال پیش رفتن نگه می‏دارد و تعیین می‏کند که به کجا باید رفت.
تعریف انگیزش بر حسب فرایند یا فرایندهایی که به نحوی شروع شده و جهت یافته و سپس ادامه پیدا کرده و سرانجام برای رسیدن به زنجیره هدف‌گرایی رفتار، متوقف شده، قابل تبیین است. به طور کلی هر رفتاری که از انسان و حیوان سر می‌زند، جهت یافته یا متمایل به هدفی نهایی است و برای رسیدن به هدف طرح‌ریزی شده است.
انگیزه بنابر تعریف عینی، حالتی فرضی در موجود زنده است که برای تبیین انتخابها در رفتار معطوف به هدف آن به کار می‌رود و بنابر تعریف ذهنی، به صورت آرزو یا میل، تجربه می‌شود.
انگیزه از نظر بنیادی، هر آن چیزی است که موجود زنده را به حرکت وا می‌دارد و موجب جنبش آن می‌شود. روان‌شناسان کلیه عواملی را که موجود زنده و از جمله انسان را به فعالیتی وا می‌دارد و او را در یک جهت خاصی سوق می‌دهد، انگیزه می‌نامند بنابراین انگیزه، اولین عنصر تشکیل دهنده رفتار است.
روان‏شناسان، انگیزش را یک عامل درونی می‏دانند که رفتار شخص را تحریک می‏کند و او را در جهت معیّن سوق می‏دهد و آن را هماهنگ می‏سازد. این نکته نیز مورد اتفاق است که انگیزه، عاملی است که به طور مستقیم قابل مشاهده و اندازه‌گیری نیست، ولی وجود آن، از رفتار شخص دریافت می‏شود.
روان‌شناسان انگیزش را از دیدگاه مکتب‌ها و نظریه‌های مختلف به صورت‌های کم و بیش متفاوت تعریف کرده‌اند که رفتار مبتنی بر هدف را پدید می‌آورد و آن را استمرار می‌بخشد. در روان‌شناسی تربیتی و یادگیری، اصطلاح انگیزش در مورد عاملی به کار می‌رود که شاگرد یا به طور کلی یاد گیرنده را برای آموختن درس به تلاش و کوشش وا می‌دارد و یا به فعالیت او شکل و جهت می‌دهد. رفتار، که اساس پژوهش در هر رشته از روان‌شناسی است، به ویژگی‌های فطری موجود زنده و محیط و تأثیری که این دو بر یکدیگر دارند و همچنین به برداشت و ارزیابی فرد از کنش و واکنش خویش، وابسته است و این امر را جبر متقابل می‌نامند.
انگیزش یک اصطلاح کلی است که بعضی اوقات به نیازها، خواسته‌ها، تمایلات یا قوای درونی افراد اطلاق می‌شود. در واقع انگیزه را چرایی رفتار گویند، به عبارت دیگر فرد هیچ رفتاری را که انگیزه‌ای یا نیازی محرک آن نباشد، انجام نمی‌دهد. انگیزش انسان اعم از خودآگاه یا ناخودآگاه ناشی از نیازهای اوست. بنابراین در تعریف انگیزه می‌توان گفت: انگیزه یا نیاز عبارت است از حالتی درونی و کمبود یا محرومیتی که انسان را به انجام یک سری فعالیت وا می‌دارد.
بعضی از نیازها مانند نیازهای زیستی جزو نیازهای اولیه هستند و نیازهای روانی جزو نیازهای ثانویه است که شدت آن در افراد مختلف متفاوت می‌باشد. بنابراین اثر بخش بودن فعالیت‌های مدیریت به تمایلات افراد درون سازمان در انجام وظایف محوله بستگی دارد. از سوی دیگر همه رفتارهای افراد هدف‌دار است.
۲-۱-۱- ماهیت پیچیده انگیزش
افراد به واسطه نیازهای مختلف برانگیخته می‌شوند، آنها علاوه بر نیاز اساسی به غذا، لباس و پناهگاه به پذیرش، قدردانی و عزت نفس نیز نیاز دارند. هر فرد این نیازها را به طرق و با درجات مختلفی تجربه می‌کند. در واقع افراد به واسطه نیازهای مختلف در زمان‌های مختلف در زندگیشان برانگیخته شده‌اند و این باعث پیچیده‌تر شدن موضوع می‌گردد. افراد بالغ همچون کودکان و نوجوانان به ایجاد تغییر در شیوه‌های مهم در سراسر زندگیشان ادامه می‌دهند. الگوهای رشد بزرگسالی در کتابهای مهمی‌ مانند گذر و رهیابان نوشته گیل شیهی و فصول زندگی مردان نوشته دانیل لوینسون توصیف شده است. هیچ رویکردی به انگیزش برای همه افراد یا برای یک نفر در همه زمان‌ها کاربرد ندارد.
انگیزش می‌تواند به عنوان سایقی تلقی شود که ما را به سمت آنچه انجام می‌دهیم، سوق دهد و این یک سایق درونی است که ما را وادار به رسیدن به هدفی خاص می‌کند. در شرایط کاری، این تعریف ممکن است پیشنهاد کند که همه انگیزش‌ها، نتیجۀ پاداش‌های درونی است که یک نفر در حالی که شغل را انجام می‌دهد، دریافت می‌کند. اما انگیزش در کار می‌تواند به وسیله پاداش‌هایی تحریک گردد که سوای از خود شغل رخ می‌دهند. این پاداش‌ها به «برانگیزنده‌های بیرونی» اشاره دارند. پس، انگیزش دارای دو بعد درونی و بیرونی است.
انگیزش درونی از خشنودیی ناشی می‌شود که وقتی کار معنی‌دار باشد و به ما حس هدفمندی بدهد، به وجود می‌آید. اصولاً سازمان‌هایی که فردمحور هستند، ارزش پاداش‌هایی که خود اهدایی هستند و به طور درونی تجربه شده‌اند را تشخیص داده‌اند. فردریک هرزبرگ روانشناس بیان می‎دارد که انگیزش از محرک درونی ناشی می‌شود که از بافت کاری و نه از محیط کاری ریشه می‌گیرد. وی همچنین اظهار می‌دارد که مشاغل برای فراهم کردن چالش، فرصت پیشرفت و رشد فردی، باید غنی شوند. این پاداش‌های درونی، بیش از پول و جایزه به خاطر عملکرد برجسته یا دیگر پاداش‌های بیرونی مشابه، باعث برانگیختگی برخی افراد می‌گردد.
انگیزش بیرونی، عملی است که توسط فرد دیگری که معمولاً شامل انتظار یک نوع پاداش می‌شود، اتخاذ می‌شود و برخی از پاداش‌های بیرونی معمولی در شرایط کاری عبارتند از پول، بازخورد معطوف به عملکرد و جوایز. برخی سازمان‌ها از مشوق‌ها برای تشویق کارکنان جهت ایجاد عادات کاری خوب و تکرار رفتارهایی که برای خودشان و سازمان سودآور است، استفاده می‌کنند و یک مشوق می‌تواند به شکل پول، زمان استراحت در کار یا برخی از انواع دیگر پاداش باشد.
پاداش‌های بیرونی به ندرت برای برانگیختن افراد بر مبنای یک روند مستمر و مداوم بسنده می‌کنند. به طور آرمانی، یک سازمان تعداد مناسبی از پاداش‌های بیرونی را فراهم می‌کند، در حالی که به کارکنان اجازه می‌دهد که خشنودی درونی و مستمر که ناشی از شغل چالش برانگیز است را تجربه کنند.
در روان‌شناسی، انگیزش به شروع، جهت، شدت و مقاومت رفتار اطلاق می‌شود (گین، ۱۹۹۵). در واقع انگیزش یک وضعیت پویا و موقتی است که بایستی از شخصیت یا هیجان تفکیک گردد. انگیزش، تمایل و علاقه به انجام چیزی است. یک شخص باانگیزه می‌تواند از اهداف کوتاه مدت و یا بلند مدت بهره‌مند باشد در حالی که هیجان به صفات و خصوصیات بادوام‌تر افراد (مثل کم‌رویی، برون‌گرایی، هشیاری و …) نسبت داده می‌شود. همچنین برخلاف انگیزش، هیجان به حالت‌های گذر تاکید دارد (مثل خشم، اندوه، شادی و …) که فوراً منجر به رفتار نمی‌شود. “مطالعه انگیزش به فرایندهایی مربوط می‌شود که به رفتار، انرژی و جهت می‌دهد. منظور از انرژی این است که رفتار نیرو دارد؛ یعنی نسبتاً نیرومند، شدید و پایدار است. منظور از جهت، این است که رفتار هدف دارد، یعنی در راه رسیدن به هدف خاصی گرایش دارد". (ریو، ۲۰۰۵).
انگیزش به نیروی ایجاد کننده، نگهدارنده و هدایت کننده رفتار گفته می‌شود (سیف، ۱۳۸۷). انگیزه به صورت نیاز یا خواست ویژه‌ای که انگیزش را موجب می‌شود، تعریف شده است (سیف، ۱۳۸۷). انگیزش حالتی است که تمایل به انجام عملی خاص را در فرد به وجود می‌آورد، چنین حالتی ممکن است حالت محرومیت مثل گرسنگی یا یک نظام ارزشی خاص و یا یک اعتقاد عمیق مذهبی باشد (کاپلان و سادوک، ۲۰۰۳). انگیزش همچنین می‌تواند به عنوان نیرویی پیشران و پشتیبان در تمامی اعمال انسان در نظر گرفته شود. تمایلات و نیازهای شخصی تأثیری قوی و عمیق بر روی جهت رفتار دارد. اشکال مختلفی از انگیزش از جمله انگیزش بیرونی، انگیزش درونی، انگیزش فیزیولوژیکی و انگیزش پیشرفت وجود دارد. همچنین انگیزش از اشکال منفی نیز برخوردار است. در واقع انگیزش پیشرفت می‌تواند به عنوان نیاز به موفقیت یا دستیابی به برتری تعریف شود و افراد با بهره گرفتن از ابزارهای گوناگون از جمله ابزارهای درونی و بیرونی به تأمین نیازهای خود بپردازند.
همچنین انگیزش، نیرویی بنیادی در تمامی اعمال ما است. انگیزش معطوف به پویش‌های رفتاری ما مانند نیازها، تمایلات و آرزوها در زندگی است. انگیزش پیشرفت بر اساس دستیابی به موفقیت و برآورده کردن تمامی آرزوهایمان در زندگی استوار می‌باشد. انگیزش پیشرفت باعث تأثیرگذاری بر نحوه اجرای یک وظیفه و نشان دادن تمایلات شایستگی می‌شود (لتو و الیوت، ۱۹۹۷). سایق‌های فیزیولوژیکی پایه، رفتار طبیعی ما را در محیطهای گوناگون تحت تأثیر قرار می‌دهند. بسیاری از اهداف ما بر پایه مشوق‌ها استوار است و دامنه آن می‌تواند از گرسنگی تا نیاز به عشق و روابط جنسی پخته در نوسان باشد. دامنه انگیزش پیشرفت می‌تواند از نیازهای بیولوژیکی تا ارضای تمایلات خلاق و دستیابی به موفقیت در رقابتهای سخنت و بحرانی تغییر یابد. انگیزش در زندگی روزمره ما به دلیل تأثیرگذاری از نقش حیاتی برخوردار است. همه رفتار، اعمال، افکار و باورهای ما تحت تأثیر نیروی درونی موفقیت قرار دارد. روان‌شناسان در کل معتقدند که انگیزش نیرویی است که به فعالیت می‌آید و موجب پیدایش رفتار می‌شود و به آن شکل و جهت میبخشد، همچنین انگیزش دارای منشأ یا علت درونی است. در واقع انگیزه‌ها، بر پایه نیازها، خواست‌ها و آرزوهای خاصی هستند که به حرکت درآمده‌اند و یا آنکه فرد را برای ارضای نیازهای معینی به وادار به فعالیت می‌کند (پارسا، ۱۳۸۲)
انگیزه و انگیزش غالباً به صورت مترادف به کار می‌روند، با این حال می‌توان انگیزه را دقیق‌تر از انگیزش دانست. به این صورت که انگیزش را عامل کلی مولد رفتار، اما انگیزه را علت ویژه یک رفتار خاص به حساب آورد و اصطلاح انگیزه بیشتر در اشاره به رفتار انسان به کار می‌رود.
۲-۱-۲- اهمیت 
عوامل تشکیل دهنده انگیزش به طور کلی به دو دسته درونی و برونی یا متغیرهای شخصی و محیطی تقسیم می‌شوند که برخی دارای حالت پایدار و برخی دیگر ناپایدار و زودگذر هستند. عوامل و متغیرهای شخصی عبارت‌اند از: فعالیت‌هایی که خاستگاه یا منشأ درونی دارند و هنگامی ‌که متغیرهای شخصی و محیطی به طور مشترک دست به کار می‌شوند، رفتار را به سوی یک هدف مشخص و فعالیت معین سوق می‌دهند، در این صورت است می‌توان گفت که فرد به درجه برتر انگیزش رسیده است.
گرچه برخی از روان‌شناسان درباره ماهیت انگیزش دیدگاه‌ها، شیوه‌ها، مفاهیم و طبقه‌بندیهای متفاوتی را در نظر گرفته‌اند، اما اکثر آنان در مورد مراحل پنج‌گانه زیر و نقش سایق در انگیزش متفق هستند.
۱) تعیین کننده‌های سایق: این دسته از عوامل نیازهای بدنی یا فیزیولوژیکی هستند که برای بقای فرد ضرورت دارند، مانند زمانی که کودک برای مدتی از شیر محروم می‌شود.
۲) حالت‌های سایق: مرحله دوم انگیزش را حالتهای سایق می‌نامند. در این مرحله محرومیت یا کمبود و افزایش مواد شیمیایی در بدن اختلال و عدم تعادل به وجود می‌آورد و پیش از بروز رفتار یک حالت نیروزای برانگیختگی پدید می‌آید.
۳) رفتار هدف‌جو: پس از حالت سایق رفتار هدف‌جو ظاهر می‌شود که شامل ادامه فعالیت برای ارضا یا دفع تعیین کننده سایق است. حیوانی که محرومیت غذایی دارد، تلاش می‌کند به غذا دست یابد و شاگرد مدرسه می‌کوشد مساله جبری خود را حل کند.
۴) دستیابی به هدف: این امر زمانی حاصل می‌شود که حیوان گرسنه به غذا دسترسی پیدا می‌کند یا آنکه شاگرد به حل مساله خود موفق می‌شود.
۵) کاهش سایق: واپسین مرحله کاهش سایق است که فرد به هدف مطلوب دست می‌یابد. در این حالت است که تنش و ناراحتی‌های موجود او از بین می‌رود و آرامش پیدا می‌کند.
۲-۱-۳- مروری بر نخستین نظریات انگیزش
تحویل اندیشه مدیریت در زمینه انگیزش کارکنان، سه مرحله نسبتاً متمایز را پشت سر گذاشته است. در نخستین نظرات انگیزش به ارائه الگوی منحصر به فردی از آن پرداخته شده که آن را درباره هر کارگر و کارمند و در هر موقعیتی قابل صدق می‌دانند. این دیدگاه‌ها عبارتند از مدل سنتی، مدل روابط انسانی و مدل منابع انسانی.
مدل سنتی
مدل سنتی انگیزش با نام فردریک تیلور و مکتب مدیریت علمی‌ شناخته شده است. تیلور هنر مدیریت را به عنوان ابزار شکل دهنده رابطه مدیران و کارگران مورد بررسی قرار داد و عامل انگیزش را صرفاً بر اساس مهارت بیشتر و تولید کارایی بیشتر دانست و تشویق و تنبیه را مورد تاکید قرار می‌دهد. تیلور تنها پاداش مادی را محرک برای تولید کارایی می‌داند. اعتقاد این مکتب بر این بود که یکی از جنبه‌های مهم کار مدیر این است که از انجام وظایف تکراری و ملال‌آور با بیشترین بازدهی اطمینان حاصل کند. مدیران تعیین می‌کردند که چگونه باید کار انجام شود و سیستم دستمزد تشویقی را به کار می‌بردند تا کارکنان برانگیخته شوند (ایران‌نژاد پاریزی و ساسان گهر، ۱۳۷۳، ۳۸۰). مبنای این مدل انگیزش مادی بود و در آن پرداخت حقوق و دستمزد به ازای تولید بیشتر افزایش می‌یافت. مطابق این نظریه مدیران معتقد بودند که کارگران ذاتاً دارای سستی و تنبلی هستند و تنها وسیله‌ای که می‌تواند آنها را به تولید بیشتر تحریک کند، عوامل اقتصادی است. از این رو مدل انسانی اقتصادی از این نظریه حاصل می‌شود (استونر و وانکلز، ۱۹۸۶، ۴۱۸).
مدل روابط انسانی
روابط انسانی حاصل مطالعات هاثورن بود. طبق این نظریه انسانها علاوه بر عامل پول با عوامل دیگری نیز برانگیخته می‌شوند. کارهای تکراری و کسل کننده، موجب کاهش انگیزه، در مقابل رفتار اجتماعی موجب افزایش انگیزه و کارایی کارکنان می‌شود. در واقع انسان به عنوان موجودات اجتماعی در پاسخ به محیط کار برانگیخته می‌شوند و عکس‌العمل نشان می‌دهند. همچنین طبق این نظریه وجود انگیزه لازم مانند رضایت شغلی، موجب بالا رفتن عملکرد کارکنان می‌شود. مدل انسان اجتماعی از این نظریه حاصل می‌شود، بنابراین در الگوی سنتی در برابر یک دستمزد نسبتاً بالا کارآیی افزایش می‌یابد، اما در مدل روابط انسانی ارضای نیاز اجتماعی، احترام به کارکنان، مشاوره و مشارکت آنها در تصمیم‌گیری موجب اثر بخشی و افزایش کارآیی است.
مدل منابع انسانی

« و من اطعم جانعاً‌اطمعه الله من شمار الجنه »‌
( هر کس گرسنه ای را اطعام کند از میوه های بهشت نصیب او می گرداند )‌اطعام نیازمندان ،‌در فرضیه بزرگ الهی حج ، به روشنی مشاهده می شود . و از فلسفه های بشمار می آید .
« واطمعو القانع والمعتر »‌ ^[۵۱]
پوشاندن
امام سجاد علیه السلام می فرمایند :‌
هر کس عریانی را بپوشاند ، خداوند ( در بهشت )‌اورا لباس حریر ودیبا بپوشاند و هر کس نیازمند غیر برهنه ایی لباس بدهد تا زمانی که آن لباس برتن آن نیازمند هست در پناه خداست .
امام سجاد علیه السلام می فرمایند :‌
«‌من کان عنده فضل ثوب فعلم ان بحضرته مومنا جا الیه فلم یدفعه الیه اکبرالله عزوجل فی النار علی منحزیه »‌
هر کس در نزد او لباس اضافی باشد و بداند که در کنار او مومنی وجود دارد که به این لباس نیازمنداست والی از دادن این لباس به آن فرد نیازمند خودداری کند ،‌خداوند او را با صورت بر آتش دوزخ افکند .
تامین خانواده های نیازمند
طرح سرپرستی خانواده های نیازمند مرسوم ائمه اطهار علیه السلام نیز بوده است .
امام باقر علیه السلام می فرمایند :‌
« ان علی ابن الحسین کان یعقول ماه بیت من فقرا المدینه »‌
« امام سجاد علیه السلام سرپرستی یکصد خانواد نیازمند مدینه رابر عهده داشت .»
او بسیار خوش داشت که بر سر سفره اش ایتام ،‌مساکین و بیچارگان حضور داشته باشند . حضرت با دست مبارک خود آنها را اطعام می فرمود و هر یک از مستمندان که عایله مند بودند برای خانواده خود نیز غذا می بردند.

امام باقر علیه السلام می فرمایند :‌
« ولان اعول اهل بیت من المسلمین واسدجوعتهم واکسوعودتهم واکف وجوههم عن الناس احب الی من ان احج و حجه و حجه »‌
چنانچه خانوار مسلمانی راسرپرستی کنم .گرسنگی آنها را بر طرف ساخته و آنها را پوشانده و آنها را از دست دراز کردن به پیش دیگران بی نیاز سازم این کارپیش من محبوبتر است از آن سه بار حج به جای آورم .
تامین هزینه ها و امکانات درمانی
سلامت و تندرستی برای انسان نعمت بزرگی که خداوند عزوجل اعطا فرموده و تحمل در دو بیماری بدتر از هر چیز برای آدم سخت و ناگوار است .
زیرا در اینجا لازم است که در حد توان او را تنها نگذاشته و با کمک مادی و همدردی به لحاظ معنوی به کمک او بشتابیم واو را نجات بدهیم . چرا که فرد بیمار توان کار کردن ندارد وکسب درآمد برای او میسر نیست و به همین دچار مشکلات و گرفتاری های متعددمی شود . قطعاً‌به دیدار بیماران شتافتن و برای آنها هدیه ای بردن و تامین هزینه های درمانی و غیر درمانی کسانی که قادر به تامین هزینه های خودنیستند .کاری خداپسندانه و برخوردار از نتایج دنیایی وآخرتی است .
اهدای خون یا یکی از اعضای بدن
اوج انفاق وجدابیت آندرهدیه مردن خون یاهدیه قسمتی از اعضای بدن خود یا بدن عزیزان خود که در آستانه مرگ قطعی هستند . به افراد نیازمند می شوند دید اتفاقی که زندگی انسان ویا انسانهایی را استمرار بخشیده . شمع رو به خاموشی رفته را دوباره روشنی بخشد .
تامین امکانات و هزینه های ازدواج
خداوند بدنبال فرمان ازدواج در صدد رفع نگرانی ها آن بر می آید ومی فرماید :‌
« ان یکونوافقراً یغنهم الله من فضله » ^[۵۲]
اگر آنها نیازمند باشند خداوند بافضل خود آنها را بی نیاز می گرداند.
انواع انفاق
بعضی از انفاقها از شارع مقدس واجب و بعضی دیگر مستحب که هر کدام ازاین دو ویژگی وشرایط و‌آداب و ثواب خاص خود دارد .
از ویژگی های انفاق واجب آن است که :
ترک آن موجب بلاهای دنیوی و عذاب های آخروی می گردد.
متخلفان ازآن در آیات قرآن واحادیث معصومین علیه السلام بشدت تهدید شده اند .
بنیه و توان بیت المال و حکومت را تقویت می کند.
در این جابه فضل الهی می پردازیم به ذکر انواع انفاق واجب و مستحب .
انفاق واجب شامل : زکوه ، خمس ، نفقه اهل و عیال ، کفارات و غیره می گردد.
انفاق متسحب شامل :‌صدقات ، هدیه ، مهمانی دادن ، حق حصاد ، قرض دادن ، مهلت دادن به بدهکار .مساعدت به مسلمانان . ساخت و انجام امور عامه المنفعه .وقف و خیرات ومبرات … می شود.
انفاق واجب
اتفاقی که پرداخت آن عذاب و عقاب را به دنبال دارد انفاق واجب چند نوع است که به بیان آنها می پردازیم .
زکات :
زکات در لغت به معنای رشد و پاکیزگی آمده است ، زیرا زکات موجب رشد ونمو اموال و حسنات پرداخت کننده آن می گردد و روح وروان اورا با صفا و پاکیزگی می بخشد در اصطلاح عبارت است از مقدار معینی مال که یک مسلمان می بایست به عنوان فرضیه از بعضی از اموال خود بپردازد .
یکی از مشهورترین آیات قرآن درباره زکات می فرماید:‌
«‌خذ من اموالهم صدقه تطهر هم و تزکیهم بما وصل علیهم ان صلواتک سکم لهم »‌^[۵۳]
ای رسول ما از مومنان زکات دریافت نما تا نفوس آنها را پاک و پاکیزه سازی و آنها را به دعای خیر یاد کن که دعای تو در حق آنها موجب آرامش آنهاست .
« خمس »
پس از زکات یکی از ارکان مهم انفاق، خمس است .
اصل خمس نیز همانند زکات از فروع دین واز مسلمات وضروریات این است ،‌البته در موارد آن بین مذاهب اسلامی اختلاف وجود دارد .
آیه شریفه ای که در موارد خمس نازل گردیده این آیه است :