. طبری، ابوجعفر محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج۶، ص ۲۳۳٫ ↑
. حقیقت، عبدالرفیع، جنبش شعوبیان( آزاد مردان ایرانی)، پیشین، ص۸۶٫ ↑
.جوده ، جمال، اوضاع اجتماعی- اقتصادی موالی در صدر اسلام، پیشین، ص۱۲۵٫ ↑
.همان، ص ۱۲۶٫ ↑
. حقیقت، عبدالرفیع، جنبش شعوبیان( آزاد مردان ایرانی)،پیشین، ص۸۶؛ برای آگاهی بیشتر در این مورد به تاریخ علوم و فلسفه ایرانی تالیف رفیع مراجعه شود ص۱۲۵-۱۳۱٫ ↑

. همان، ص۸۶ ↑
. همان، ص۸۸٫ ↑
. زرین کوب، عبدالحسین، تاریخ مردم ایران( کشمکش با قدرتها)، تهران: مؤسسه انتشارات امیر کبیر ،۱۳۶۷،چ اوّل ،ص۵۳؛ به نقل از ابن ندیم ص۳۰۳؛ ادب الکتاب الصولی ص ۱۹۲؛ فتوح البلدان ص ۲۹۸٫ ↑
. طبری، ابوجعفر محمد بن جریر، تاریخ طبری، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت- لبنان،۱۳۸۴-۱۹۶۴، ج۴، ص۱۰۶ ↑
. همان، ص۱۸۶٫ ↑
. زرین کوب، عبد الحسین، پیشین، ص۹۳٫ ↑
. جوده، جمال، اوضاع اجتماعی- اقتصادی موالی در صدر اسلام، پیشین، به نقل از اصابه، ج۳، ص۵۵۳٫ ↑
. جهشیاری، ابوعبدالله محمد بن عبدوس، الوزراء و الکُتّاب، ترجمه ابوالفضل طباطبائی، تحقیق مصطفی السّقا ابراهیم ابیاری عبدالحفیظ شلبی، تهران: بی نا، ۱۳۴۸، ص ۵۴٫ ↑
. مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین، التنبیه و الاشراف، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۹، ص۲۹۸٫ ↑
. ابن مسکویه رازی، ابوعلی، تجارب الامم، حققه و قدم له الدکتور ابوالقاسم امامی، تهران:سروش، ۱۳۶۶، ج۲، چ اول، ص۲۷٫ ↑
. جهشیاری، ابوعبدالله، پیشین، ص ۵۲و ۵۴٫ ↑
. مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین، التنبیه و الاشراف، پیشین، ص۳۰۰٫ ↑
. جهشیاری، ابوعبدالله محمد بن عبدوس، پیشین،، ص۹۴٫ ↑
. همان، ص۹۷٫ ↑
. همان، ص۱۰۰٫ ↑
. خاتم الصغیر ↑
. جهشیاری، پیشین، ص۱۰۴٫ ↑
. خلیلی، عباس، پرتو اسلام( ترجمه ضحی الاسلام)، تهران: انتشارات اقبال، ۱۳۵۸، چ سوم، ص ۲۴۷٫ ↑
. عسقلانی، ابن حجر، احمد بن علی بن محمد ، پیشین، ج۳، ص۴۵۳٫ ↑
. یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ، لیدن، بی­نا،۱۹۶۹م، ج۲، ص۲۸۳،۳۰۱، ۳۷۷، ۳۵۹٫ ↑
. طبری، ابوجعفر محمد بن جریر، تاریخ طبری، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت- لبنان ، ج۷، ۱۳۸۴-۱۹۶۴، ص ۳۵٫ ↑
. همان، ج۵، ص۲۸۱٫ ↑
. همان، ج۶، ص۶۷٫ ↑
. ابن سعد، محمد، کتاب الطبقات الکبیر، لیدن ، ج۷، ق۱، ۱۹۰۹م، ص۸۸٫ ↑
.طبری، ابوجعفر محمد بن جریر، تاریخ طبری، پیشین، ج۷، ص۲۳۹٫ ↑
. بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر، فتوح البلدان، لیدن: بی­نا،۱۸۶۶، ص۸٫ ↑
. بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر، انساب الاشراف، بی­جا، نشر القدس، ق۱، ج۴، ۱۹۷۱م، ص۱۱۰. ↑
. همان، ج۵، ۱۹۳۶م، ص۱۳۰٫ ↑
. ثعالبی، عبدالملک بن محمد بن اسماعیل، لطائف المعارف، تحقیق ابراهیم الابیاری و حسن کامل، قاهره: بی­نا، ۱۹۶۰م، ص۱۲۹٫ ↑
. ابن عساکر، علی بن حسین هبه الله، تهذیب التاریخ الکبیر، ج۶، ۱۳۳۰هجری، ص۲۷۷٫ ↑
. اصفهانی، ابوالفرج علی بن الحسین، پیشین، ج۱، ۱۹۲۷م، ص۳۴۲، ۳۴۳؛ ج۸، ص۳۲۱٫ ↑
. بلاذری، أحمد بن یحیی بن جابر، انساب الاشراف، نشرالقدس،۱۹۳۸م، ج۴، ق۲، ص۸۹۰٫ ↑
. ابن سعد، محمد، کتاب الطبقات الکبیر، لیدن،۱۹۰۹م، ج۵، ص۱۳۰؛ ج۷، ق۲، ص۱۷۸٫ ↑
. طبری، تاریخ، ج۳، پیشین، ص۵۷۱٫ ↑
. قمی، حسن بن محمد بن حسن، تاریخ قم، ترجمه حسن بن علی بن حسن بن عبدالملک قمی، تصحیح و تحشیه سید جلال الدین طهرانی ، ، تهران: انتشارات توس ، ۱۳۶۱، ص۳۰۳٫ ↑
. بلاذری، احمد بن یحیی البلاذری، فتوح البلدان بخش مربوط به ایران، ترجمه آذرتاش آذرنوش، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۶۴، ص۸۵-۸۴٫ ↑
. همان، ص۱۶٫ ↑
. سامی، علی، پیشین، ۱۳۶۵، ص۷۲۴٫ ↑
. دینوری، ابوحنیفه احمد بن داود،اخبارالطّوال، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران: نشر نی، چ سوم ،۱۳۶۸، ص۳۲۸٫ ↑
. بلاذری، انساب الاشراف، پیشین، ق۲، ص۹۱، ۹۴٫ ↑
. ابن فقیه، ابوبکر احمد بن محمد بن اسحاق همدانی، ترجمه مختصر البلدان بخش مربوط به ایران، ترجمه ح. مسعود، تهران: انتشارات فرهنگ بنیاد ایران، ۱۲۴۹، ص۱۲۴-۱۲۵٫ ↑
. طبری، تاریخ، پیشین، ج۶، ص۳۱۲، ۳۵۱، ۴۴۴، ۴۴۵، ۴۲۹٫ ↑
. حتی، فیلیپ ک، تاریخ عرب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تبریز: کتابفروشی حاج محمد باقر کتابچی حقیقت، ج ۱، ۱۳۴۴، ص۲۷۰-۲۷۱٫ ↑
. بلاذری، انساب الاشراف، پیشین، ق۲، ص۷۴، ۷۵٫ ↑
. ابن اثیر، عزالدین علی بن اثیر، تاریخ کامل، برگردان محمد حسین روحانی، تهران: انتشارات اساطیر، ج۶، ، چ اول ، ۱۳۷۳، ص۳۸۳۴٫ ↑

سؤال۳) وضعیت توسعه حرفه­ای اعضای هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان، از دیدگاه اعضای هیأت علمی چگونه است ؟
سؤال۴) کدام یک از مؤلفه­ های مسؤولیت پذیری اجتماعی سازمانی، پیش بینی کننده بهتری برای کارتیمی اعضای هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان، از دیدگاه اعضای هیأت علمی می­باشد ؟

سؤال۵) کدام یک از مؤلفه­ های مسؤولیت پذیری اجتماعی سازمانی، پیش ­بینی کننده بهتری برای توسعه حرفه­ای اعضای هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان، از دیدگاه اعضای هیأت علمی می باشد.
۶-۱٫ فرضیه‌های پژوهش
فرضیه۱) بین مسؤولیت­پذیری اجتماعی سازمان با کار تیمی اعضای هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان از دیدگاه اعضای هیأت علمی رابطه وجود دارد.
فرضیه۲) بین مسئوولیت­پذیری اجتماعی سازمان با توسعه حرفه­ای اعضای هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان از دیدگاه اعضای هیأت علمی دانشگاه رابطه وجود دارد.
۷-۱٫ تعاریف مفهومی و عملیاتی اصطلاحات
۱-۷-۱٫ تعاریف مفهومی اصطلاحات
مسؤولیت­پذیری اجتماعی سازمان^[۱۳]
مسؤولیت­پذیری اجتماعی سازمان به معنای پاسخگویی یا پیشقدم بودن، توانایی ادای وظیفه، قابل اتکا بودن، قابلیت اطمینان، توانایی برای تصمیمات اخلاقی، شایستگی و بهره­مندی از تفکر منطقی است (ایمانی، ۱۷:۱۳۹۰). چارچوب کارول^[۱۴] (۱۹۷۹) به عنوان پر استفاده­ترین چارچوب نقل قول شده در بحث مسؤولیت­پذیری اجتماعی سازمان است او عنوان کرده که تکالیف اجتماعی هر بنگاه را می توان از چهار منظر مشاهده کرد که پرداختن به آنها موجب ارتقای کیفیت شهروندی هر بنگاه است.
۱٫تعهدات اقتصادی^[۱۵]: به طور کلی بنگاهای اقتصادی به عنوان واحدهای اقتصادی در جوامع برای نیل به اقتصاد بهتر شکل گرفته اند و تولید کالا و خدمات اولین و بهترین هدف بنگاهای اقتصادی می­باشد به همین دلیل نقش اولیه و اصلی بنگاها تولید کالا یا خدماتی است که جامعه از آنها انتظار دارد واین فرایند موجب تولید سود برای بنگاها می­باشد (کارول، ۱۹۷۹).
۲٫ تعهدات قانونی^[۱۶]: مسؤولیت ­های حقوقی در بر گیرنده یک مجموعه از دستورالعمل­های اخلاقی است که برای تجارت عادلانه، توسط قانون گذاران وضع شده است.
۳٫ تعهدات اخلاقی^[۱۷]: تعهدات اخلاقی بازگو کننده­ فعالیت­هایی هستند که بر خلاف تعهدات اقتصادی و حقوقی تدوین نشده­اند واز طرف افراد جامعه به صورت دستورالعمل ارائه نشده­اند. این تعهدات در بر گیرنده­ هنجارها، استاندارد ها و انتظاراتی است که بازگو کننده­ دغدغه­ های مصرف کنندگان، کارکنان، سهامداران و جوامع در خصوص عدالت، برابری و پاسداری از وجدان ذی نفعان می­باشد.
۴٫ تعهدات اجتماعی^[۱۸]: نوع دوستی شامل آن دسته از فعالیت­های سازمان ها، که در جهت پاسخ به انتظارات جامعه برای شناسایی سازمان به عنوان شهروند خوب انجام می­شوند. به طور مثال مشارکت سازمان های اقتصادی چه از جهت مالی و چه از لحاظ زمانی و معنوی در فعالیت­ها هنری، آموزشی، و یا تشکیل انجام آنها از این دسته می باشد(کارول ، ۱۹۷۹، به نقل از شربت اوغلی، افشاری،۹:۱۳۸۰).
کار تیمی^[۱۹]:
کارتیمی به معنای کارکردن با هم برای یک هدف مشترک است. برای ایجاد کار تیمی در یک حوزه کاری افراد گروه باید برای هدف و روش دست­یابی با آن، توافق داشته باشند(رابینز، استیفن­پی، ترجمه پارسائیان و اعرابی، ۱۶:۱۳۸۴). چارچوب لنچیونی(۲۰۰۴) به عنوان پر استفاده­ترین چارچوب نقل قول شده در بحث کارتیمی است او عنوان کرده که کارتیمی را می توان از پنج منظر مشاهده کرد که پرداختن به آنها موجب ارتقای کیفیت تیم است.
تعهد^[۲۰]: منظور از تعهد، پایبند بودن به تصمیمات و برنامه­ ها است، به طوری که همه به وضوح درآنها مشارکت کنند گویی که انگار آن تصمیم به اتفاق آراء گرفته شده است.
اعتماد^[۲۱]: اطمینان و پشتگرمی اعضای تیم از حسن نیت همکاران و اعتقاد به اینکه در گروه نیازی به پائیدن دور و بر و حالت فاعی به خود گرفتن نیست.
مسئولیت پذیری^[۲۲]: شوق اعضای تیم به بازخواست کردن خود و همتایان درباره رفتار یاعملکردی که برای تیم زیان­بار است (لنچیونی^[۲۳]،۲۰۰۴، به نقل از زند و همکاران،۳۸:۱۳۹۰).
برخورد سازنده^[۲۴]: بحث­های سازنده­ای که در آن افراد در کوتاه­ترین زمان به بهترین راه حل می رسند.
هدفمندی^[۲۵]: حالتی است که در آن افراد، هدف­ها و نصاب­های تیمی را بر نیازهای فردی ترجیح می دهند (لنچیونی، ترجمه امینی، ۱۳۸۸،۱۱۱-۱۰۹).
توسعه حرفه­ای^[۲۶]:
توسعه حرفه­ای یک فرایند مستمر در خصوص ارزیابی نیازهای آموزشی هر فرد و برنامه ریزی برای رفع این نیاز ها است (نوا^[۲۷] ،۲۰۰۸، ترجمه پورصادق و علیمیرضایی، ۳۶:۱۳۸۴). رویکردهای توسعه حرفه ای نوا(۲۰۰۸) مؤلفه های آموزش، کار تیمی، مهارت سازمانی، توسعه مسیر شغلی، توسعه روابط بین فردی و ارتباطات را مورد سنجش قرار می دهد( فرهنگ و همکاران، ۱۶۰:۱۳۹۰).
آموزش^[۲۸]: آموزش هر گونه فعالیت و تدبیر از پیش طرح ریزی شده­ای است که هدف آن آسان سازی یادگیری در یادگیرندگان و کوششی در جهت بهبود عملکرد شاغل در ارتباط با انجام کار و مسائل مربوط به آن می باشد( خدادادی، ۲:۱۳۹۲).
کارتیمی^[۲۹]: کارتیمی به معنای کارکردن با هم برای یک هدف مشترک است. برای ایجاد کار تیمی در یک حوزه کاری افراد گروه باید برای هدف و روش دست­یابی با آن، توافق داشته باشند (رابینز، استیفن^[۳۰]، ترجمه الوانی و دانایی فر، ۱۹:۱۳۸۶).
مهارت سازمانی^[۳۱]: زمانی رخ می­دهد که مهارت و توانایی های قبلی کارمند با مهارت­ هایی که برای انجام شغل جدید لازم است هماهنگی نداشته باشد.کارکنان برای موفقیت در مشاغل جدید باید مهارت­هایشان را بسط و توسعه دهند(نوا^[۳۲]، ۲۰۰۸ترجمه پورصادق و علی میرضایی، ۳۳:۱۳۸۴).
توسعه مسیر شغلی^[۳۳]: به افزایش چالش­ها یامسؤولیت ­های جدید در شغل کارمند اشاره دارد.که آنها را باید وادار کرد که مهارت­ های جدید را یاد بگیرند و به شکل جدید از مهارت خود استفاده کنند (نوا^[۳۴]، ۲۰۰۸ترجمه پورصادق و علی میرضایی، ۳۹:۱۳۸۴).
توسعه روابط بین فردی^[۳۵]: یعنی کارکنان مهارت و دانش خود را در مورد سازمان و مشتریان آن از طریق تعامل با نیروهای باتجربه­تر سازمان افزایش دهد (نوا، ۲۰۰۸ ترجمه پورصادق و علیمیرضایی، ۴۶:۱۳۸۴).
ارتباطات^[۳۶]: ارتباطات فرایندهایی است که در آن اطلاعات واضح و روشن بین دو یا چند نفر ازاعضای تیم مبادله می شود(آرامون و همکاران، ۶۳:۱۳۸۸).
۲-۷-۱٫ تعاریف عملیاتی اصطلاحات
مسؤولیت­پذیری اجتماعی سازمان: در این پژوهش منظور از مسؤولیت­پذیری اجتماعی سازمان: نمره‌ای است که هر یک از آزمودنی‌ها از پاسخگویی به ۲۰ گویه در پرسشنامه­ مسؤولیت­پذیری اجتماعی سازمان کارول (۱۹۷۹) کسب می­ کنند.
تعهدات اقتصادی: در این پژوهش منظور از تعهدات اقتصادی، نمره­ای است که هر یک از آزمودنی­ها در پاسخ به گویه ­های (۵-۴-۳-۲-۱) پرسشنامه مسؤولیت­پذیری اجتماعی سازمان کارول (۱۹۷۹) به دست آوردند.
تعهدات اخلاقی: در این پژوهش منظور از تعهدات اخلاقی، نمره­ای است که هر یک از آزمودنی­ها در پاسخ به گویه ­های (۱۰-۹-۸-۷-۶) پرسشنامه مسؤولیت­پذیری اجتماعی سازمان، کارول(۱۹۷۹) کسب می کنند.
تعهدات حقوقی: در این پژوهش منظور از تعهدات حقوقی ، نمره­ای است که هر یک از آزمودنی ها در پاسخ به گویه ­های (۱۵-۱۴-۱۳-۱۲-۱۱) پرسشنامه مسؤولیت­پذیری اجتماعی سازمان کارول (۱۹۷۹) به دست آوردند.
تعهدات­اجتماعی( نوع­دوستانه): در این پژوهش منظور از تعهدات نوع­دوستانه، نمره ای است که هر یک از آزمودنی­ها در پاسخ به گویه ­های (۲۰-۱۹-۱۸-۱۷-۱۶) پرسشنامه مسؤولیت­پذیری اجتماعی سازمان کارول (۱۹۷۹) کسب می­ کنند.
کارتیمی
در این پژوهش منظور از کارتیمی: نمره‌ای است که هر یک از آزمودنی‌ها از پاسخگویی به ۱۹ گویه در پرسشنامه­ کارتیمی: لنچیونی (۲۰۰۴) کسب می­ کنند.
تعهد: در این پژوهش منظور از تعهد، نمره‌ای است که هر یک از آزمودنی‌ها از پاسخگویی به گویه های (۴-۳-۲-۱) در پرسشنامه­ کارتیمی، لنچیونی^[۳۷] (۲۰۰۴) به دست آوردند.
اعتماد: در این پژوهش منظور از اعتماد، نمره‌ای است که هر یک از آزمودنی‌ها از پاسخگویی به گویه های (۸-۷-۶-۵) در پرسشنامه­ کارتیمی، لنچیونی (۲۰۰۴) کسب می­ کنند.
مسؤولیت­پذیری: در این پژوهش منظور از مسؤولیت­پذیری؛ نمره‌ای است که هر یک از آزمودنی‌ها از پاسخگویی به گویه ­های (۱۲-۱۱-۱۰-۹) در پرسشنامه­ کارتیمی، لنچیونی (۲۰۰۴) به دست آوردند.
برخورد سازنده: در این پژوهش منظور از برخورد سازنده؛ نمره‌ای است که هر یک از آزمودنی‌ها از پاسخگویی به گویه ­های (۱۶-۱۵-۱۴-۱۳) در پرسشنامه­ کارتیمی، لنچیونی (۲۰۰۴) به دست آوردند.
هدفمندی: در این پژوهش منظور از هدفمندی؛ نمره‌ای است که هر یک از آزمودنی‌ها از پاسخگویی به گویه ­های (۱۹-۱۸-۱۷) در پرسشنامه­ کارتیمی، لنچیونی (۲۰۰۴) کسب می­ کنند.
توسعه حرفه ای کارکنان:
در این پژوهش منظور از توسعه حرفه ای کارکنان: نمره‌ای است که هر یک از آزمودنی‌ها از پاسخگویی به ۳۰ گویه در پرسشنامه­ توسعه حرفه ای کارکنان نوا(۲۰۰۸) کسب می­ کنند.
موارد آموزش^[۳۸]: در این پژوهش منظور از موارد آموزش؛ نمره‌ای است که هر یک از آزمودنی‌ها از پاسخگویی به گویه ­های (۵-۴-۳-۲-۱) در پرسشنامه­ توسعه حرفه ای کارکنان نوا(۲۰۰۸) به دست آوردند.
کار تیمی: در این پژوهش منظور از کار تیمی؛ نمره‌ای است که هر یک از آزمودنی‌ها از پاسخگویی به گویه ­های(۱۰-۹-۸-۷-۶) در پرسشنامه­ توسعه حرفه ای کارکنان نوا(۲۰۰۸) کسب می کنند.
مهارت سازمانی^[۳۹]: در این پژوهش منظور از مهارت سازمانی؛ نمره‌ای است که هر یک از آزمودنی‌ها از پاسخگویی به گویه ­های (۱۶-۱۵-۱۴-۱۳-۱۲-۱۱) در پرسش­نامه­ توسعه حرفه­ای کارکنان نوا(۲۰۰۸) به دست آوردند.

سلولز

۵/۴۲%

همی سلولز

۷/۳۳%

لیگنین

۲۳%

۴-۳- بررسی تأثیر پارامترهای مختلف بر تولید پروتئین
۴-۳-۱- بررسی تأثیر نوع بافر استخراج
قدم اول در آماده سازی نمونه، استخراج پروتئین ها از منبع مورد نظر است. ممکن است استخراج پروتئین ها مستقیماًتوسط بافر محلول ساز^[۷۹]صورت پذیرد و یا ممکن است این عمل توسط روش های متلاشی ساختن سلولها^[۸۰]و بافتها انجام شود و سپس پروتئین های استخراج شده در بافر محلول ساز کاملاً حل شوند. روش های آماده سازی مطلوب برای نمونه های بدست آمده از منابع متفاوت اختلاف زیادی با یکدیگر دارند. این امر به خاطر ماهیت و ساختار این منابع است. نمونه های جامد معمولاً درحضور بافر محلول ساز از هم می پاشند. سلولهایی نظیر سلولهای بافتی کشت داده شده، سلولهای خونی و برخی از میکروارگانیسمهاحاوی سلولهایی است که به راحتی لیز^[۸۱] می شوند. ممکن است لیز سلولی به طور مستقیم در تماس با بافر محلول ساز صورت پذیرد یا در مواردی ممکن است از امواج مافوق صوت^[۸۲] برای این منظور استفاده شود. حتی در برخی موارد ترکیبی از روش های مختلف برای نیل به استخراج کامل پروتئین های نمونه استفاده می گردد. اما در بیشتر موارد سلولها مستقیماً در بافر محلول ساز لیز می شوند، چرا که این بافر ها همیشه دارای دترجنت هستند. بنابراین چون نمونه مورد نظر ما از نوع نمونه های جامد و حاوی سلول های میکروارگانیسم بوده است برای استخراج پروتئین های آن از بافرهای استخراج مختلف استفاده شد.به منظور بررسی این پارامتر بافر ۱/۰ مولار فسفات )۷ (pH=بافر ۱/۰ مولار سیترات )۵ (pH=بافر ۲/۰ مولار کربنات-بی کربنات

)۱۰ (pH=و آب مقطر برای استخراج پروتئین استفاده شد.
باید توجه داشت در این مرحله برای هر بافر، شاهدی استفاده شود که متشکل از همان بافر و معرف برد فورد باشد. سپس با قرار دادن میزان جذب نمونه ها در معادلات بدست آمده، میزان پروتئین برای بافر سیترات، کربنات-بی کربنات، فسفات و آب مقطر به ترتیب ۱۹۸/۵، ۴۹۴/۱۱، ۸۴۰/۴ و ۴۵۲/۳ میلی گرم پروتئین بر گرم نمونه محاسبه شد. با توجه به نتایج بدست آمده بافر کربنات-بی کربنات برای استخراج پروتئین برای ادامه کار انتخاب شد.Anupama و Ravindra (۲۰۰۱) نیز پس از بررسی بافرهای سیترات، کربنات-بی کربنات و فسفات میزان پروتئین حاصل از آن ها را به ترتیب ۴۰۳/۳، ۸۸۴/۶ و ۳۵۱/۶ میلی گرم پروتئین بر گرم نمونه گزارش کردند. آن ها همچنین از سدیم هیدروکسید (N۱/۰) نیز برای استخراج پروتئین از نمونه استفاده کردند و به میزان ۱۵۴/۳ میلی گرم پروتئین بر گرم نمونه پروتئین دست یافتند ]۷۳[.
۴-۳-۲- بررسی تأثیر رطوبت اولیه سوبسترا
رطوبت های اولیه ۳۰ تا ۹۰% برای این آزمایش در دمای ۳۰ درجه سانتی گراد و رطوبت بیورآکتور ۸۵% به مدت ۴۸ ساعت مورد بررسی قرار گرفت و داده ها در شکل۱-۴ ارائه گردید. مشاهده شد که رطوبت اولیه ۷۰% هم برای سینی بالایی و هم برای سینی میانی منجر به تولید بیشترین میزان پروتئین شد. لازم به ذکر است که رطوبت اولیه باگاس توسط تزریق محیط کشت حاوی مخمر به محیط جامد تأمین می شد. افزایش رطوبت اولیه از ۳۰ تا ۷۰% با عث افزایش در تولید پروتئین گردید. زیرا کاهش رطوبت موجب کاهش در دسترس بودن مواد مغذی برای میکروارگانیسم ها شده و میزان تولید کم تر شد اما افزایش رطوبت و افزایش فعالیت آبی و دسترسی بیش تر میکروارگانیسم ها به مواد مغذی موجب شد تا تولید پروتئین با سهولت بیشتری امکان پذیرد. با این وجود افزایش رطوبت اولیه در سینی ها از ۷۰ تا ۹۰% موجب فشرده شدن ذرات باگاس شده که منجر به کاهش فضای ذرات و کاهش انتشار مواد مغذی شده و در نهایت کاهش تولید پروتئین گردید. همچنین از نتایج بدست آمده مشخص شد که میزان تولید پروتئین در نمونه های سینی بالایی بیشتر از سینی میانی بوده است. همان طور که گفته شد سینی بالایی محلول مواد مغذی را به طور مستقیم از نازل دریافت می کرد، در حالیکه سینی میانی مایعی را که از لابلای منافذ سینی بالایی بر روی آن ریخته می شد را دریافت می کرد. بنابراین نمونه های باگاسی که در سینی بالایی واقع شده بودند ممکن است مواد مغذی بیشتری را مصرف کرده و در نتیجه قادر به تولید پروتئین بیشتری بودند.Thanapimmetha و همکارانش (۲۰۱۲) نیز در تخمیر حالت جامد بر روی ذرت از رطوبت اولیه ۵/۷۷% برای تخمیر استفاده کردند ]۷۴[.
شکل ۴-۱: تأثیر رطوبت اولیه سوبسترا بر تولید SCPاز ساکرومایسیس سرویسیه
۴-۳-۳- بررسی تأثیر مدت زمان تخمیر
به منظور بررسی این پارامتر به فاصله زمانی ۲۴ ساعت و در دماهای ۲۵، ۳۰ و ۳۵ درجه سانتی گراد و رطوبت ۸۵% به مدت ۹۶ ساعت از سینی ها نمونه گیری انجام شد که نتایج حاصل از این بررسی در
جدول ۴-۲ ارائه شده است. پس از استخراج و اندازه گیری پروتئین تولید شده تحت شرایط ذکر شده، در تمامی دماهای مورد بررسی بیشترین میزان تولید پروتئین پس از گذشت ۷۲ ساعت مشاهده شد. پس از آن پروتئین تولیدی کاهش پیدا کرد. علت این امر این است که در مدت ۷۲ ساعت میکروارگانیسم ها خود را با شرایط داخل بیورآکتور از قبیل درجه حرارت و رطوبت داخلی وفق داده و مواد مغذی موجود در باگاس و محلول در حال گردش را استفاده کرده و پروتئین بیش تری تولید شد. اما پس از آن به دلیل کاهش مقدار مواد مغذی برای رشد میکروارگانیسم ها میزان تولید پروتئین کاهش یافت. Singh و همکارانش (۱۹۹۱) با بهره گرفتن از آسپرژیلوس نایجر و ضایعات ذرت در مدت ۶ روز به میزان ۱۷۵/۰ گرم پروتئین بر گرم سوبسترا دست یافتند ]۷۵[. Jaganmohan و همکارانش (۲۰۱۳) مدت ۵ روز را برای تولید پروتئین تک یاخته در تخمیر حالت جامد با بهره گرفتن از میکروارگانیسم آسپرژیلوس ترئوس^[۸۳] و ضایعات موز گزارش کردند ]۷۶[. نتایج همچنین نشان می دهد که با افزایش دمای محفظه داخلی بیورآکتور از ۲۵ تا ۳۵ درجه سانتی گراد هم برای سینی بالا و هم برای سینی پایین تولید پروتئین افزایش یافته است که جزئیات این مبحث در بخش بعدی توضیح داده خواهد شد. از آن جایی که پروتئین تولیدی در سینی پایینی نسبت به سینی های بالایی و میانی بسیار کمتر بود، برای مطالعات بعدی در نظر گرفته نشد.
جدول ۴-۲: تأثیر مدت زمان تخمیر بر تولید پروتئین تک یاخته از ساکرومایسیس سرویسیه

زمان (h)

۲۴

۴۸

۷۲

۹۶

دما(°C)

۲۵

سینی بالا

= ۹۸٫۴۶ df=51 RMSEA=0.0045
۴-۶ تحلیل مدل مفهمومی پژوهش
شکل ۴-۷ بیان می‌کند که متغیرهای مدل مفهومی با مولفه های خود چه رابطه‌ای دارند. می‌توان چنین استنباط نمود که رضایت شغلی بیشتر تحت تاثیر رهبری تحول آفرین(تحولگرا) با نمره عاملی ۰٫۸۸ و سپس تحت تاثیر رهبری تبادلی با نمره ۰٫۵۹ است. همچنین فراموشی سازمانی هدفمند با نمره عاملی ۰٫۶۴ تابع رضایت شغلی است. مدل سازی معادلات ساختاری در قالب شکل ۴-۷ نمایش داده شده است، این شکل با بهره گرفتن از نرم افزار لیزرل بدست آمده است و ضریب استاندارد روابط میان متغیرها و مولفه های تحقیق را نشان می‌دهد.
= ۷۷٫۵۴ df=46 RMSEA=0.0016
شکل ۴-۷ آزمون فرضیه ها با استقاده از مدل سازی معادلات ساختاری (حالت استاندارد)
شکل ۴-۸ مقادیر t را برای معناداری مولفه های متغیر های مدل مفهومی تحقیق نشان می‌دهد. از آنجایی که تمامی مقادیر t بیشتر از ۱٫۹۶ می‌باشد، لذا مدل مفهومی تحقیق دارای معناداری می‌باشد.

= ۷۷٫۵۴ df=46 RMSEA=0.0016
شکل ۴-۸ مقادیر t برای معناداری متغیرها و مولفه های مدل مفهومی تحقیق
در این پایان‌نامه از تحلیل عامل تاییدی برای ارزیابی رابطه متغیرهای مستقل، میانجی و وابسته استفاده شد. در حقیقت تحلیل عاملی تاییدی شامل رگرسیون چندگانه، تحلیل مسیر و تحلیل عاملی تاییدی می‌باشد(هاسی و ایگان^[۱۲۲]، ۲۰۰۷).
۴-۷ آزمون فرضیه های پژوهش
به منظور آزمون فرضیات، ابتدا از آزمون همبستگی رتبه ای اسپیرمن با بهره گرفتن از نرم افزار spss ، جهت سنجش همبستگی بین متغیرها استفاده شد. سپس رابطه علی بین متغیرهای مستقل و وابسته تحقیق، با بهره گرفتن از روش مدل سازی معادلات ساختاری، با کمک نرم‌افزار lisrel آزمون شد.این‌کار علاوه بر اینکه قدم نهایی تحلیل عاملی تأییدی است که پیش تر، روی مقیاس‌های سنجش تحقیق انجام گرفت، از طریق شاخص‌های برازش مدل، اعتبار مدل مفهومی پیشنهاد شده را نیز نشان می‌دهد.
جدول ۴-۱۴ خلاصه نتایج حاصل از مدل معادلات ساختاری و نتیجه فرضیه مربوط را نمایش می‌دهد.
جدول ۴-۱۴ نتایج آزمون فرضیه ها به روش مدل سازی معادلات ساختاری (حالت استاندارد)

 ۲۹

شکل ۳-۲: (الف) اتاقک­های آزمایش، (ب)محوطه داخلی اتاقک آزمایش ۳۲

شکل۳-۳: ساعت فرمان Fur Aussen-geeignet مدل IP44 ، ساخت آلمان ۳۳

 پرورش­یافته تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی متفاوت. (الف) بیشترین میزان تراکم جمعیت در ۱۰ روز ابتدایی آزمایش، (ب) بیشترین میزان تراکم جمعیت در ۱۰ روز میانی آزمایش و (ج) بیشترین میزان تراکم جمعیت در ۱۰ روز انتهایی آزمایش. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای شش تکرار میباشد. میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی دار در سطح ۵ درصد هستند. ۴۴

پرورش­یافته تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی متفاوت. (الف) بیشترین میزان رشد ویژه جمعیت در ۱۰ روز ابتدایی آزمایش، (ب) بیشترین میزان رشد ویژه جمعیت در ۱۰ روز میانی آزمایش و (ج) بیشترین میزان رشد ویژه جمعیت در ۱۰ روز انتهایی آزمایش. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای شش تکرار می­باشد. میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار در سطح ۵ درصد هستند. ۴۵

پرورش­یافته تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی متفاوت. (الف) زمان دوبرابر شدن جمعیت در بیشترین تراکم ۱۰ روز ابتدایی آزمایش، (ب) زمان دوبرابر شدن جمعیت در بیشترین تراکم ۱۰ روز میانی آزمایش و (ج) زمان دوبرابر شدن جمعیت در بیشترین تراکم ۱۰ روز انتهایی آزمایش. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای شش تکرار می­باشد. میانگین های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار در سطح ۵ درصد هستند. ۴۶

یازده

 در رژیم های مختلف نوری و رژیم های متفاوت تغذیه جلبکی. (بخش الف) تراکم جمعیت در تیمار نوری D4:L4، (بخش ب) تراکم جمعیت در تیمار نوری D6:L6، (بخش ج) تراکم جمعیت در تیمار نوری D8:L8، (بخش د) تراکم جمعیت در تیمار نوری D12:L12. 47

در ۱۰ روز ابتدایی آزمایش، (بخش ه) تراکم نوزادان در بیشترین میزان تراکم جمعیت ۱۰ روز میانی آزمایش، و (بخش و) تراکم نوزادان در بیشترین میزان تراکم جمعیت ۱۰ روز انتهایی آزمایش. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای شش تکرار میباشد. میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار در سطح ۵ درصد هستند.. ۴۹

 برحسب میکرومتر، (ه) وزن بالغ برحسب میکروگرم و (و) وزن نوزاد برحسب میکروگرم. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای سه تکرار می­باشد. میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار در سطح ۵ درصد هستند. ۵۳

 پرورش یافته تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی متفاوت به­ صورت انفرادی. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای سه تکرار می­باشد. میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار در سطح ۵ درصد هستند. ۵۴

پرورش­یافته تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی متفاوت در کشت انبوه. (الف) تراکم جمعیت. بخش(ب) رشد ویژه و (ج) زمان دوبرابر شدن جمعیت. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای شش تکرار می­باشد. میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار در سطح ۵ درصد هستند. ۵۷

 پرورش­یافته تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی متفاوت در کشت انبوه. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای شش تکرار می­باشد. میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار در سطح ۵ درصد هستند. ۵۸

دوازده

فهرست جداول

عنوان صفحه

جدول ۲-۱: میانگین طول و وزن تخم و جنین کلادوسرهای مختلف (دامونت و همکاران در سال ۱۹۷۵) ۷

 ارائه ­شده توسط دل باره و درت در سال ۱۹۹۶ ۱۴

 ۳۱

 ۳۴

. 40

 ۵۰

جدول ۴-۳: اندازه چشم بالغین و نوزادان تحت تیمارهای مختلف آزمایش . ۵۴

 ۵۴

 ۵۶

جدول۴-۶: نتایج آنالیز واریانس ((Two-Way ANOVA از اثر تیمارهای مختلف آزمایش بر پروفیل اسیدچرب ۵۹

تحت رژیم­های نوری مختلف. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای سه تکرار می­باشد. ۶۲

سیزده

فصل اول

مقدمه

تامین مواد مغذی لازم برای رشد مهمترین دلیل استفاده ماهیان و سخت پوستان ازغذا می باشد. غذاهای زنده به دلیل داشتن پارامترهای ضروری برای افزایش رشد، بقاء و افزایش سطح ایمنی موجودات دارای اهمیت هستند]۳۳[. از جمله غذاهای زنده پلانکتون­ها می­باشند که از غذا­های اساسی برای تغذیه ماهی­ها و میگو­ها در مراحل مختلف زندگی آن­ها محسوب می­گردند. از جمله زئوپلانکتون­ها: پرتوزوآ، روتیفرا، کلادوسرا، دافنیا، کوپه­پودا و دیگر سخت­پوستان و لاروهای حشرات می­باشند که در صنعت آبزی­پروری از آن­ها به­عنوان غذای زنده استفاده­می­گردد. مقادیر تغذیه از پلانکتون­ها در استخرهای پرورشی آبزیان، بستگی به مصرف غذا و فراوانی و قابل هضم بودن آن­ها توسط ماهی­ دارد]۵[.

آرتمیا به لحاظ اندازه بزرگ و روتیفرها به لحاظ اندازه کوچک و ناپایدار بودن محیط کشت آن­ها در شرایط آزمایشگاهی، مشکل ساز هستند، از این رو جستجو برای یافتن غذایی با اندازه مناسب و دارای ارزش غذایی بالا نظر بسیاری از محققان را به استفاده از دیگر زئوپلانکتون­ها معطوف داشته­است، که یکی از مهمترین آن ها خانواده آنتن­منشعب­ها^[۱] است. قابلیت دسترسی در طبیعت، وجود اندازه­ های متفاوت، سرعت تکثیر و تولید بالا، ارزش غذایی بسیار بالا، قابلیت کشت ارزان، تحمل بالای آنتن منشعب ها به تغییرات محیطی از قبیل دما و فتوپریود باعث شده تا آن­ها به عنوان یکی از زئوپلانکتون­های پرطرفدار برای مطالعات بیولوژیکی و آبزی­پروری مورد استفاده­قرارگیرد]۱۳۰[. این زئوپلانکتون­ها قادرند در صورت ازدیاد بیش از اندازه جمعیت خود را کنترل­کنند لذا مدل جالبی در مطالعات جمعیتی هستند. در صورت افزایش بیش از اندازه دافنی، مواد شیمیایی خاصی را از خود آزاد می­ کنند که بر روی زندگی خود آن­ها و نیز موجودات دیگری که در آن زیستگاه زندگی می­ کنند اثر می­ گذارد. آنتن­منشعب­ها را می­توان در کنترل آلودگی آب و تصفیه فاضلاب شهری نیز استفاده­نمود]۶۷[.

جنسCeriodaphnia از خانواده Daphnidae از زئوپلانکتون­هایی است که پراکنش زیادی دارد و تقریباً همه گونه­ های جنس Ceriodaphnia در محدوده­ای از آسیا، اروپا و آمریکای جنوبی پراکنش دارند]۱۱[. این گونه­ ها نقش بسیار مهمی را در تغذیه آبزیان دارند،گونه C. quadrangula از جمله گونه ­هایی است که معمولا در آبگیرها واستخرهای پرورش ماهی حضور دارد. به علاوه این موجودات نسبت به دستکاری در سیستم پرورش مقاوم هستند و به عنوان غذا برای لارو ماهی استفاده می­شوند. کومار^[۲] در سال ۲۰۰۲ گزارش­داد که این گونه در پرورش لارو کپور ماهیان استفاده می­ شود و در نهایت این گونه را موجودی مناسب جهت تغذیه لارو ماهی معرفی کرد]۷۲[. ماهی­های جوان سوف زرد (Perca flavescens) و Bluegills (Lepomis macrochinus) به­ طور معنی­داری کلادوسرها را جهت تغذیه انتخاب می­ کنند. همچنین سوف زرد و Bluegills هنگام تغذیه از کلادوسرها رشد و بقاء بالاتری داشتند و آزمایشات نشان­دادند که کلادوسرها از لحاظ کسب انرژی غذای مطلوبی برای این ماهیان به­حساب می ­آید]۱۰۴[.

پارامترهای محیطی شامل دما، شوری، دوره های نوری، طیف نور از مهمترین عوامل تاثیرگذار بر عادات و رفتارهای جانوران آبزی از جمله زئوپلانکتون ها می باشند. هرگونه تغییر در یکی از این عوامل سبب تغییرات در تولیدمثل و چرخه­زندگی در این جانوران می گردد. از میان این عوامل نور و خصوصیات آن یکی از فاکتورهایی است که می ­تواند بر بیولوژی و فیزیولوژی زئوپلانکتون ها بطور انفرادی و بر اکولوژی آنها در جمعیت ها مؤثر باشد. نور از جنبه­ های مختلفی می ­تواند تاثیرات خود را اعمال کند که از جمله آن ها می توان به دوره های نوری، طیف های نوری و اشعه UV، شدت نور و غیره اشاره نمود. دوره نوری یک پارامتر محیطی مهمی است که میتواند به آسانی و با کمترین هزینه در هچری­های آبزی­پروری دستکاری شود]۱۷[.

مطالعات بسیاری در ارتباط با اثر دما، شوری، تغذیه و غیره بر زئوپلانکتون­ها در ارتباط با جنبه های مختلف زیست­شناسی آن­هاصورت­گرفته و نتایج مختلف و قابل توجهی به­دست­آمده­است. در بسیاری موارد نور فاکتور مهم­تری نسبت به دما برای تولید مثل آبزیان از جمله غذاهای زنده می­باشد]۱۰۷[. زئوپلانکتون­ها ارگانیزم­هایی هستند که به نور حساس­اند و این حقیقت دانشمندان را بر آن داشته که به تحقیق بر روی ارتباط حساسیت این حیوانات به نور بپردازند .نور تکامل، پوست­اندازی و مرگ و میر در زئوپلانکتون­ها را تحت تاثیر قرارمی­دهد]۱۷[. آثار متفاوت نورو دوره­ های نوری بر پوست­اندازی سخت­پوستان در تحقیقات مختلف اثبات­شده­است و بیان­شده که دوره نوری خاص می ­تواند به آن سرعت بخشیده یا آن را متوقف کند]۹[. مطالعاتی که در ارتباط با اثر نور بر تولید و تفریخ تخم در زئوپلانکتون­ها صورت­ گرفته نتایج قابل ملاحظه­ای را ارئه­کرده­است]۱۲۱­،۱۱۹­،۱۱۱­،۱۰۹­،۱۰۰­­،۲۴[. کاهش یا افزایش طول مدت نوردهی اثرات متفاوتی بر رفتارهای زئوپلانکتون­ها می­ گذارد. از آن جمله می­توان به رفتار تجمعی زئوپلانکتون­ها و نیز رفتار چرای فیتوپلانکتون­ها توسط آن­ها اشاره­کرد. تغییر در نرخ بلع و ترکیبات شیمیایی بدن زئوپلانکتون­ها از دیگر آثار نور بر این جانوران می­باشد ]­۶۹،۶۰،۴۵[. نور برای دافنی­ها به منظور جریان فعل و انفعالات تبادل و مبادله مواد ضروری است. در شرایط نور طبیعی دافنی­ها به صورت فعال به سطح آب آمده و با سرعت زیادی در جهت نور شنا می­ کنند]۵[.

اگر چه مطالعات بسیاری در مورد تاثیر نور بر فاکتورهای متعدد بطور انفرادی و یا در ترکیب با سایر پارامترها انجام­شده­است اما تاثیر رژیم­های نوری بر عملکرد رشد، تولیدمثل و ترکیب اسیدهای­چرب درگونه های زئوپلانکتون­های آب شیرین کمتر مطالعه شده­است. در این مطالعه فرض بر این است که رژیم­های نوری بر همآوری و تولید تخم نهان­زی و بر میزان اسیدهای چرب در این زئوپلانکتون­ها تاثیر خواهدگذاشت. انجام این پژوهش اطلاعات ارزشمندی از اثر نور بر تولید، میزان همآوری، تخم­نهان زی و ارزش غذایی آنتن منشعب­ها و نقش احتمالی آن در ترکیب اسیدهای چرب بدست­خواهدداد که می ­تواند در تولید و استفاده از غذای­زنده مورد استفاده­قرارگیرد.

اهداف تحقیق

۱-اثر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی بر رشد و تولید در آنتن­منشعب آب شیرین C. quadrangula.

۲-تعیین تاثیر رژیم های نوری مختلف و جیره جلبکی، بر میزان هم آوری در گونه C. quadrangula.

۳-تولید تخم نهان زی در رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی مختلف.

۴-پرورش انبوه C. quadrangula در مناسب ترین رژیم نوری و تاثیر آن بر ترکیب اسیدهای چرب.

فصل دوم

کلیات

۲-۱-غذاهای­زنده

پلانکتون­ها موجوداتی­اند که به­ طور غیر فعال توسط جریان آب یا شنای ضعیف حرکت کرده و در محیط­های دریایی و آب شیرین یافت­می­شوند. موجودات این گروه دارای اندازه­ های متفاوتی از اندازه­ های میکروسکوپی یعنی گیاهان تک­سلولی تا عروس دریایی با حدود ۱۸۰ سانتی­متر طول هستند. زئوپلانکتون­ها جانوران چرا­کننده میکروسکوپی یا گاهی اوقات بزرگتر، در محیط­های آبی هستند. بسیاری از زئوپلانکتون­ها از فیتوپلانکتون­ها تغذیه کرده و دومین حلقه مهم شبکه غذایی را تشکیل می­ دهند. زئوپلانکتون­ها از میان فیتوپلانکتون­ها شنا کرده و از سلول­هایی که به زوائد تغذیه­ای آن­ها برخورد کنند، تغذیه خواهند­کرد. اغلب زئوپلانکتون­ها در مصرف فیتوپلانکتون­ها بسیار انتخابی عمل می­ کنند. از پلانکتون­ها در مصارف آبزی­پروری به­عنوان غذای زنده جهت تغذیه آبزیان استفاده می­گردد. از جمله آن­ها می­توان به جلبک­های تک­سلولی Chlorella، Cyclotella، Dunaliella، Ceratium اشاره­کرد که برای پرورش انواع زئوپلانکتون­ها مورد استفاده­قرارمی­گیرند.]۱۰۵،­۶۵،­۳۸[. همچنین Ceriodaphnia، Daphnia، Rotifera ، Copepoda، Artemia از جمله غذاهای زنده زئوپلانکتونی­اند که بنابه گونه مورد نظر، نیازهای غذایی و اندازه ماهی­ها­ و میگوها جهت تغذیه به­عنوان غذای زنده مورد استفاده قرارمی­گیرند]۱۰۴[.

۲-۲- Cladocera (آنتن­منشعب­ها)

کلادوسرا یا کک­های آبی، سخت­پوستان کوچکی هستند (mm6-2/0) که عمدتاً در آب­های شیرین زیست می­نمایند و به همراه روتیفرها و کپه­پودها بیشترین پلانکتون­های جانوری آب شیرین را تشکیل می­ دهند]۱۰۲[. کاراپاس در کلادوسر­ها بزرگ و دوکفه­ای است در نتیجه همه بدن به جز قسمت سری را می­پوشاند. دو چشم مرکب آن­ها در قسمت میانی به هم متصل شده­است. آن­ها در طول زندگی خود دارای چشم ناپلوسی هستند، بدن این بندپایان از دو­طرف فشرده است. دومین آنتن آن­ها طویل شده و به عنوان اندام حرکتی برای شنا استفاده می­ شود. ناحیه سینه کوتاه و تنها شامل ۶-۴ بند ولی ناحیه شکم فاقد زوائد می­باشد. اکثراً تغذیه صافی­خواری داشته و از فیتوپلانکتون­ها تغذیه می­ کنند. آن­ها ذرات غذایی را بوسیله زوائد، فیلتر می­ کنند و سپس مورد استفاده قرار می­ دهند. همچنین تعدادی از کلادوسر­ها شکارگر(گوشت­خوار) هستند. کلادوسر­ها پارتنوژنز یا بکرزا بوده و در بیشتر اوقات سال از طریق تولید­مثل غیرجنسی تکثیرمی­یابند. نرها به ندرت در جمعیت آن­ها دیده می­شوند. کاراپاس یک کیسه زایشی^[۳] بوجود می ­آورد که در آن جنین­های حاصل از تولید­مثل غیرجنسی تکوین مستقیم را طی می­ کنند در زمستان (یا گاهی در تابستان) نر­ها نیز ظاهر می­شوند و تولیدمثل جنسی رخ می­دهد و در­نتیجه تخم­هایی که در مقابل سرما مقاوم هستند، به وجود می­آیند و زمستان راطی می­ کنند. این تخم­ها در پوشش کیسه مانندی به نام افی­پیوم^[۴] قرارگرفته و در اغلب گونه­ ها در بستر دریاچه یا باطلاق رسوب می­ کنند اما در برخی گونه­ ها نظیرC. quadrangula افی­پیوم­ها در سطح آب شناور شده و پس از گذراندن شرایط سخت، ماده­های بکرزا را تولید می­ کنند]۱۰۲،­­۵۱[.

۲-۲-۱- خصوصیات مورفومتریک در تخم وجنین آنتن­منشعب­ها

دامونت^[۵] و همکاران در سال ۱۹۷۵ میانگین طول و وزن تخم و جنین کلادوسرهای مختلف را بر اساس جدول ۲-۱ ارائه کردند]۳۰[.

جدول ۲-۱: میانگین طول و وزن تخم و جنین کلادوسرهای مختلف (دامونت و همکاران در سال ۱۹۷۵)

۲-۳- خانواده Daphnidae (Straus, 1820)

اعضای این خانواده معمولاً دارای یک خار در انتهای کاراپاس، می­باشند. همچنین وجود پنج زوج پا که اولین زوج در نرها مجهز به قلاب است. ماده­ها دارای یک کیسه زایشی در سطح پشتی خود هستند و افی­پیوم­های توسعه یافته­ای تولید می­ کنند که حاوی یک یا دو تخم می­ باشد. اعضای این خانواده اکثراً ساکن آب­های شیرین راکد هستند]۲۵[.

این موجودات به ترتیب اهمیت از باکتری­ ها، جلبک­ها­ی تک­سلولی، بقایای مواد آلی و همچنین از مخمرها تغذیه می­ کنند. در محیط­های طبیعی هنگامی­که تعداد باکتری­ ها در یک سانتیمترمکعب آب از یک میلیون کمتر نباشد، بسیار خوب زندگی می­ کنند. تغذیه به شکل تصفیه کردن زی­شناوران گیاهی تک­سلولی، باکتری­ ها وذرات مواد غذایی موجود در محیط صورت می­گیرد. این پدیده در نتیجه ساز­وکار حرکات و ضربان منظم پاهای سینه­ای تحقق می­پذیرد. اگر تراکم زی­شناوران گیاهی تک­سلولی بین یک تا دو میلیون در هر میلی­لیتر آب باشد، بهترین شرایط برای تغذیه دافنی­ها فراهم آمده­است ]۵[.

Daphnia longspina ناپایدارترین نوع آنتن منشعب است و در درجه حرارت ۲۸-۲۹ درجه سانتیگراد مرگش حتمی است. جنس Moina تحمل نوسان درجه حرارت را از ۳۰-۵ درجه سانتیگراد داراست و حتی در درجه حرارت (۳-) درجه سانتیگراد از خود پایداری نشان می­دهد. مساعدترین دما ۲۰-۱۸ درجه سانتیگراد است. در ضمن، نزول اکسیژن محلول کمتر از ۳ میلی­گرم در لیتر سبب پایین آمدن کیفیت تخم­ها شده و بازده تولید­مثل را کم می­ کند ]۵[.

۲-۳-۱- چرخه زندگی

چرخه زندگی آنتن­منشعب­ها هر دو مراحل جنسی و غیرجنسی را دارد. در اغلب محیط­ها، جمعیت­ها تنها از ماده­ها تشکیل شده ­اند، که به صورت غیرجنسی تکثیر می­ کنند. در شرایط بهینه گزارش شده که برخی آنتن منشعب­ها می ­تواند در هر مرتبه بیش از ۱۰۰ تخم و در هر ۵/۲ تا ۳ روز یک مرتبه تخم­ریزی کند. یک ماده می ­تواند ۲۵ مرتبه در طول زندگی خود تخمریزی کند]۵۷[. جنسMoina در ۴ تا ۷ روزگی و به تعداد ۴ تا ۲۳ نوزاد به ازای هر مولد، تکثیر می­ کند. نوزادان هر ۵/۱ تا ۲ روز تولید می­شوند و هر ماده ۲ تا ۶ مرتبه در طول زندگی خود تولیدمثل می­ کند]۱[.

۲-۳-۲- تولید­مثل

آنتن­منشعب­ها به دو طریق تولیدمثل می­ کنند. در شرایط مطلوب جنس ماده به­ صورت مستقل نسبت به تولید تخم در جنین اقدام­کرده و به­طریق بکرزایی بدون شرکت جنس نر به زاد و ولد خود ادامه می­دهد. در شرایط مساعد جنس نر به­کلی وجود­ندارد. روش دوم تولیدمثل جنسی است که در شرایط نامساعد انجام­می­گیرد]۵[. تولید تخم­های نهان­زی در شرایط سخت زیستی انجام می­ شود در حالی که تولیدمثل به روش پارتنوژنزیز در شرایط مطلوب زیستی رخ می­دهد. تخم­ها در فصل زمستان غیر­فعال بوده و در ادامه سال زمانی که دمای آب به اندازه کافی گرم می­ شود، تفریخ می­شوند]۱۱[.

در مواقع کمبود غذایی، کاهش اکسیژن محلول و تراکم زیاد از حد، ابتدا جنس نر تولید­شده و تخم نهان­زی تولید­می­ شود. این تخم­ها بسیار مقاوم­بوده و می­توانند سال­ها سالم باقی­بمانند تا شرایط مساعد دوباره برای آن­ها فراهم­شود. تخم D. magna در آب فرو می­رود و تخم D. pulex در سطح آب شناور می­ماند. در شرایط مساعد، از تخم­های افی­پیوم فقط جنس ماده حاصل می­ شود. در صورت استقرار تخم افی­پیوم در آب و شرایط مساعد پوسته تخم مبادرت به مکش آب کرده و در اثر جذب آب و باز کردن پوسته، افی­پیوم ترکیدهو نوزاد آنتن منشعب از تخم بیرون­می ­آید]۵[..

1. quadrangula دارای تخم افی­پیوم در بخش پشتی است. این افی­پیوم­ها قابلییت شناوری بالایی داشته که کار جمع­آوری آن­ها را از لایه­ های سطح آب بسیار ساده می­ کند. کمیت و کیفیت غذا، دمای آب، pH و دوره نوری از جمله فاکتورهایی هستند که بر رشد و تولید­مثل Ceriodaphnia تاثیرگذارند. در ارتباط با نقش pH آب به عنوان مثال بلانگر و چری^[۶]در سال ۱۹۹۰ بیان کردند گونه ­هایی که در محیط­های قلیایی زیست می­ کنند هماوری کمتری نسبت به گونه ­هایی که در محیط­های طبیعی زیست می­ کنند، دارند]۱۳[. ^[۷]گوفن (۱۹۷۶) نشان داد که تولید­مثل و ضریب رشد C. reticulata در دمای بالای ۲۲ درجه سانتی ­گراد کاهش می­یابدکه دلیل آن را افزایش میزان تنفس و در نتیجه افزایش احتیاجات انرژی دانسته­است]۳۹[.

۲-۳-۳- تخم نهان­زی

شرایط سخت محیطی در بین جمعیت دافنی­ها موجب می­ شود تا نرها در جمعیت تولید ­شوند و روش تولیدمثل جنسی انجام می­ شود که نتیجه آن تولید تخم نهان­زی است (شکل ۲-۱). محرک تغییر تولیدمثل از غیرجنسی به جنسی در جمعیت دافنیا ماگنا عواملی مثل کمبود غذا، فقدان اکسیژن، تراکم بالای جمعیت و میزان کم کلسیم و شاید دیگر فلزات کمیاب و مواد معدنی است. علاوه بر این، درجه حرارت کم و دوره نوری طولانی یا کوتاه، می ­تواند سبب تولید تخم نهان­زی شود ]۵۷[. در مورد Moina، کاهش شدید و ناگهانی میزان مصرف غذا که توسط کاهش سریع مقدار غذا به وجود می ­آید، سبب افزایش تولید تخم نهان­زی می­ شود. ماده­ها در حین پوست­اندازی تخم نهان­زی به طور کامل رشدیافته را دفع می­ کنند. یک بار لقاح ماده برای دو یا سه مرتبه تولید تخم نهان­زی کفایت می­ کند]۱[.

تخم نهان­زی سیاه یا تیره رنگ، مستطیل شکل با گوشه­های گرد و طول حدود ۲-۱ میلی­متر است. آن­ها را می­توان در کف یا سواحل استخرها پیدا کرد. تخم نهان­زی را می­توان در هوای خشک و در ۵-۱ درجه سانتی ­گراد نگهداری نمود. تخم نهان­زی آنتن منشعب حتی بعد از انجماد قابلیت حیات خود را حفظ می­ کند، اما در ظاهر برخی گونه­ های Moina نمی ­توانند انجماد را تحمل کنند. برای تخم­گشایی تخم نهان­زی آنتن منشعب باید آن­ها را در آب با هوادهی در ۲۲-۱۸ درجه سانتی ­گراد قرار داد. تخم­گشایی اغلب طی ۷-۴ روز رخ داده و ماده­هایی تولید می­شوند که شروع به تولیدمثل غیر­جنسی می­ کنند. تخم نهان­زی Moina در ظرف ۴-۲ روز در ۲۹-۲۰ درجه­ساگراد تخم­گشایی می­ شود]۵۷[. برای اغلب کاربردهای آبزی­پروری غذا مناسب به منظور افزایش تولید­مثل غیر­جنسی مطلوب است، چون در تولید­مثل جنسی نوزادان کمتری تولید می­ شود]۱[.

ج

ب

الف

د

ج

ه

شکل ۲-۱: تخم­های نهان­زی متعلق به تعدادی از گونه­ های جنس Ceriodaphnia. (الف) Ceriodaphnia quadrangula، (ب) Camptocercus rectirostris، (ج) Ceriodaphnia laticaudata، (د) Ceriodaphnia reticulata، (ه) Ceriodaphnia pulchella.

۲-۳-۴- ارزش غذایی

میزان مواد مغذی آنتن منشعب به طور قابل توجهی به سن و نوع غذا بستگی دارد. با وجود این متغیرها، میزان پروتئین آنتن منشعب اغلب به طور میانگین ۵۰ درصد وزن خشک است. مقدار چربی برای بالغ­ها و جوان­ها به طور قابل توجه متفاوت بوده و برای بالغ­ها کل میزان چربی ۲۷-۲۰ درصد وزن خشک و برای جوان­ها ۶-۴ درصد است]۵۷[. گزارش شده است که Moina رشد کرده در شرایط طبیعی استخر دارای ۷۰ درصد پروتئین، ۵/۱۶ درصد چربی و ۵ درصد کربوهیدرات و ۵/۹ درصد خاکستر در وزن خشک است]۷۸[. از طرف دیگر همچنین گزارش شده که Moina دارای ۷/۹۴ درصد آب، ۹/۳ درصد پروتئین، ۵۴/۰ درصد چربی، ۶۷/۰ درصد کربوهیدرات و ۱۸/۰ درصد خاکستر با مقدار انرژی ۳۰۰ کیلوکالری بر کیلوگرم است]۱[.

ترکیب اسیدهای چرب غذا برای بقاء و رشد بچه ماهیان پرورشی، به صورت متراکم اهمیت زیادی دارد. اسیدهای چرب غیر اشباع ω۳ برای بسیاری از گونه­ های ماهی ضروری هستند. ترکیب اسید چرب Moina پرورش یافته با مخمر نانوایی، کلرلا آب شیرین و مخمر ω۳ (مخمر غنی شده با روغن ماهی مرکب)، مقایسه شده­است ]۸۸[. Moina پرورش یافته با مخمر نانوایی حاوی مقدار زیادی اسیدهای چرب مونواینوییک^[۸] نظیر n1: 16C و n1: 18C بود. Moina پرورش یافته با کلرلای آب شیرین مقدار زیادی۶-n2: 18C و ۳-n3: 18C داشت. Moina تغذیه شده با مخمر امگا، حاوی غلظت­های زیاد اسیدهای چرب اشباع نشده ω۳ بود. آزمایش­هایی نیز برای بهبود ارزش غذایی Moina به وسیله غنی­سازی مستقیم با امولسیون اسیدهای چرب اشباع نشده ω۳ و ویتامین­های محلول در چربی صورت گرفته­است. لی هنگ^[۹] (۱۹۸۳) خاطرنشان کرد که افزایش میزان اسید چرب در جیره Moina ، تولید را کاهش می­دهد ]۷۸[.

۲-۳-۵- تراکم جمعیت

تراکم بالای جمعیت آنتن منشعب موجب کاهش شدید تولیدمثل آن­ها می­ شود، اما این مسئله در ظاهر درباره مویینا مشاهده نمی­ شود. تولید تخم دافنیا ماگنا در تراکم پایین ۳۰-۲۵ عدد در لیتر به شدت کاهش پیدا می­ کند ]۵۷[. حداکثر تراکم پایدار آنتن منشعب در کشت­ها ۵۰۰ عدد در لیتر گزارش شده­است. در عین حال کشت­های Moina به­ طور معمول به تراکم ۵۰۰۰ لیتر رسیده و بنابراین برای کشت متراکم مناسب­ترند. مقایسه تولید کشت­هایD. magna و M. macrocopa کوددهی شده با مخمر ونیترات آمونیوم، نشان­داد که محصول متوسط روزانه Moina ۱۱۰-۱۰۶ گرم بر متر­مکعب بود، که۴-۳ برابر تولید روزانه آنتن منشعب(۴۰-۲۵ گرم بر متر­مکعب) است ]۵۷[.

۲-۴- جنس Ceriodaphnia (Dana, 1853)

تا کنون سیزده گونه از این جنس در جهان گزارش شده­است]۲۵[.

تعدادی از گونه­ های آن عبارتند­از:

1. reticulata(Jurine, 1820)
2. dubia (Richard, 1894)
3. megops(Sars, 1861)
4. laticaudata (Müller, 1867)
5. acanthine (Ross, 1897)
6. lacustris (Birge, 1893)
7. pulchella(Sars, 1862)
8. quadrangula (O. F. Müller, 1785 )

۲-۴-۱- ریخت­شناسی Ceriodaphnia

بدن C. quadrangula با یک پوسته سخت کروی که کاراپاس نامیده­می­ شود، پوشیده­شده­است. بالسر^[۱۰] و همکاران (۱۹۸۴) بیان کردند که C. quadrangula با ویژگی­هایی از قبیل نداشتن روستروم، خار دمی^[۱۱] و همچنین داشتن یک سینوس (تورفتگی) گردنی می ­تواند از کلادوسرهای دیگر متمایز شود]۱۱[. سر C. quadrangula به صورت زاویه­دار و به سمت ناحیه شکمی و با یک چشم مرکب بزرگ تشکیل شده­است. هر دو جنس (نر و ماده) C. quadrangula آنتن اولیه کوچک دارند. نرها از ماده­ها با داشتن زوائد قوی دراز روی آنتن اولیه متمایز می­شوند، در نرها همچنین ضمائم سینه­ای اولیه قابل تشخیص است. اندازه C. quadrangula در جنس نر در حدود ۵/۰-۷/۰ و در جنس ماده در حدود ۴/۰-۲/۱ میلی­متر می­باشد]۱۱[. ماده­ها یک فرورفتگی مثلثی شکل در ناحیه پشتی دارند که تخم­ها را در آن ذخیره می­ کنند. پناک^[۱۲] و همکاران (۱۹۷۸) بیان می­کردند که چنگال زیر شکمی در بین گونه­ های مختلف Ceriodaphnia کاربردهای متفاوتی دارند، در C.quadrangula، ۹-۷ خار مخرجی بر روی این چنگال قرار­دارد که از کاراپاس بیرون­زده­است]۹۳[.

۲-۴-۲- پراکنش Ceriodaphnia

C.quadrangula در دریاچه­های بزرگ وجود دارد، تقریباً همه گونه­ های آن در محدوده­ای از آسیا، اروپا و آمریکای جنوبی پراکنش دارند]۱۱[. Ceriodaphnia را می­توان در ارتفاعات ۱۰۰۰ متری نیز یافت. لاریدسن^[۱۳] و همکاران (۱۹۹۹) بیان کردند که C.dubia فراوانی بیشتری را در دریاچه­های با تراکم متوسط ماهی دارند، زیرا لارو ماهیان غالباً زئوپلانکتون­های درشت جثه از قبیل گونه­ های آنتن منشعب را شکار می­ کند. همچنین با توجه به یافته­های لاریدسن و همکاران مشخص شد که Ceriodaphnia بیشتر در نواحی ساحلی یافت می­شوند چون که در این نواحی زئوپلانکتون­های بزرگتر وجود ندارند]۷۶[. اسمیلی و تسیر^[۱۴] (۱۹۹۸) یافتند که Ceriodaphnia در تابستان بیشتر نواحی آب شیرین و در پاییز نواحی ساحلی را ترجیح می­ دهند. همچنین آن­ها بیان کردند که Ceriodaphnia در آب­های باز در روز و در آب­های ساحلی و کرانه­ای در شب حرکات افقی را انجام می­ دهند ]۱۱۰[.

۲-۴-۳- تغذیه

گونه C. quadrangula نظیر سایر کلادوسرها دارای تغذیه صافی­خواری می­باشند. آن­ها دارای شش جفت پای برگی شکل بوده که دارای زوائد بلندی می­باشند و آن را در کار کشاندن و جذب مواد غذایی کمک می­نمایند. بسیاری از دیاتومه­ها، جلبک­های سبز، تاژکداران ریز^[۱۵] و باکتری­ ها توسط این دسته از زئوپلانکتون­ها به عنوان خوراک مورداستفاده قرار­می­گیرند. به طور مثال اندازه ذراتی که می ­تواند بوسیله آنتن­منشعب­ها بلعیده شود کوچکتر از ۵۰ میکرون است. در حالی که برای بعضی از گونه­ ها حدود ۲۰ تا ۱۷۰ میکرون می­باشد. Ceriodaphnia به کمک زوائد سینه­ای خود آب را فیلتر می­ کنند و فیتوپلانکتون­ها را بوسیله منفذ کاراپاس می­بلعد. پورتر^[۱۶] و همکاران (۱۹۸۳) مشخص کردند که C. lacustris می­توانند باکتری­ ها را با سرعت ۳۱/۰ میلی­لیتر در ساعت فیلتر کنند ]۹۵[. گوفن^[۱۷] و همکاران (۱۹۷۴) بیان­کردند که آنتن­منشعب گونه C. reticulata، باکتری Chlorobium phaeobacterides را بیش از جلبک Chlamydomonas ترجیح می­دهد، زیرا باکتری­ ها به دلیل نداشتن دیواره سلولی آسان­تر هضم می­شوند]۴۰[.

یکی از فاکتورهای مهمی که بر نرخ تغذیه Ceriodaphnia تاثیر می­ گذارد، دمای آب می­باشد. گوفن (۱۹۷۶) نشان­داد با افزایش دمای آب، فعالیت تغذیه­ای Ceriodaphnia افزایش می­یابد. به­ طوری که بهینه دما برای C. reticulata در محدوده­ ۲۲-۲۰ درجه­سانتی ­گراد است ]۳۹[.

اوبرین و در­نویلس^[۱۸] (۱۹۷۴) دریافتند که غلظت بالای جلبکی، ضریب فیلتراسیون C. reticulata را کاهش می­دهد، که در نهایت منجر به کاهش رشد آن می­ شود]۸۷[. رز^[۱۹] و همکاران (۲۰۰۰) بیان کردند که غلظت پایین غذا باعث می­ شود که ضریب رشد جمعیت C.dubia و همچنین میانگین تعداد تخم­های تولید­شده در جنس ماده کاهش یابد ]۱۰۱[.

۲-۴-۴- رده­بندی Ceriodaphnia quadrangula

گونه C.quadrangula (شکل ۲-۲) متعلق به سلسله جانوری، شاخه بندپایان، زیرشاخه سخت­پوستان، رده برانکیوپودها، زیر­راسته کلادوسرا، خانواده Daphnidae و جنس Ceriodaphnia می­باشد(جدول ۲-۲).

شکل ۲-۲: C. quadrangula

جدول۲-۲: رده­بندی گونه Ceriodaphnia quadrangula ارائه ­شده توسط دل باره و درت^[۲۰] در سال ۱۹۹۶ ]۲۵[.

۲-۵- مروری بر مطالعات انجام­گرفته

۲-۵-۱- اهمیت آنتن­منشعب­ها

زئوپلانکتون های آب شیرین به طور اصلی مرکب از پروتوزوآها، روتیفر ها، آنتن منشعب ها و پاروپایان هستند. آنتن منشعب­ها از لحاظ بیوماس، گروه غالب را تشکیل می دهند. آنتن منشعب ها به لحاظ اندازه کوچک و زمان تولید کوتاه، به سرعت به تغییرات در تراکم غذای جلبکی]۸۵،­۸۳[ پاسخ نشان می دهند. چرخه­زندگی آنتن­منشعب­ها خصوصیاتی دارد (پارتنوژنزیز، بلوغ و تولیدمثل زودهنگام) که به آن­ها اجازه می­دهد بهتراز شرایط مطلوب محیط استفاده­کنند به علاوه تضمین می­ کنند که یک جمعیت کوچک می ­تواند دوباره از توده در حال مرگ ومیر بدست بیاد ]۸۴[.

کلادوسرها از اعضاء بسیار مهم زئوپلانکتونی هستند، که معمولاً به محیط­های آب­شیرین با مقادیر شوری کمتر از ۱ گرم بر لیتر محدود­شده ­اند. سخت­پوست آب­شیرین، C. dubia می ­تواند در آزمایشات استاندارد کوتاه­مدت جهت تخمین سمیت حاد یا مزمن مواد شیمیایی فاضلاب و سیستم­های دریافت آب­شیرین استفاده­شود. برخی کلادوسرها می­توانند در گستره وسیعی از pH قرار­گیرند اما تنوع به­ طور معنی­داری در pH پایین کاهش می­یابد. pH پایین باعث کاهش جذب سدیم و بالا رفتن انتشار یون می­ شود بنابراین سبب استرس فیزیولوژیکی و افزایش تقاضای انرژی می­گردد ]۶۴[.

کومار در سال ۲۰۰۲ گزارش داد که گونه C. quadrangula در پرورش لارو کپور ماهیان استفاده می شود و در نهایت این گونه را موجودی مناسب جهت تغذیه لارو ماهی معرفی کرد]۷۲[. آدیمو و همکاران (۱۹۹۴) پتانسیل تولید انبوه آنتن منشعب دیگری بنام Moina dubia و کاربرد آن را به عنوان اولین غذا برای پرورش نوزادگربه ماهی آفریقایی بررسی کردند. آن ها رشد و میزان بقای بهتری را برای نوزادان پرورش یافته با M. dubia نسبت به ناپلیوس Artemia و جیره خشک تجاری مشاهده کردند]۷[. گونه­ های جنس Moina از زئوپلانکتون­های آب شیرین هستند که یکی از مهمترین غذاهای زنده در پرورش لارو ماهیان پرورشی و تزئینی محسوب­می­شوند. استفاده از گونه­ های جنس Moina به­عنوان غذای زنده در پرورش لارو ماهیان کپور معمولی ]۵۹[، لارو بچه­ماهی انگشت­قد کپور سرگنده، لارو خامه­ماهی توام با غذای کنسانتره انجام­شده­است. جنس Moina به­عنوان غذا برای استفاده لارو ­ها دارای اهمیت است، مثل pacu (Piaractus mesopotamicus) و tambaqui (Colossoma macropomum)، که به صورت عمومی در آبزی­پروری برزیل استفاده­می­شوند ]۱۰۰[. از سوی دیگر، گونه­ های این جنس جایگزین مناسبی برای آرتمیا در پرورش میگوی بزرگ آب شیرین و ماهیان آکواریومی محسوب­می­شوند. همچنین از M. macrocopa به­عنوان جایگزین Artemia salina در تغذیه لارو باس دریایی استفاده­کردند و به این نتیجه رسیدند که می­توان در هچری­های لارو باس دریایی، M. macrocopa را جایگزین مناسبی برای A. salina در­نظر­گرفت]۵۹[.

آنتن­منشعب­ها به­ صورت معمول در ارزیابی زیستی سمیت محیط­های آبی به­ دلیل تولیدمثل سریع وحساسیت به محیط شیمیایی خود مورد استفاده­قرارمی­گیرند. به­ دلیل اینکه آنتن­منشعب­ها نقش اساسی را در شبکه ­های غذایی آبی به­عنوان واسط بین تولیدکنندگان اولیه و ماهی­ها بازی می­ کند، تغییرات چرخه زندگی در دافنی­ها می ­تواند باعث ایجاد پاسخ­هایی در سطح جمعیت یا اکوسیستم شود ]۳۵[.

۲-۶- نور و مفاهیم آن

تعاریف گوناگونی از نور توسط دانشمندان بیان گردیده است. اسحاق نیوتون^[۲۱] در کتاب خود شرحی بر نورشناسی^[۲۲] تعریف خود را در ارتباط با نور این گونه بیان می دارد: پرتوهای نور ذرات کوچکی هستند که از یک جسم نورانی نشر می شوند. کریستین هایگن^[۲۳] در توضیح نور چنین ذکر کرد که حرکت نور به صورت موجی است و از چشمه به تمام جهات پخش می شود. بیشتر به­خاطر نبوغ جیمز کلرک مکسول^[۲۴] است که ما امروزه می­دانیم نور نوعی انرژی الکترومغناطیسی است که معمولاً به عنوان امواج الکترومغناطیسی توصیف می­ شود و طیف کامل آن شامل امواج رادیویی، تابش فرو قرمز، طیف مرئی از قرمز تا بنفش، تابش فرابنفش، پرتوهای ایکس و پرتوهای گاما می باشد. علاوه­بر آن طبق نظریه کوانتومی نور، که در دو دهه اول قرن بیستم به­وسیله پلانک، اینشتین و بور برای اولین­بار پیشنهاد شد، نور انرژی الکترومغناطیسی کوانتیده است بدین معنی که جذب و نشر انرژی میدان الکترومغناطیسی به صورت مقدارهای گسسته ای به نام فوتون انجام می گیرد]۲[، به­ طور کلی نور صورتی از انرژی است که چه آن را موج بدانیم یا ذره با سرعت بسیار زیاد از چشمه خود گسیل شده و در اطراف منتشر می­ شود. نور می ­تواند از فضای خالی از ماده (خلاء) و نیز از بعضی مواد مانند هوا و آب و شیشه که آن­ها را محیط شفاف می­نامند بگذرد. نور در اثر برخورد با ماده و یا تغییر محیط انتشار، اثرها و رفتارهایی را بروز می­دهد. اثرهای نور بر ماده زیاد است]۴[.

چشم انسان فقط به محدوده کوچکی از طیف الکترومغناطیس، بین طول موج­های تشعشعی ۴۰۰ نانومترتا ۷۰۰ نانومتر حساس می­باشد. در این محدوده طول موج­های مختلف به­ صورت رنگ­های مختلف برای مشاهده­کننده ظهور­پیدا­می­ کند. نور مستقیم خورشید که متشکل از رنگ­های بنفش، آبی، سبز متمایل به آبی، سبز، سبز متمایل به زرد، زرد، نارنجی و قرمز می­باشد، به­ صورت سفید ظهور­پیدامی­کند. طبیعت ترکیب نور سفید را می­توان به­آسانی توسط عبور پرتوئی از نور خورشید از داخل یک منشور نشان­داد. طیف حاصله پس از انکسار از داخل منشور، نشان­می­دهد تشعشعی که طول موج بلندتری (قسمت قرمز طیف با انرژی کمتر) دارد در مقایسه با طول موج کوتاه­تر تشعشع (قسمت بنفش با انرژی بیشتر) کمتر انکسار پیدا می­ کند]۳[.

۲-۶-۱- مطالعات در ارتباط با اثرات نور

مطالعات بسیاری در ارتباط با اثر دما، شوری، تغذیه و غیره بر آبزیان در ارتباط با جنبه های مختلف زیست شناسی آن­ها صورت­ گرفته و نتایج مختلف و قابل توجهی به­دست آمده­است. در بسیاری موارد نور یکی از فاکتورهای مهم در تولید مثل آبزیان از جمله غذاهای زنده تشخیص داده شده است ]۱۰۷[. بر اساس گزارش بوییکما^[۲۵] در سال ۱۹۷۳ ، نور مداوم ظرفیت تولید مثلی را در دافنیD. pulex کاهش داد]۳۳[. از سوی دیگر سگال^[۲۶]در سال ۱۹۷۰ بیان داشت که نور با تغییر در مسیرهای نوری عصبی-ترشحی^[۲۷] بر فعالیت های تولید مثلی تاثیر گذار است]۱۰۷[. همچنین، امری و ایکدا^[۲۸] در سال ۱۹۸۴ نشان دادند که نقش فعالیت های ترشحی و هورمونی بر جفتگیری، رسیدگی و رها کردن تخم های مولدین،تخم گشایی، پوست اندازی و مرگ و میر در پاروپایان نیز متاثر ازنور می­باشد]۸۹[.

نقش نور در رفتار تجمعی آنتن منشعب D. pulex توسط جنسن^[۲۹] و همکاران در سال ۱۹۹۹ بررسی شد. آن­ها گزارش­دادند که این گونه در مقابل نور غیر یکنواخت تجمع نموده در حالیکه از نور پیوسته و یکنواخت اجتناب می­نماید حتی اگر شرایط تغذیه­ای مناسب باشد. این موارد نشان دهنده این است که نور فاکتوری مهم در رفتار اجتماعی آنتن منشعب­ها می باشد]۶۰[. پاسخ تاکتیک نوری در D. magna زمانی­که تحت رژیم نوری که طلوع و غروب خورشید را شبیه­سازی می­کرد قرارگرفت، به میزان زیادی افزایش­یافت. تغییرات در شدت و رنگ دوره­ های شفقی که محرک اولیه برای مهاجرت­های عمودی بسیاری از فرم­های پلانکتونی­است، در این گونه دیده­شد، که ممکن است در جانوران دیگر نیز حائز اهمیت باشد]۴۵[. دوره­نوری به احتمال زیاد یک فاکتور کلیدی است که الگوی فصلی تغییرات مشاهده شده در بسیاری از جمعیت­های زئوپلانکتونی را شرح می­دهد. الکسیو و لامپرت^[۳۰] در سال (۲۰۰۱) نشان دادند که نور و دسترسی به غذا دو نقطه اوج تولید مثل جنسی در کلونی D. pulicaria ، یک نقطه اوج در ژون و دیگری در نوابر را نتیجه می­ دهند]۱۰[.

اکولوژیست های محیط آبی، داده های آزمایشگاهی در ارتباط با رشد، تولید مثل و تکامل که در تاریکی مداوم، نوردهی مداوم، نور و تاریکی متناوب، و یا در سیکل های نوری نامعین بدست آمده گزارش­کرده اند. نتایج استارک­ویتر^[۳۱] (۱۹۷۳) نشان­می­دهد که در نژاد های معین کلادوسرها وجود یا عدم وجود نور ممکن است روی دینامیک جمعیت، تولید مثل و تکامل آن­ها تاثیر­گذارد]۱۱۳[. آثار نور بر دوره­ های پوست­اندازی سخت­پوستان سال­های زیادی است که شناخته­شده و به تفصیل بیان­گردیده است. دوره پوست­اندازی می ­تواند بوسیله انتخاب رژیم نوری مناسب بازداشته و یا تسریع گردد]۹[. آزمایش با بهره گرفتن از پاروپایان نشان­داد که این آثار نتیجه کنش متقابل گروهی از هورمون های محرک و بازدارنده رشد و پوست­اندازی هستند. تکامل ناپلیوس و کوپه پودیت در گونه های جنس Cyclops شدیداً متاثر از سیکل نوری است. آهسته ترین تکامل ناپلیوس در نوردهی مداوم، و توسعه سریع در سیکل­های نوری کمتر، گزارش­شده­است ]۱۱۳[، اما تکامل سریع­تر Acartia sinjiensis در دوره­ های نوردهی طولانی­تر میسر می­ شود.

آهنگ تقریبی چرای ریز­جلبک­ها به­وسیله کشت آزمایشگاهی C. quadrangula تحت نوردهی مداوم توسط ثبت کلروفیل نشان­دار در جریان خروجی کشت مطالعه­شد. جلبک سبز C. vulgaris در این مطالعه به­عنوان غذا مورد استفاده­قرار­گرفت. نتایج بدست­آمده نشان­داد جانورانی که ابتداً تحت رژیم نوری ۱۲ ساعت روشنایی:۱۲ ساعت تاریکی بودند و سپس به روشنایی دائمی انتقال­یافتند دو بیشینه را در آهنگ تقریبی چرا با دوره­ های ۷/۰ و ۱/۱ ساعت نشان­دادند. جانورانی که در ابتدا تحت روشنایی دائمی رشد­یافتند هیچ آهنگ تقریبی را از خود نشان­ندادند.]۶۹[.

در مناطق معتدل احتمالاً نور و دما مهمترین عوامل محرک فعال­سازی تخم­های نهان­زی زئوپلانکتون­ها هستند. همچنین بسیاری مطالعات آزمایشگاهی نیاز به نور یا دمای بالا را در تفریخ تخم های نهان­زی زئوپلانکتون ها نشان­داده­اند]۱۰۹،­۱۱۱[. در آزمایشی که توسط روجاس^[۳۲] در سال ۲۰۰۱ انجام­شد اثر دوره­نوری و شدت نوری بر میزان تفریخ تخم­های نهان­زی M. micrura بررسی­شد. این تلاش جهت تعیین تکنیک­های بهینه تفریخ برای استفاده از نوزاد­ان M. micrura برای تغذیه لارو ماهی انجام­گرفت. بر طبق این تحقیق میزان بهینه دوره­نوری، ۸ یا تعداد ساعات بیشتر روشنایی بود]۱۰۰[. استروس^[۳۳] (۱۹۷۱) دوره­ های متفاوت نوردهی را در مراحل مختلف تفریخ استفاده­کرد. او ذکر­کرد که بهترین نتایج با یک دوره­نوری ۱۶ ساعته آغازین، که به­وسیله یک دوره­تاریکی ادامه­یابد (۷۲% از تفریخ)، یا با دو دوره ۲ ساعته یکی در آغاز و دیگری از چهاردهمین تا شانزدهمین ساعت آزمایش (۳/۶۳%) رخ­می­دهد]۱۲۲٫[

دیویسون^[۳۴] در سال ۱۹۶۹ اظها­رداشت که تخم­های نهان­زی D. pulex به شدت نور ۴۱۸ لوکس برای گرفتن پاسخ ۱۰۰% جهت تفریخ نیازمندند، که علت آن حفاظت شدیدی است که پوسته برای جنین تامین می­ کند ]۲۴[. در مطالعه­ ای که توسط روجاس (۲۰۰۱) بر روی تفریخ تخم­های نهان­زی M. micrura انجام­شد، نشان­داده­شد که تفریخ به­شدت متاثر از دوره­نوری و شدت نور می­باشد. برطبق نتایج به­دست­آمده دوره­نوری و شدت نوری حداقل ۸ ساعت و ۸۵۰ لوکس برای این گونه مورد نیاز است ]۱۰۰[.

شواهد بر این نکته اشاره می­ کنند که تخم­های نرمال و تخم­های نهان­زی در بی­مهرگان متنوع (یعنی سخت­پوستان، حشرات، روتیفرها) میتوانند هم دریافت نور^[۳۵] ]۵۶،­۴۷[ و هم دریافت شیمیایی^[۳۶] ]۷۵،­۴۸[ داشته باشند. برای مثال تخم­های حشره Bemisia argentifolli تحت رژیم نوری D10:L14 با شدت نور بالا مقادیر تفریخ بالاتری را نسبت به تخم­های تیمارشده با رژیم نوری D14:L10 با شدت نور کم از خود نشان دادند. در تخم­های نهان­زی روتیفر (Brachionis plicatilis)، زمان تفریخ و هم­زمانی تفریخ بوسیله شرایط محیطی تحت تاثیر قرار­گرفت (دوره نوری، دما، شوری) ]۴۷[.

علاوه­بر­این، نتایج هاگیوارا^[۳۷] و همکاران در سال ۱۹۹۵ بر این اشاره می­ کند که تفریخ تخم­های نهان­زی روتیفر بوسیله شدت نور و ترکیب طیفی نور تاثیر­پذیرفته و، مهمتر این­که تفریخ می ­تواند در تاریکی با اضافه کردن پروستوگلاندین­ها E1, E2 و F2 القاء گردد. این نویسندگان این­گونه نتیجه­گرفتند که تولید پراکسید در آب دریا بوسیله نور ایجاد می­گردد و اکسیداسیون اسیدچرب در پروستوگلاندین­ها درون جنین مکانیزم راه ­اندازی تخم­های نهان­زی برای تفریخ است ]۴۸[. اطلاعات در مورد نور و تاثیرات آن به­ ویژه برای القاء گونه ­هایی که تخم نهان­زی تولید می­ کنند مهم است. مطالعات انجام­شده بر روی Acartia tonsa تحت تاثیر رژیم­های نوری مختلف نشان­داد در بیشتر تانک­ها تولید تخم نسبتاً بالا بود و ماکزیمم تولید تخم را ۴۴ تا ۵۰ تخم به ازای هر فرد ماده در روز در دمای بین ۱۸ و ۲۵ درجه سانتی گراد گزارش­داده­اند]۹۱[. در مطالعه­ ای مشابه بر روی A. sinjiensis تولید روزانه تخم برای مدت ۸ روز متوالی تحت رژیم­های نوری مختلف برای ارزیابی پتانسیل نوسان تولید تخم در طول زمان پایش شد. نتایج نشان­داد که دوره نوری به طور معنی­داری روی تولید تخم A. sinjiensis اثر می­ گذارد. بالاترین تولید روزانه معنی­دار تخم مربوط به تیمار دوره­نوری با فاز نوری ۱۸ ساعت یا طولانی­تر بود]۱۷[. داده ­های آزمایش ۴۸ ساعت تفریخ موفق نشان­داد­که دوره نوری همچنین به صورت معنی­داری بر­روی فرایند تفریخ A. sinjiensis تاثیر می­ گذارد. میزان تفریخ به­ طور یکنواختی با افزایش زمان نورافشانی افزایش می­یابد هرچند تفاوت معنی­داری بین بالاترین مقادیر تفریخ در D0:L24 و D6:L18 یافت­نشد]۱۷[.

در کلادوسرها تولید تخم نهان­زی راهی است که بقاء در شرایط دشوار را تضمین می­ کند. از جمله فاکتورهای تاثیرگذار در این فرایند دوره­نوری است. در بسیاری از کلادوسرها از جمله D. pulex، Daphnia middendorffiiana ، ­D. magna عامل محرک تولید تخم نهان­زی در جمعیت تغییر در دوره­ های نوری است. در D. magna تحت رژیم­های نوری D16:L8 زاده­های نر تولید شدند ]۱۳۴[. در بسیاری از مطالعات در ارتباط با کلادوسرها کاهش دوره نوری و سطوح پایین غذایی رابطه مستقیمی با تولید نر در جمعیت دارد]۱۳۴،­۱۲،­۵۳،­۷۰[. در گونه­ های مختلف طول دوره­نوری اثرات متفاوتی را بر جنسیت، تولید تخم نهان­زی و چرخه تولیدمثلی ارگانیزم­ها می­ گذارد ]۱۲۳،­۱۲۱[.

کرپلااینن^[۳۸] در سال ۱۹۸۶ شواهد روشنی را از اختلاف بین گونه ­ای در ژن­های کنترل کننده پارامترهای چرخه زندگی D. magna آشکار می­سازد و داده ­ها نشان می­ دهند که بیان فنوتیپ یک ویژگی خاص، تابع پیچیده­ای از شرایط محیطی است. نتایج نشان­می­ دهند دوره نوری در تعیین بقاء کلون­ها و رفتار تولیدمثلی D. magna بسیار مهم است ]۷۰[. در منطقه تیوارمین^[۳۹] در فنلاند جنوبی، جمعیت­های کلادوسرها باید جنس نر و تخم­های نهان­زی را برای بقاء در موقعی که استخرها یخ می­بندند تولید کنند. بنابراین، غیرمنتظره نیست که دوره­نوری یک اثر مهم روی رفتار تولیدمثلی آن­ها دارد. از آنجایی که طول روزها در یک جریان منظم با گردش فصول کمتر می­گردد، دوره نوری یک شاخص بهینه برای نزدیک شدن زمستان است. به­هر­حال در این مطالعه نیاز به دوره نوری برای افزایش تولید جنس نرحائز اهمیت است ]۷۰[.

باروری کشت کوپه­پود بوسیله محدوده­ای از فاکتور­ها، شامل جیره غذایی، تراکم موجود و شرایط محیطی کشت، مثل دوره­نوری، دما و شوری تاثیر می­پذیرد]۶۶،­۹۹،­۷۱،­۲۰،­۷۷[. دوره نوری یکی از با اهمیت­ترین فاکتورهای نشانه­ های محیطی برای بررسی چگونگی کیفیت فصل در طبیعت است ]۴۹٫[ در ضمن دوره­نوری یک پارامتر محیطی است که می ­تواند با کمترین هزینه در هچری­های آبزی­پروری دستکاری گردد]۲۲[.

نتایج تعدادی از مطالعات قبلی بر این­ مورد اشاره­کرده ­اند که رژیم نوری می ­تواند به صورت مشخص روی نرخ روزانه تولید تخم در کوپه­پودها تاثیر بگذارد ]۹۰[. در مطالعه­ ای ماده­های A. tonsa که از ساحل مصب آتلانتیک میانی جمع­آوری شدند مقادیر ساعت به ساعت تولید تخم را در خلال شب نشان­دادند. میانگین تولید تخم در شب، ۸/۲ بار بزرگتر از آن در خلال روز بود]۱۱۴[. به طور مشابه پک و هولست^[۴۰] در سال ۲۰۰۶، در مطالعه بر روی A. tonsa زمانی که در معرض دوره­ های نوری بیش­تر و مساوی ۱۲ ساعت بودند مقادیر ساعت به ساعت تولید تخم در خلال تاریکی که بیش از دوبرابر آن در خلال دوره­ های نوری بود را مشاهده کردند. در حقیقت یک یافته جدید در تحقیق آن­ها این بود که نرخ تولید تخم در خلال تاریکی نسبت به آن در روشنایی (D/L) با افزایش مدت دوره­نوری افزایش می­یابد. ۴۸ ساعت تفریخ موفق به­ طور مشخصی در بالغین آزمایش­شده با کاهش دوره­نوری کاهش­یافت به­ طوری که نصف و سه چهارم از تخم­های تولید­شده در دوره­ های نوری ۱۲ و۸ ساعت در ۴۸ ساعت تفریخ نشد ]۹۰[.

در آزمایش اثر دوره­نوری بر طول مدت زندگی، به طور­معنی داری طول­زندگی کوتاه­تر در بالغین تحت نور دائمی نسبت به سایر دوره­ های نوری تست­شده، بدست­آمد. این­چنین که نتایج نشان­می­ دهند، A. sinjiensis تحت نوردهی دائمی بعد از چند روز شروع به کاهش تولید تخم روزانه می­ کند. مثل­اینکه نور دائمی A. sinjiensis را برای حدود ۲۴ ساعت فعال نگاه­می­دارد، ازاین­رومقادیر بالای سوخت و ساز برای نگه­داری موردنیاز­می­ شود، که می ­تواند امیدبه زندگی کوتاهتری را نتیجه­دهد]۱۷[.

کلادوسرها اغلب در بدنه­های آبی با تغییرات کوتاه­مدت غیر قابل پیش ­بینی شرایط محیطی زندگی می­ کنند. از آن­جایی که تخم نهان­زی در مقابل شرایط ناسازگار مقاوم است، بقاء و پراکنش کلون­ها وابسته به تکامل آن­ها پیش از شروع دوره­ های نامساعد در ماده­های پارتنوژنتیک است. برای بیش­ترین اندازه کلونی و متعاقب آن هماوری جنسی در چنین محیطی، کلادوسرها نیاز به درجه­ای از انعطاف­پذیری در پاسخ به تحریک القاء تخم نهان­زی دارد ]۱۹[.

حداقل سه نشانه خارجی وجود دارد، دوره نوری، دما و شرایط کشت که هرکدام از این­ها می ­تواند تولید نر و دوجنسی را در کلادوسرها زمانی که تغییرات ناگهانی از حد آستانه تجاوز می­ کنند القاء کند. ممکن است یک دوره نوری یا دمای ویژه باعث القاء تولید جنس نر و دوجنسیتی نگردد. پس سومین فاکتور القاء نر، شرایط کشت]۱۲[، به احتمال قوی تاثیراتی روی تغییر الگوهای تولیدمثل دارد. مطالعه کاروالهو و هاگز^[۴۱] ­که در سال ۱۹۸۳ صورت­گرفت نتیجه فوق را تایید می­ کند. تحقیقات آن­ها نشان­داد که دوره­نوری در D. magna وابسته به یک حد آستانه تراکم (کمتر از ۲/۰ بر میلی­لیتر، ۱۲ درجه سانتی ­گراد) بود، این وضعیت برای D. pulex نیز مشاهده­شده­است]۱۲۴[. در ۱۹ درجه سانتی ­گراد پارتنوژنزیز مستقل از طول روز ادامه یافت ، که یک جدایش دمایی را از کتنرل نوری در دماهای بالاتر نشان می­دهد]۱۸[.

تغییر مکانیزم­ های تنظیم زمان تولید تخم نهان­زی در جمعیت­های آنتن منشعب ممکن­است به­وسیله قابلیت پیش ­بینی تغییرات محیطی تعیین­گردد. در استخرهای شمالی، یک فصل مطلوب کوتاه رشد به­ صورت بسیار دقیقی فاز پارتنوژنتیک D. middendorffina را تعیین­می­کندو تکامل تخم نهان­زی تنها بوسیله دوره­نوری کنترل می­ شود ]۱۲۰[. در استخرهای کوچک مناطق معتدله دو عامل اصلی از عوامل محیطی روش تولیدمثل را در D. magna تعیین می­ کند: عوامل فصلی (دوره­نوری) و عوامل کوتاه­مدت (قابلیت دسترسی به غذا و تراکم جمعیت). تغییرات فصلی در دوره­نوری عامل قابل اطمینان­تری در بدنه­های آبی خواهد بود که قابلیت پیش ­بینی و تغییر آهسته محیطی را نمایش­می­دهد. جانوران از جمعیت­های مشابه ممکن­است به هر دو سری از فاکتورها پاسخ دهند اگرچه اهمیت نسبی هرکدام در جمعیت­های طبیعی بوسیله شرایط محلی تعیین­شده­است]۱۹[.

۲-۶-۲- مطالعات در ارتباط با تغذیه

زئوپلانکتون­های صافی­خوار، بویژه گونه­ های آنتن­منشعب از جلبک­های میکروسکوپی به لحاظ اندازه مناسب، تحرک و ارزش غذایی آن­ها به­عنوان غذای اصلی خود استفاده می­ کنند. کیفیت غذایی جلبک تابع اندازه سلول، قابلیت هضم دیواره سلولی، سمیت و ترکیبات تشکیل­دهنده آن­ها است ]۴۶[. اعضای جنس Daphnia در تعدادی از مطالعات تغذیه­ای مورد استفاده­قرار­گرفته­اند; عملکرد این آنتن­منشعب­ها به عوامل تغذیه­ای می ­تواند در سایر جمعیت­های زئوپلانکتون آب­شیرین استفاده­شود. به این­ دلیل که دافنی­ها اکثر انرژی جذب­شده (۶۸%) را به تولیدمثل اختصاص­می­ دهند]۹۸[، بنابراین شرایط تغذیه­ای نامناسب می ­تواند دوره رسیدن به بلوغ تولیدمثلی را طولانی ]۲۶،­۱۱۷[، کاهش اندازه بسته­های تخمی^[۴۲] ]۱۱۷[ و توقف تولید تخم شود. برای مثال، دافنی که با جلبک دارای کمبود نیتروژن ]۴۴[ یا فسفر ]۱۱۵[ تغذیه­­ گردد به ذخیره کربن و چربی از پروتئین گرایش می­یابد و به­موجب آن چربی بیشتری را به تخم­ها اختصاص می­دهد.

ساواس و اردوگان^[۴۳] و در سال ۲۰۰۶ اثر غلظت های مختلف Scenedesmus acuminatus (۱۸، ۳۰، ۴۵، ۶۰ و ۱۰^۴ ×۷۵ سلول جلبک در هر میلی لیتر) و دمای آب (۲۰، ۲۵ و ۳۰ درجه سانتی گراد) را روی رشد جمعیت C. quadrangula در دوره نوری ۱۶ ساعت روشنایی: ۸ ساعت تاریکی آزمودند. نتایج بدست آمده نشان داد که اوج تراکم جمعیت و میزان رشد در تراکم ۱۰^۴ × ۴۵ سلول در هر میلی لیتر از این جلبک در دمای ۲۵ درجه سانتی گراد می باشد ]۱۰۵[. در مطالعه تعیین رشد جمعیت بعضی جنس­های آنتن منشعب ها در ارتباط با غلظت­های مختلف غذای جلبکی ( C. vulgaris)، ناندینی و سارما^[۴۴]در سال ۲۰۰۳، بالاترین میزان تراکم جمعیت را ۴/۰ ±۱/۱۷ فرد در میلی لیتر برای C. dubia در غلظت غذای ۰۵/۰ تا ۱۰^۶ × ۶/۱ سلول در هر میلی لیتر گزارش کردند ]۸۵[. همچنین در مطالعه­ ای­که توسط ساواس و اردوگان^[۴۵] در سال ۲۰۰۸ در ارتباط با اثر جلبک C. vulgaris بر عملکرد تولید و رشد در C. quadrangula نتیجه گرفتند که بیشترین میزان تراکم و رشد جمعیت در ۱۰^۶×۶/۱ سلول در هر میلی­لیتر C. vulgaris است ]۳۱[.

از سوی دیگر میزان غذا و جیره مورد استفاده در آنتن­منشعب­ها در القاء تولید افراد نر در جمعیت بسیار موثر است ]۱۲[. اگرچه هوباک و لارسون^[۴۶] و در سال ۱۹۹۰ گزارش­کردند که نوسان در سطوح غذایی در دوره­ های با گرسنگی ملایم زمانی­که گرسنگی شدید نباشد نسبت جنسی را در جمعیت D. magna تغییر­نمی­دهد ]۵۳[. در آزمایشی که در سال ۲۰۰۰ توسط ژانگ و بیر^[۴۷] انجام­شد، نشان­داده­شد که سطوح غذایی پایین (۱۰^۶*۷۵/۳) به تنهایی القاء­کننده قوی برای تولید نر در آنتن­منشعب D.magna نیست. در این تحقیق تحت دوره­نوری D8:L16، نسبت جنسی در گروه ­های کنترل و گروه تیمار با سطوح پایین غذایی تفاوت آماری معنی­داری با گروه ­های مشابه تغذیه شده با سطوح بالای غذایی(۱۰^۶*۱۵) ندارد. غذای کم در ترکیب با دوره­نوری کاهش ­یافته القاء­کننده قوی­تر تولید نر نسبت به عوامل محیطی دیگر است]۱۳۴[.

در مطالعه­ ای که توسط کاروالهو و هاگز در سال ۱۹۸۳ انجام­گرفت، همه ماده­هایی که کمترین مقدار جیره غذایی را مورد مصرف قرار­دادند تخم نهان­زی تولید­کردند، که این حساسیت بیشتری را در میان جمعیت­ها به کمیابی غذا نسبت به دوره­نوری نشان­داد ]۱۹[. دابرامو^[۴۸] (۱۹۸۰) دریافت­که مقدار جیره غذایی کم باعث القاء تخم نهان­زی در M. macrocopa می­گردد]۲۳[.

۲-۶-۳- اسیدهای چرب در زئوپلانکتون­ها و عوامل موثر بر آن­ها

چربی­ها مهمترین ذخایر انرژی برای زئوپلانکتون­های آب­شیرین و دریایی هستند. در مقایسه با مقالات متعددی درباره چربی­ها در زئوپلانکتون­های دریایی، تعداد محدودی از کارهای چاپ شده درباره چربی­ها در زئوپلانکتون­های آب شیرین وجود­دارد]۴۱،­۳۴،­۱۲۷[. در سخت­پوستان پلانکتونیک، چربی­ها ممکن است دارای وظیفه و خصوصیات ساختاری باشند. از آن­جایی که این ترکیبات از چگالی کمی برخوردارند، درصد بالایی از چربی­ها در زیست­توده ممکن­است برای شناوری جانور مفید باشند. همچنین چربی­ها بی­رنگ هستند، یک ویژگی مهم که در مقابل شکارچیان بصری در محیط­های بسیار شفاف حفاظت ایجاد­می­ کند. چربی­ها ظرفیت ذخیره نزدیک به دوبرابر انرژی بیشتری را نسبت به پروتئین­ها و کربوهیدرات­ها در باندهای شیمیایی خویش دارند. سطوح چربی­می ­تواند با چندین فاکتور محیطی تغییر یابد. آن­ها می­توانند به­عنوان شاخص درجه اختلال یک اکوسیستم نیز استفاده­شوند. زئوپلانکتون­های سخت­پوست حاوی مقادیر زیادی چربی هستند]۱۱۶[.

بیشتر کوپه­پودها و کلادوسرها مقادیر زیادی از چربی­ها را به­عنوان ذخایر انرژی انباشته می­ کنند. در کوپه­پودهای دریایی که در عمق دریا یا در اقیانوس قطب شمال زندگی می­ کنند، بیش­تر از ۶۰% زیست­توده می ­تواند شامل ذخایر چربی، خصوصاً اسیدهای چرب باشد. کوپه­پودهایی که در آب­های سطحی اقیانوس­های معتدله و کوپه­پودها و کلادوسرهایی که در آب شیرین زندگی می­ کنند تری­اسیل­گلیسرول^[۴۹] را به­عنوان فرم اصلی ذخیره انرژی دارند. این ترکیبات می­توانند به بیش­از ۴۰% بیومس بدن برسند. این ذخایر می­توانند به­وسیله بالغین برای تامین نیازهای سوخت و سازی در خلال دوره­ های محدودیت غذایی استفاده شوند]۴۱[.

کوپه­پودهای اعماق دریا تری­اسیل­گلیسرول­ها و اسیدهای چرب را انباشته می­ کنند. تری­اسیل­گلیسرول­ها می­توانند سریعاً برا ی نگهداری متابولیسم پایه در خلال گرسنگی استفاده­شوند. اسیدهای چرب به نوبه خود، هنگامی­که جانوران در معرض چندین ماه سطوح کم غذایی قرارمی­گیرند مورد استفاده­قرارمی­گیرند. گونه­ های کوپه­پودهای دریایی که در قسمت­ های سطحی زندگی می­ کنند، تنها تری­اسیل­گلیسرول­ را انباشته­می­ کنند که می ­تواند به­سرعت برای نگهداری فعالیت­های حیاطی زمانی که غذا به­ طور موقتی کمیاب است، یا هنگامی­که در جستجوی مکان بهتری برای تغذیه هستند متابولیزه شوند. ذخایر انرژی گونه­ های آب شیرین، مثل دافنی­ها، نیز به­ صورت عمده تری­اسیل­گلیسرول­ها هستند]۴۱[. برطبق نظر گلدن و هورنینگ^[۵۰] و در سال ۱۹۸۰، به نظر­میرسد ذخایر انرژی کلادوسرها در دو مسیر مختلف مصرف می­ شود: الف) بالغین آن­ها را برای نیازهای متابولیکی خود استفاده­می­ کنند، یا ب) ذخایر از طریق تخم­ به زاده­ها انتقال می­یابد و بوسیله جانوران جوان در مراحل ابتدایی تکامل استفاده­می­ شود ]۴۱[. در سخت­پوستان کوچک پلانکتونی یکی از مهم­ترین پیوندها را بین تولیدکنندگان و ماهی­ها در زنجیره غذایی آبی نشان می­ دهند. بنابراین انرژی­های زیستی زئوپلانکتون­ها روی ترکیبات شیمیایی و نیز دینامیک انرژی ماهی­ها اثر می­ گذارد ]۳۴[.

سطوح چربی زئوپلانکتون­های آب شیرین دارای نوسانات مکانی و زمانی است. چندین الگوی تغییرپذیری زودگذر چربی­ها گزارش شده­است: درازمدت یا فصلی، کوتاه­مدت یا روزانه. این الگوها نتیجه عمل همزمان چندین فاکتور محیطی مثل دما، قابلیت دسترسی به غذا، و ترکیب پلانکتونی است. سایر فاکتورهای اکوفیزیولوژیکی مثل دوره تغذیه، مراحل تولیدمثل وغیره همچنین ممکن است نقش مهمی را ایفا کند. به عنوان مثال D. magna، دارای ذخایر چربی­ از گستره ۸% تا ۴۴% وزن خشک کل است . با این­حال، به نظر می­رسد ارگانیزم­های زئوپلانکتونی مناطق گرمسیری سطوح چربی کمتری داشته­باشند]۱۲۷[. بیش­تر مطالعات حاکی از این است که تری­اسیل­گلیسرول­ها ذخایر اصلی چربی اکثر زئوپلانکتون­های آب­شیرین هستند. فارکاس^[۵۱] در سال ۱۹۷۰ مشاهده­کرد که ۱/۵۹% از چربی­های Daphnia cucullata، دریاچه بالاتون^[۵۲] در هونگاری^[۵۳] تری­اسیل­گلیسرول­ها بودند ]۳۴[. به­هرحال، نه­تنها اسیدهای­چرب(تری­اسیل­گلیسرول) بلکه فسفولیپیدها نیز در دافنی­ها وجود­دارند]۱۳۱[. بر طبق تحقیق گلدن و هورنینگ در سال ۱۹۸۰، در کشت آزمایشگاهی دافنی، این جانوران ذخایر انرژی را به­سرعت برای نگهداری فعالیت­های سوخت و ساز استفاده­می­ کنند، همان­گونه که در کوپه­پودهای دریایی نیز وجود دارد، اما دافنی­ها به تولید دوباره ادامه می­ دهند و قسمتی از ذخایر انرژی خود را به زاده­ها انتقال می­ دهند ]۴۱[.

مطالعات متعدد در زمینه تغذیه آبزیان نشان­داده که اسیدهای­چرب چند غیر اشباعی^[۵۴] برای رشد و تغذیه آن­ها ضروری­است ]۱۱۶،­۸۸[. این اسیدهای­چرب به میزان محدود از اولئیک اسید^[۵۵] (۹-n1: 18C) و آلفالینولئیک­اسید^[۵۶] (۳-n3: 18C) موجود در جیره ساخته­می­شوند. دما، نور و غذا از جمله فاکتورهای مهم و تاثیرگذار در مقدار اسیدهای چرب ارگانیسم­ها می­باشند. تامسون^[۵۷] و همکاران (۱۹۷۷) دریافتند افزایش دما باعث کاهش اسیدهای­چرب چند غیر اشباعی از نوع ۳ω در چربی­های مارماهیان آب­های شور می­ شود و برعکس با کاهش دما میزان آن افزایش می­یابد]۱۲۵[. اسچلچتریم^[۵۸] و همکاران (۲۰۰۶) اثر دما را بر ترکیب اسیدچرب D. pulex مورد بررسی قراردادندو بیان­نمودند این گونه در دماهای پایین درصد بالایی از اسیدهای چرب با زنجیره بلند کربنی^[۵۹] را در چربی ایجاد­می­ کنند تا انعطاف­پذیری سلول­هایشان را حفظ­کنند]۱۰۶[.

اروین^[۶۰] (۱۹۶۳) ترکیب اسیدهای­چرب جلبک سبز Euglena gracilis را در دو حالت تاریکی و روشنایی مورد بررسی قرارداد، سلول­های رشد­یافته در روشنایی مقادیر بالایی از ALA و مقادیر کمی از اسیدهای چرب PUFA را تولید­کردند. در سلول­هایی که در تاریکی رشد­کردند ALA میزان کمی داشت درحالی­که مقادیر PUFA یعنی اسیدهای چرب ۲۰ کربنه تا ۲۲ کربنه به میزان زیادی افزایش­یافته­بود]۳۲[. برت^[۶۱] و همکاران (۲۰۰۶) ترکیب اسیدهای چرب ­D. pulex را تحت تاثیر جیره­ های غذایی مورد بررسی­قرار­دادند و بیان­نمودند که ترکیب اسیدهای­چرب آنتن منشعب تحت تاثیر جیره­ های غذایی مصرفی قرار­می­گیرد]۱۵[. دومینیک^[۶۲] و همکاران در سال ۱۹۹۹ اثر رژیم­های غذایی مختلف را بر ترکیب اسیدهای­چرب هارپکتیکوئید^[۶۳] مطالعه و بیان­کردند که این گونه در پرورش با جلبک Dunaliella tetriolecta دارای ۵/۰ درصد از ایکوزاپنتانوئیک اسید^[۶۴] (۳-n5: 20C) و ۶/۱۳ درصد دیکوزاهگزانوئیک اسید^[۶۵] (۳-n6: 22C) در پروفیل اسیدهای چرب خود می­باشد ]۲۹[.

نور می ­تواند بر فیتوپلانکتون­ها نیز موثر واقع شود. برای مثال زو^[۶۶] و همکاران در سال ۱۹۹۷ گزارش دادند که اسیدهای چرب اشباع­شده^[۶۷] در جلبک قهوه­ای Isochrysis galbana در طول روز انباشته می­شوند در حالی که PUFA در شب افزایش می­یابد ]۱۳۵[. علاوه بر این، سیف­آبادی^[۶۸] و همکاران در سال ۲۰۱۰ نشان­داد­ند که افزایش در میزان تابش و مدت آن باعث افزایش و کاهش اسیدهای چرب تک غیر اشباعی^[۶۹] و PUFA در جلبک سبز ­C. vulgaris می­ شود. ]۱۰۸[. کلیاچکو- کورویچ^[۷۰] و همکاران در سال ۱۹۹۹ اشاره­کرد که PUFA نقش نگهدارندگی را در اعضاء فتوسنتزکننده بعهده دارد و نقش مهمی را در سازش با شرایط نور کم ایفا می­ کند. در حالی­که تابش و مدت زیاد آن در بسیاری از گونه­ های جلبک­ها کمک به تشکیل اسیدچرب­های SAFA می­نماید]۶۸[.

فصل سوم

مواد و روش­ها

۳-۱- مشخصات محل جمع­آوری نمونه

گونه Ceriodaphnia quadrangula استفاده شده در این آزمایش به صورت سیست و نمونه­های زنده به­ صورت مخلوط با سایر زئوپلانکتون­ها در زمستان ۱۳۸۶ از دریاچه سد حنا واقع در ۲۰ کیلومتری شهرستان سمیرم، استان اصفهان با تور پلانکتون­گیری (۴۰ میکرون اندازه چشمه) جمع آوری و سپس به آزمایشگاه گروه شیلات دانشگاه صنعتی اصفهان انتقال داده­شد. ارتفاع محل جمع­آوری نمونه­های زئوپلانکتونی ۲۶۰۰ متر از سطح دریا بود. این تالاب از دریاچه­های مزوتروف تا یوتروف است که به لحاظ اکولوژیکی زیستگاه مناسب برای پرندگان مهاجر است. گونه ­هایی از گیاهان بن در آب و شناور در آب در فصول بهار و تابستان سطح دریاچه را اشغال می­نمایند. این دریاچه به لحاظ اکولوژی پلانکتون­ها بخصوص آنتن­منشعب­ها اهمیت بالایی دارد.

۳-۲- خالص­سازی افی­پیوم­ها و تهیه ذخیره اولیه C. quadrangula

افی­پیوم­های^[۷۱](تخم نهان­زی) جمع­آوری­شده این گونه با رنگ کاهی تا متمایل به زرد کم رنگ بر اساس کلید شناسایی تخم­های نهان­زی آنتن­منشعب­ها ]۱۲۶[ شناسایی شدند. تخم­های نهان­زی دارای ابعاد ۳۵/۰- ۲۷/۰ میلی متر، مدور و دارای یک تخم بود (شکل ۲-۱ الف، فصل ۲). تخم­های نهان­زی پس از خالص­سازی با فراهم نمودن شرایط مناسب شامل ۵۰۰ میلی گرم سیست در ۱ لیتر آب فیلتر و اتوکلاو شده، شرایط دمایی ۲±۲۲ درجه سانتی ­گراد و شرایط نوری ۱۲:۱۲ ساعت تاریکی: روشنایی مورد تفریخ قرارگرفت. سپس این گونه تفریخ­شده جداسازی­شد و در یک بشر ۵۰۰ میلی­لیتری ریخته­شد تا از خلوص آن مطمئن شویم. سپس تحت شرایط کنترل­شده شامل دمای ۲±۲۲ درجه سانتی ­گراد و شرایط نوری ۱۲:۱۲ ساعت تاریکی: روشنایی، آب فیلتر و اتوکلاو شده و هوادهی مناسب)برای افزایش تراکم کشت خالص به ظروف ۱۰ لیتری انتقال یافت. در طی این دوره غذای مخلوط S. quadricauda و C. vulgaris برای تغذیه C. quadrangula مورد استفاده قرارگرفت.

۳-۳- کشت جلبک­ها

جلبک­های سبز S. quadricauda و C. vulgaris در ارلن­ مایرهای ۲لیتری با بهره گرفتن از محیط کشت BBM (Bold’s Basal Medium) بر طبق ترکیبات بیان­شده توسط نیچولس و بولد^[۷۲] ]۸۶[ کشت داده­شد (شکل ۳-۱). شرایط پرورش این گونه­ های جلبکی شامل آب شیرین فیلتر و اتوکلاو شده، دمای ۱±۲۳ درجه سانی­گراد، دوره نوری ۱۲:۱۲ ساعت تاریکی:روشنایی، شدت نور ۶۰ میکرومول فوتون بر مترمربع در ثانیه، pH آغازین کشت ۹/۶ و اکسیژن محلول بالای ۵ میلی­گرم در لیتر بود. جلبک­ها در مرحله رشد سریع^[۷۳]، از طریق سانتریفیوژ کردن مورد برداشت قرار گرفت. برای برداشت جلبک­ها از دسستگاه سانتریفیوژ (مدل Centurion scientific Ltd) با سرعت ۳۰۰۰ دور در دقیقه برای مدت ۵ دقیقه جهت متراکم کردن جلبک­ها استفاده گردید. جلبک­ها بعد از ساتریفیوژ در دمای ۴ درجه ساتنی­گراد نگهداری­شدند تا جهت تغذیه C. quadrangula مورد استفاده قرار گیرند. تراکم کشت­های جلبکی و مقادیر جلبک جهت تغذیه C. quadrangula و کنترل میزان آن­ها در دوره آزمایش، با بهره گرفتن از لام هموسایتومتر (mm 2/0 ×mm 0625/0) و میکروسکوپ اینورت (مدل Ceti Belgium) بر اساس روش ارائه ­شده توسط مارتینز و چاکروف^[۷۴]]۸۲[ بعد از اینکه به نمونه­ها محلول لوگول آیودین (۱/۰ میلی­لیتر در ۳ میلی­لیتر نمونه) اضافه­گردید، تعیین شد.

الف

ب

ج

شکل۳-۱: (الف) کشت­های جلبکی، (ب) جلبک S. quadricauda، (ج) جلبک C. vulgaris

۳-۴- آزمایشات انجام­شده

در این تحقیق سه آزمایش انجام­شد که به شرح زیر می­باشند:

۳-۴-۱- آزمایش اول: تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی بر رشد و تولید C. quadrangula

در این آزمایش تیمارهایی از ۴ رژیم نوری شامل D4:L4 (4 ساعت نور: ۴ ساعت تاریکی)، D6:L6، D8:L8، D12:L12 و ۲ جیره جلبک سبز S. quadricauda و C. vulgaris به منظور پرورش C. quadrangula بصورت آزمایش فاکتوریل در قالب یک طرح کاملا تصادفی با توجه به جزئیات بیان­شده در جدول ۳-۱ مورد بررسی قرار گرفت. هدف از انجام این آزمایش به­دست­آوردن میزان رشد ویژه، تراکم، زمان دوبرابرشدن جمعیت، طول و عرض بدن و قطر چشم در C. quadrangula در شرایط نوری و غذایی متفاوت بود.

به منظور آماده سازی دوره های نوری مناسب در تیمارها ، چهاراتاقک کوچک به ابعاد مساوی ۷۰×۸۰×۹۰ سانتی­متر و شرایط کاملا یکسان ساخته شد و با لامپ فلورسنت (نور مهتابی) تجهیز گردید تا در تمام اتاقک ها شدت نور مناسب ۶۰ میکرومول فوتون بر متر مربع بر ثانیه ثابت تنظیم شود. سقف، دیوارها با پلاستیک مشکی پوشانده­شد تا از ورود نور به فضای داخل اتاقک­ها جلوگیری گردد. شکل ۳-۲ این شرایط را نشان می­دهد. برای اجرای پروتکل نوری در هریک از تیمارها ( مثلا ۴ ساعت نور و سپس ۴ ساعت تاریکی در تیمار D4:L4) از ۴ عدد ساعت فرمان (شکل۳-۳) (تنظیم شده با ساعت فرمان Fur Aussen-geeignet مدل IP44 ، ساخت آلمان)، هر کدام بطور اختصاصی برای یک تیمار در تمام دوره آزمایش استفاده شد. تعداد ۲۰۰ فرد C. quadrangula به ازاء هرلیتر آب از ظروف آزمایشگاهی (حجم= ۴ لیتر، قطر= ۱۸ سانتی متر)، هر کدام با ۶ تکرار بطور تصادفی از استوک آماده شده C. quadrangula موردجداسازی قرار گرفت. سپس ، ظروف آماده شده بطور تصادفی بین اتاقک های متفاوت به لحاظ رژیم های نوری بطور همزمان توزیع شدند. آب مورد استفاده جهت نگهداری و انجام آزمایشات از آب شهر پس از فیلتر کردن و اتوکلاوه نمودن (دمای ۱۲۱ درجه سانتی گراد به مدت ۱۵ دقیقه) تامین شد. آب مورد استفاده دارای سختی کل ۱۳۵ میلی گرم در لیتر از کربنات کلسیم و عاری از هرآلودگی شیمیایی و غیره بود. به منظور اطمینان از عدم وجود کلر در آب، هوادهی به مدت دو روز قبل از آزمایش انجام­شد و از محلول یدید پتاسیم و چسب نشاسته برای اطمینان بیشتر از عدم وجود کلر در آب مورد استفاده قبل از اتوکلاو نمودن استفاده گردید. تغذیه با جلبک های متراکم شده و آماده شده با لحاظ نمودن تصادفی بودن در هر اتاقک با بهره گرفتن از جلبک های S. quadricauda و C. vulgaris به­ترتیب با غلظت ­های ۱۰^۵×۵/۴سلول در هر میلی­لیتر و ۱۰^۶×۶/۱ سلول در هر میلی­لیتر در آغاز آزمایش انجام­شد. مقدار تعویض آب ۲۰ درصد قبل از غذادهی بود که هر ۲ روز یکبار انجام می­شد. تراکم جمعیت C. quadrangula در هر واحد آزمایشی هر دو روز یکبار تعیین گردید و میزان غذادهی بر اساس تراکم جمعیت C. quadrangula و همچنین غلظت جلبک ها در ظروف آزمایش مورد کنترل قرار گرفت تا اطمینان حاصل شود که میزان غذا دهی در محدود مازاد نیاز (ad libitum) جمعیت باشد. آزمایش برای یک دوره ۳۰ روزه تنظیم گردید و تلاش گردید تا شرایط آزمایش در طی دوره آزمایش شامل دمای آب Cº ۲±۲۲ درجه سانتی گراد، شدت نور ۶۰ میکرومول فوتون بر متر مربع بر ثانیه، pH آغازین ۱/۷ و اکسیژن محلول بیش از ۵ میلی گرم در لیتر تا سر حد امکان ثابت نگه داشته شود. در تمام طول آزمایش از هواده جهت چرخش آب و تامین اکسیژن مورد نیاز استفاده گردید. اکسیژن محلول و دما با بهره گرفتن از اکسیژن­متر دارای دماسنج (YSI 57) و pH با بهره گرفتن از pH متر دیجیتال (Schottgerate مدل۶۶۶۲۲۱، ساخت آلمان) اندازه ­گیری­شد. در دوره آزمایش و پرورش شمارش C. quadrangula با نمونه برداری از واحدهای آزمایشی در شرایط حداقل نور هر دوروز یکبار انجام شد و سپس با بهره گرفتن از لام باگاروف (Bogorov’s chamber) تراکم جمعیت تخمین زده شد.

جدول ۳-۱: شرایط آزمایش تاثیر رژیم­های نوری و نوع جیره جلبکی بر رشد ویژه، تراکم، زمان دوبرابرشدن و طول، عرض، وزن و قطر چشم در C. quadrangula.

الف

ب

شکل ۳-۲: (الف) اتاقک­های آزمایش، (ب)محوطه داخلی اتاقک آزمایش پوشانده شده با پلاستیک مشکی جهت جلوگیری از ورود نور و لامپ فلورسنت نصب شده در سقف اتاقک برای تامین نور در تیمارهای آزمایشی.

شکل۳-۳: ساعت فرمان Fur Aussen-geeignet مدل IP44 ، ساخت آلمان جهت اجرای پروتکل نوری در آزمایش.

۳-۴-۲- آزمایش دوم: تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی مختلف بر هم آوری

هدف از انجام این آزمایش بررسی هماوری^[۷۵] C. quadrangula تحت رژیم­های نوری مختلف و دو نوع جیره جلبکی متفاوت بود. آزمایش در قالب یک آزمایش فاکتوریل در قالب یک طرح کاملا تصادفی با ۳ تکرار در رژیم­های نوری (۴:۴، ۶:۶، ۸:۸، ۱۲:۱۲ساعت روشنایی: ساعت تاریکی) و جیره­ های جلبکی S. quadricauda و C. vulgaris براساس جزئیات بیان­شده در جدول۳-۲ انجام شد.

این آزمایش در ظروف ۱۰ میلی­لیتری در دمای ۲±۲۲ درجه سانتی ­گراد در مدت ۳۰ روز انجام­گرفت. در هر ظرف یک فرد بالغ ماده C. quadrangula با بهره گرفتن از پیپت­پاستور قرار­داده­شد و آب اتوکلاو شده به محیط­کشت اضافه­گردید. غذادهی هر ۲ روز یک بار توسط جلبک­های S. quadricauda و C. vulgaris انجام­شد. بررسی واحدهای آزمایش و شمارش نوزادان^[۷۶] به­ طور روزانه انجام­شد.

جدول۳-۲: شرایط آزمایش تاثیر رژیم­های نوری و نوع جیره جلبکی بر همآوری در C. quadrangula

۳-۴-۳-آزمایش سوم:کشت انبوه C. quadrangula در شرایط نوری و تغذیه­ای مختلف و تعیین اسیدچرب

تیمارهای این آزمایش با توجه به نتایج حاصل از آزمایش اول به­دست­آمد. باتوجه به نتایج به­دست­آمده تیمارهای D6:L6و D12:L12 برای آزمایش کشت انبوه انتخاب­شد. شرایط آماده ­سازی تیمارهای نوری مشابه موارد توضیح­داده­ شده در قسمت ۳-۴-۱ بود. برای انجام آزمایش کشت انبوه از ظروفی با حجم ۱۲۰ لیتر به قطر ۷۰ سانتی­متر استفاده­شد. استوک C. quadrangula برای کشت انبوه در ظروف ۲۰ لیتری تهیه و تحت شرایطی که برای تهیه استوک بیان گردید کشت­داده­شد. حجم زیادی جلبک برای تغذیه C. quadrangula در محیط کشت BBMکشت­شد و به­ صورت متناوب در ارلن­مایرهای ۲ لیتری کشت داده­شد تا غذادهی توسط جلبک­های تازه و در فاز رشد انجام­گیرد. آب مورد استفاده در آزمایش از آب شهر تامین شد و پس از فیلتر کردن و اتوکلاو نمودن (دمای ۱۲۱ درجه سانتی گراد به مدت ۱۵ دقیقه) دو روز قبل از استفاده برای از بین رفتن کلر آب هوادهی شدید صورت می­گرفت. سختی کل آب ۱۳۵ میلی گرم در لیتر از کربنات کلسیم و عاری از هرآلودگی شیمیایی و غیره بود. پس از آماده نمودن ظروف کشت که شامل آبگیری تانک­ها، غذادهی با جلبک­های S. quadricauda و C. vulgaris به ترتیب با غلظت ­های ۱۰^۴×۴۵ سلول در هر میلی­لیتر و ۱۰^۶×۶/۱ سلول در هر میلی­لیتر در آغاز آزمایش، هوادهی، دمای ۲±۲۲ درجه سانتی ­گراد بود تراکم اولیه به میزان ۱۵۰ فرد در لیتر به هر تانک اضافه­گردید. در طول آزمایش محیط کشت مرتب تمیز و آب هوادهی شده و جلبک تازه به آن وارد می­شد. غذادهی هر دو روز یکبار با جلبک­های S. quadricauda و C. vulgaris با توجه به تراکم کشت برای اطمینان از غذادهی به میزان مازاد نیاز انجام گرفت. به­ طور کلی شرایط کشت مشابه با شرایط کشت آزمایشگاهی رعایت گردید. در سراسر آزمایش هر روز به میزان آب تبخیر شده از تانک­ها آب تازه به آن­ها اضافه می­شد. روی تانک­ها با توری پوشیده­شد تا از ورود و تخم­گذاری حشرات در تانک­ها جلوگیری گردد. حجم کشت انبوه ۸۰ لیتر و­مدت آزمایش ۹۰ روز به­طول انجامید تا میزان نمونه مورد نیاز برای آنالیز اسیدچرب فراهم گردد. نمونه­برداری هر ۷ روز یکبار انجام­گرفت و بعد از هر نمونه­برداری سیفون کردن کف تانک­ها و اضافه­کردن آب تازه انجام می­شد. در طول مدت کشت برای برداشت نمونه جهت انجام آنالیز اسیدچرب، C. quadrangula را سیفون کرده وسپس برای تغلیظ آن­ها از الک (۰۵۳/۰)۲۷۰ میلی­متری استفاده­گردید. نمونه­ها پس از جمع­آوری در اپن­دورف درون فریزر ۲۴- درجه سانتی ­گراد قرارمی­گرفتند. در ۳۰ روز ابتدایی آزمایش سیفون صورت نگرفت تا تراکم جمعیت، میزان رشدویژه و زمان دوبرابر­شدن جمعیت در شرایط کشت انبوه نسبت به کشت آزمایشگاهی ارزیابی شود.

۳-۵- خشک­کردن نمونه­ها و نحوه تعیین اسیدهای­چرب

نمونه­های C. quadrangula پس از جمع­آوری­ برای آنالیز اسیدهای چرب با بهره گرفتن از روش عصاره­گیری ]۲۸[ برای تزریق در کروماتوگرافی گازی آماده­­سازی گردید. جهت خشک کردن نمونه­های زئوپلانکتونی جمع­آوری­شده و به آزمایشگاه شهرک علمی­تحقیقاتی انتقال یافت و از دستگاه خشک­کن انجمادی^[۷۷] کمپانی Heto Holten مدل DW8 ساخت دانمارک استفاده­شد. نمونه­های فریزدرای شده تا زمان آنالیز به­وسیله دستگاه گاز کروماتوگرافی، در دیسیکاتور نگهداری شدند.

نمونه­های فریزدرای­شده برای انجام آنالیز اسید چرب به آزمایشگاه مرکز تحقیقات آرتمیا و جانوران آبزی دانشگاه ارومیه منتقل­گردید. برای آنالیز نمونه­ها جهت تعیین میزان اسیدهای چرب از دستگاه گاز کروماتوگرافی، کمپانی Agilent مدل ۷۸۹۰A استفاده­گردید. مراحل آماده ­سازی نمونه­ها برای آنالیز اسیدهای چرب به­ صورت زیر انجام­شد.

از هر یک از نمونه­ها حدود ۵۰ میلی­گرم به لوله­های ۱۵ میلی­لیتری دربدار منتقل شد. مقدار ۱ میلی­لیتر اتانول/ تولوئن (V/V 3:2) به هر لوله اضافه­گردید. سپس ۱/۰ میلی­لیتر محلول استاندارد داخلی (حاوی اسیدچرب C22: 2n-6 حل­شده در ایزواکتان) به هر نمونه افزوده­شد. آنگاه ۱ میلی­لیتر مخلوط تازه تهیه شده استیل کلرید/ متانول (V/V 1:20) به­عنوان عامل استریفیکاسیون به لوله­ها اضافه­گردید. مقداری گاز نیتروژن وارد هر لوله کرده و سپس درب لوله­ها محکم بسته­شد. لوله­ها با بهره گرفتن از یک شیکر دستی به هم زده­شدند وسپس به مدت یک ساعت در درون حمام آب جوش (۱۰۰ درجه سانتی ­گراد) قرارداده­شدند. در طول این مدت هر ۱۰ دقیقه، لوله­ها از حمام آب جوش بیرون آورده­شد و با احتیاط به هم زده­شدند. پس از یک ساعت لوله­ها را سرد کرده و به هرکدام ۱ میلی­لیتر آب مقطر و ۱ میلی­لیتر هگزان اضافه­شد. لوله­ها به مدت ۵ دقیقه با ۳۰۰۰ دور در دقیقه، سانتریفیوژ گردید و قسمت فوقانی (لایه هگزان) به لوله­های ۱۵ میلی­لیتری منتقل شد. عمل سانتریفیوژ پس از افزودن ۱ میلی­لیتر هگزان روی نمونه­ها دوبار دیگر تکرار شد تا زمانی که مطمئن شویم کل اسیدهای چرب به همراه هگزان به لوله­های جدید انتقال داده­شد. محتویات لوله­ها از فیلتر سولفات سدیم عبورداده­شد و به ظروف گلابی شکل از پیش وزن­شده منتقل­گردید. سپس بخش حلال به کمک دستگاه هضم در دمای ۳۵ درجه سانتی ­گراد و با واردکردن گاز نیتروژن، جدا شد و مجدداً وزن گردید. به این صورت مقدار کل متیل استرهای اسیدهای چرب استخراج شده از هر نمونه مشخص گردید. سپس به ظروف کوچک (۲ میلی­لیتری) منتقل گردید و پس از وارد کردن گاز نیتروژن تا زمان آنالیز در فریزر (۲۴- درجه سانتی ­گراد) قرارداده شدند. روز بعد نمونه­ها از فریزر خارج شده و جهت تزریق به دستگاه گاز کروماتوگرافی آماده­شدند و مقدار ۴/۰ میکرولیتر از آن به دستگاه گاز کروماتوگرافی تزریق شد. در نهایت مقدار اسیدهای چرب هر نمونه با مقایسه طول منحنی­های هر اسیدچرب با طول منحنی استاندارد داخلی محاسبه­شد (درصد هر اسیدچرب نسبت به کل اسیدهای چرب تعیین شد) ]۲۸[.

۳-۶- شمارش زئوپلانکتون­ها

شمارش زئوپلانکتون­ها با بهره گرفتن از لام باگاروف^[۷۸] صورت­­گرفت. به این نحو که پس از برداشت زیر نمونه از ظروف آزمایش، نمونه­ها به درون لام باگاروف انتقال و پس از آن شمارش با بهره گرفتن از لوپ انجام­می­شد.

۳-۷- محاسبه میزان رشد ویژه و زمان دوبرابر شدن جمعیت

سرعت رشد ویژه جمعیت^[۷۹](SGR) با بهره گرفتن از فرمول ارائه ­شده توسط امری و ایکیدا^[۸۰] (۱۹۸۴) ]۸۹[ به­ صورت زیر محاسبه­گشت:

SGR= سرعت رشد کلادوسر C.quadrangula، برحسب روز

Nt= جمعیت نهایی C.quadrangula بعد از زمان T

N0= جمعیت اولیه C.quadrangula در آغاز معرفی به محیط­کشت

زمان دوبرابر شدن جمعیت^[۸۱] (Dt) را ازطریق فرمول جیمزوال-خارس^[۸۲] (۱۹۸۶) ]۵۸[ به شرح زیل مورد محاسبه قرارگرفت:

Dt= زمان دوبرابرشدن جمعیت C.quadrangula

SGR= رشد ویژه جمعیت C.quadrangula بر حسب روز

۳-۸-اندازه ­گیری طول و عرض و وزن

برای اندازه ­گیری طول و عرض C.quadrangula، از نمونه­های فیکس­شده با فرمالین ۵ درصد در آزمایش اول استفاده­شد. از هر تیمار ۳ تکرار برای اندازه ­گیری بالغین و ۳ تکرار برای اندازه ­گیری نوزادان انتخاب و اندازه ­گیری شد. علاوه­بر طول و عرض اندازه ­گیری قطر چشم نیز در بالغین و نوزادان صورت­گرفت. سپس بر اساس فرمول ارائه ­شده توسط دمونت^[۸۳] و همکاران ۱۹۷۵، ]۳۰[ وزن C. quadrangula برحسب میکروگرم دبه­دست آمد.

W= 1.70×۱۰^-۶ L^2.26

۳-۹- تجزیه وتحلیل داده ­ها و آنالیز آماری

داده ­ها با بهره گرفتن از آنالیز واریانس دوطرفه مورد تجزیه آماری قرار­گرفت. تفاوت موجود در بین میانگین­ها با بهره گرفتن از آزمون چند دامنه دانکن با هم مقایسه­گردید. تمام آنالیز­ها با بهره گرفتن از نرم­افزار آماری SPSS, version 16 ]112[ انجام­شد.

فصل چهارم

نتایج و بحث

۴-۱- نتایج

۴-۱-۱- تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی متفاوت بر تراکم و رشد ویژه و زمان دوبرابرشدن جمعیت در کشت آزمایشگاهی

نتایج حاصل از آنالیز واریانس دوطرفه تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های غذایی بر تراکم جمعیت، میزان رشد ویژه و زمان دوبرابر شدن جمعیت در طول ۳۰ روز آزمایش در جدول ۴-۱ ارائه ­شده­است. نتایج نشان­داد که رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی اثر معنی­داری را بر موارد یادشده دارا هستند. نتایج نشان داد میانگین بالاترین تراکم، بیشترین میزان رشد ویژه و کوتاه­ترین زمان دوبرابر شدن جمعیت C. quadrangula به­ترتیب برابر ۲۷/۸۰±۰۴/۲۶۱۹ فرد در لیتر، ۰۰/۰±۱۰/۰ فرد در روز و ۰۷/۰±۴۷/۶ روز در رژیم نوری ۱۲ ساعت روشنایی: ۱۲ ساعت تاریکی در تغذیه با جلبک C. vulgaris می­باشد. نتایج حاصل از انجام آزمایش تاثیر دوره های نوری مختلف و دو جیره جلبکی بر تراکم، میزان رشد ویژه و زمان دوبرابر شدن جمعیت C. quadrangula در شکل­های ۴-۱، ۴-۲ و ۴-۳ ارائه گردیده­است. همچنین مقایسه روند تراکم در روزهای آزمایش در تیمارهای نوری و جیره­ های جلبکی در شکل ۴-۴ نمایش­داده­ شده­است.

۴-۱-۲- تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی بر تراکم بالغین و نوزادان در جمعیت در کشت آزمایشگاهی

تراکم بالغین و نوزادان در جمعیت زئوپلانکتونی از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. نتایج نشان­داد میانگین بالاترین تعداد بالغین در رژیم نوری ۴ ساعت نور:۴ ساعت تاریکی تحت تغذیه با جیره جلبکی C. vulgaris و برابر با ۱۴/۵۷±۱۴/۸۵۷ می­باشد. همچنین میانگین بالاترین تعداد نوزادان در رژیم نوری ۱۲ ساعت نور: ۱۲ ساعت تاریکی و تحت تغذیه با جیره جلبکی C. vulgaris برابر ۹۸/۶۵±۶۲/۲۰۴۷ می­باشد. نتایج حاصل از آنالیز واریانس دوطرفه تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی بر تراکم بالغین و نوزادان در جمعیت C. quadrangula در جدول ۴-۱ ارائه­گردیده­است. تراکم بالغین و نوزادان به کل جمعیت تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی در شکل ۴-۵ ارائه شده­است. نتایج نشان می­دهد تیمارهای نوری و جیره­ های جلبکی تاثیر معنی­داری را بر نسبت بالغین و نوزادان در جمعیت دارند.

جدول۴-۱: آنالیز واریانس (Two-Way ANOVA) از اثر رژیم­های نوری (D4:L4، D6:L6، D8:L8، D12:L12) و جیره­ های جلبکی (S. quadricauda و C. vulgaris) بر تراکم جمعیت، میزان رشد ویژه، زمان دوبرابر شدن جمعیت، تراکم بالغین و نوزادان به کل جمعیت در C. quadrangula.

×: معنی­داری اختلاف در سطح ۰۵/۰، (۰۵/۰>P)، ns: فاقد اختلاف معنی­دار (۰۵/۰<p).

الف

تیمارهای آزمایشی

ب

تیمارهای آزمایشی

ج

تیمارهای آزمایشی

شکل۴-۱: تراکم جمعیت C. quadrangula پرورش­یافته تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی متفاوت. (الف) بیشترین میزان تراکم جمعیت در ۱۰ روز ابتدایی آزمایش، (ب) بیشترین میزان تراکم جمعیت در ۱۰ روز میانی آزمایش و (ج) بیشترین میزان تراکم جمعیت در ۱۰ روز انتهایی آزمایش. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای شش تکرار می­باشد. میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار در سطح ۵ درصد هستند.

الف

تیمارهای آزمایشی

ب

تیمارهای آزمایشی

ج

تیمارهای آزمایشی

شکل۴-۲: رشد ویژه جمعیت در بیشترین تراکم C. quadrangula پرورش­یافته تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی متفاوت. (الف) بیشترین میزان رشد ویژه جمعیت در ۱۰ روز ابتدایی آزمایش، (ب) بیشترین میزان رشد ویژه جمعیت در ۱۰ روز میانی آزمایش و (ج) بیشترین میزان رشد ویژه جمعیت در ۱۰ روز انتهایی آزمایش. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای شش تکرار می­باشد. میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار در سطح ۵ درصد هستند.

الف

تیمارهای آزمایشی

ب

تیمارهای آزمایشی

ج

تیمارهای آزمایشی

شکل۴-۳: زمان دوبرابر شدن جمعیت در بیشترین تراکم C. quadrangula پرورش­یافته تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی متفاوت. (الف) زمان دوبرابر شدن جمعیت در بیشترین تراکم ۱۰ روز ابتدایی آزمایش، (ب) زمان دوبرابر شدن جمعیت در بیشترین تراکم ۱۰ روز میانی آزمایش و (ج) زمان دوبرابر شدن جمعیت در بیشترین تراکم ۱۰ روز انتهایی آزمایش. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای شش تکرار می­باشد. میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار در سطح ۵ درصد هستند.

۴ L: 4 D

روزهای پرورش

تراکم جمعیت

(فرد در لیتر)

۶ L: 6 D

روزهای پرورش

تراکم جمعیت

(فرد در لیتر)

۸ L: 8 D

روزهای پرورش

تراکم جمعیت

(فرد در لیتر)

۱۲ L: 12 D

روزهای پرورش

تراکم جمعیت

(فرد در لیتر)

شکل ۴-۴: میانگین (± خطای استاندارد) تراکم جمعیت (فرد در لیتر) در روزهای مختلف پرورش آنتن منشعب آب شیرین Ceriodaphnia quadrangula در رژیم های مختلف نوری و رژیم های متفاوت تغذیه جلبکی. (بخش الف) تراکم جمعیت در تیمار نوری D4:L4، (بخش ب) تراکم جمعیت در تیمار نوری D6:L6، (بخش ج) تراکم جمعیت در تیمار نوری D8:L8، (بخش د) تراکم جمعیت در تیمار نوری D12:L12.

الف

تیمارهای آزمایشی

ب

تیمارهای آزمایشی

ج

تیمارهای آزمایشی

د

ه

تیمارهای آزمایشی

تیمارهای آزمایشی

و

تیمارهای آزمایشی

شکل۴-۵: تراکم بالغین و نوزادان در جمعیت C. quadrangula پرورش­یافته تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی متفاوت. (بخش الف) تراکم بالغین در بیشترین میزان تراکم جمعیت C. quadrangula در ۱۰ روز ابتدایی آزمایش، (بخش ب) تراکم بالغین در بیشترین میزان تراکم جمعیت ۱۰ روز میانی آزمایش، و (بخش ج) تراکم بالغین در بیشترین میزان تراکم جمعیت ۱۰ روز انتهایی آزمایش، (بخش د) تراکم نوزادان در بیشترین میزان تراکم جمعیت C. quadrangula در ۱۰ روز ابتدایی آزمایش، (بخش ه) تراکم نوزادان در بیشترین میزان تراکم جمعیت ۱۰ روز میانی آزمایش، و (بخش و) تراکم نوزادان در بیشترین میزان تراکم جمعیت ۱۰ روز انتهایی آزمایش. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای شش تکرار می­باشد. میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار در سطح ۵ درصد هستند.

۴-۱-۳- تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی بر خصوصیات مرفومتریک بالغین و نوزادان

نتایج حاصل از آنالیز واریانس دوطرفه، اثر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی بر خصوصیات مورفومتریک در C. quadrangula در جدول۴-۲ نشان­داده­ شده­است. نتایج نشان­داد میانگین بیشترین طول و عرض و وزن بدن در بالغین در تیمار نوری ۴ ساعت تاریکی: ۴ ساعت روشنایی تغذیه­شده با جلبک C. vulgaris به­ترتیب برابر با ۳۰/۵۹±۳۳/۸۳۳ و ۵۷/۲۸±۳۳/۵۵۳ میکرومتر و ۱۳/۱±۸۴/۶ میکروگرم وکمترین آن مربوط به تیمار نوری ۴ ساعت تاریکی: ۴ ساعت روشنایی برابر با ۹۴/۶۷±۶۶/۶۴۶ و ۴۷/۷۹±۶۶/۴۱۶ میکرومتر و ۹۳/۰±۹۰/۳ میکروگرم در تغذیه با جلبک S. quadricauda بود. در نوزادان تفاوت معنی­داری در خصوصیات مورفومتریک مشاهده نشد. نتایج حاصل از اندازه ­گیری چشم C. quadrangula تحت تیمارهای مختلف در جدول ۴-۳ نشان­داده­ شده­است. همچنین خصوصیات مرفومتریک بالغین و نوزادان تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی در شکل ۴-۶ ارائه شده­است.

۴-۱-۴- تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی بر هم­آوری

براساس نتایج بدست آمده ، رژیم­های نوری اثر معنی­داری بر میزان هماوری در C. quadrangula داشتند. نتایج حاصل از آنالیز واریانس دوطرفه تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی بر همآوری C. quadrangula در جدول ۴-۴ ارائه­گردیده­است. آنالیز نتایج نشان داد که بیشینه و کمینه میزان همآوری در C. quadrangula تغذیه­شده با جلبک S. quadricauda به­ترتیب ۳ فرد بر ماده و ۶۷/۰ فرد بر ماده در رژیم­­نوری ۶ ساعت تاریکی: ۶ ساعت روشنایی و ۴ساعت تاریکی: ۴ساعت روشنایی می­باشد. همآوری تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی در شکل ۴-۷ ارائه شده­است.

جدول۴-۲: نتایج آنالیز واریانس (Two-Way ANOVA) از اثر تیمارهای مختلف آزمایش بر طول، عرض و وزن بالغین و نوزادان در C. quadrangula.

×: معنی­داری اختلاف در سطح ۰۵/۰، (۰۵/۰>P)، ns: فاقد اختلاف معنی­دار (۰۵/۰<p).

الف

تیمارهای آزمایشی

ب

تیمارهای آزمایشی

ج

تیمارهای آزمایشی

د

تیمارهای آزمایشی

ه

تیمارهای آزمایشی

و

تیمارهای آزمایشی

شکل ۴-۶: خصوصیات مورفومتریک C. quadrangula پرورش­یافته بااستفاده از رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی مختلف. (الف) طول بدن C. quadrangula بالغ برحسب میکرومتر، (ب) طول بدن نوزاد C. quadrangula بالغ برحسب میکرومتر، (ج) عرض بدن C. quadrangula بالغ برحسب میکرومتر، (د) عرض بدن نوزاد C. quadrangula برحسب میکرومتر، (ه) وزن بالغ برحسب میکروگرم و (و) وزن نوزاد برحسب میکروگرم. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای سه تکرار می­باشد. میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار در سطح ۵ درصد هستند.

جدول ۴-۳: اندازه چشم بالغین و نوزادان تحت تیمارهای مختلف آزمایش .

جدول۴-۴: نتایج آنالیز واریانس (Two-Way ANOVA) از اثر تیمارهای مختلف آزمایش بر هم­آوری در C.quadrangula.

×: معنی­داری اختلاف در سطح ۰۵/۰، (۰۵/۰>P)، ns: فاقد اختلاف معنی­دار (۰۵/۰<p).

تیمارهای آزمایشی

تیمارهای آزمایشی

شکل ۴-۷: هماوری C. quadrangula پرورش­یافته تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی متفاوت به­ صورت انفرادی. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای سه تکرار می­باشد. میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار در سطح ۵ درصد هستند.

۴-۱-۵- تاثیر رژیم­های نوری و نوع جیره­ های جلبکی بر تراکم، رشد ویژه و زمان دوبرابرشدن جمعیت در کشت انبوه

نتایج حاصل از تاثیر دوره­ های نوری ۶ ساعت تاریکی: ۶ ساعت روشنایی و ۱۲ ساعت تاریکی: ۱۲ ساعت روشنایی و دو جیره جلبکی بر تراکم ورشد جمعیت و زمان دوبرابرشدن جمعیت C. quadrangula در کشت انبوه در شکل ۴-۸ نشان­داده­ شده­است. . براساس نتایج بدست آمده از آنالیز واریانس دوطرفه، تاثیر جیره­ های جلبکی بر این آزمایش معنی­دار بودنتایج حاصل از آنالیز واریانس دوطرفه اثر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی بر تراکم جمعیت، میزان رشد ویژه و زمان دوبرابر­شدن جمعیت در جدول ۴-۵ ارائه­گردیده­است. میانگین تراکم، میزان رشد ویژه و زمان دوبرابر شدن جمعیت در تیمار نوری ۶ ساعت تاریکی: ۶ ساعت روشنایی و ۱۲ ساعت تاریکی: ۱۲ ساعت روشنایی تغذیه­شده با جلبکS. quadricauda به­ترتیب برابر با ۷۲/۷۹±۶۶/۲۴۶۶ فرد در لیتر، ۰۰/۰±۰۹/۰ در روز و ۰۸/۰±۴۳/۷ روز و ۵۳/۷۴±۲۳۵۰ فرد در لیتر، ۰۰/۰±۰۹/۰ در روز و ۰۹/۰±۵۷/۷ روز و میانگین تراکم، میزان رشد ویژه و زمان دوبرابر شدن جمعیت در تیمار نوری ۶ ساعت تاریکی: ۶ ساعت روشنایی و ۱۲ ساعت تاریکی: ۱۲ ساعت روشنایی تغذیه­شده با جلبک C. vulgaris به­ترتیب برابر با ۶۶/۴۶±۳۳/۱۴۸۳ فرد در لیتر، ۰۰۱/۰±۰۷/۰ در روز و ۱۲/۰±۰۹/۹ روز و ۱۹/۴۶±۶۷/۱۶۶۶ فرد در لیتر، ۰۰/۰±۰۸/۰ در روز و ۱/۰±۶۵/۸ روز بود.

۴-۱-۶- تولید تخم­نهان­زی در کشت آزمایشگاهی و انبوه تحت تاثیر تیمارهای مختلف آزمایش

بر اساس نتایج به­دست­آمده هیچ­یک از تیمارها در کشت آزمایشگاهی تولید تخم نهان­زی را نشان­نداد. این در حالی است که در کشت انبوه بالاترین میزان تخم نهان­زی مربوط به تیمار نوری ۶ ساعت تاریکی: ۶ ساعت روشنایی تحت جیره جلبکی S. quadricauda برابر با ۴۳/۱۹±۶۶/۲۶۶ و کمترین تولید افی­پیوم مربوط به تیمار نوری ۶ ساعت تاریکی: ۶ ساعت روشنایی تحت جیره جلبکی C. vulgaris که هیچ تولیدی نداشت بدست آمد. تولید تخم نهان­زی تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی در شکل ۴-۹ ارائه شده­است. در سایر تیمارهای کشت انبوه تولید افی­پیوم در رژیم­ نوری ۱۲ ساعت تاریکی: ۱۲ ساعت روشنایی تغذیه­شده با جلبک­های S. quadricauda و C. vulgarisبه­ترتیب ۵۴/۱۰±۳۳/۸۳ و ۱۶/۸±۳۳/۳۳ بود. نتایج حاصل از آنالیز واریانس دوطرفه تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی بر تولید افی­پیوم در C. quadrangula در جدول ۴-۵ ارائه­گردیده­است. این نتایج نشان­داد که تیمارهای نوری و جیره­ های جلبکی تاثیر معنی­داری بر تولید تخم نهان­زی دارند.

جدول۴-۵: نتایج آنالیز واریانس (Two-Way ANOVA) از اثر تیمارهای مختلف آزمایش بر تراکم جمعیت، میزان رشد ویژه، زمان دوبرابر شدن جمعیت و میزان تخم نهان­زی در کشت انبوه C. quadrangula.

×: معنی­داری اختلاف در سطح ۰۵/۰، (۰۵/۰>P)، ns: فاقد اختلاف معنی­دار (۰۵/۰<p).

الف

ب

تیمارهای آزمایشی

تیمارهای آزمایشی

ج

تیمارهای آزمایشی

شکل۴-۸: تراکم جمعیت، رشد ویژه و زمان دوبرابر شدن جمعیت C. quadrangula پرورش­یافته تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی متفاوت در کشت انبوه. (الف) تراکم جمعیت. بخش(ب) رشد ویژه و (ج) زمان دوبرابر شدن جمعیت. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای شش تکرار می­باشد. میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار در سطح ۵ درصد هستند.

تیمارهای آزمایشی

شکل۴-۹: تخم نهان­زی تولیدشده توسط C. quadrangula پرورش­یافته تحت رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی متفاوت در کشت انبوه. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای شش تکرار می­باشد. میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار در سطح ۵ درصد هستند.

۴-۱-۷- تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی مختلف بر پروفیل اسیدچرب در C. quadrangula

نتایج حاصل از آنالیز واریانس دوطرفه اسیدهای چرب نشان­می­دهد رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی همان­گونه که در جدول ۴-۶ آمده اثر معنی­داری بر اسیدهای­چرب دارند. بیشترین میزان SAFA در ۰: ۱۶C (%16/22-20/16) بدست آمد، که بالاترین آن در رژیم­نوری D12:L12 و جیره جلبکی S. quadricauda و کمترین آن در رژیم­نوریD6:L6 و جیره جلبکی S. quadricauda بود. درحالی که بیشترین میزان MUFA در ۹-n1: 18C دارای مقادیری بین (%۹۴/۱۴-۰۳/۱۱) و در ۷-n1: 18C (%04/9-28/7) بود. C. quadricauda در تیمار نوری D6:L6 و تغذیه­شده با جلبک C. vulgaris و S. quadricauda به­ترتیب به­ طور معنی­داری دارای سطوح بالاتری از ۹-n1: 18C و ۷-n1: 18C در مقایسه با سایر تیمارها بود. بالاترین مقادیر PUFA در ۶-n2: 18C (%79/9-24-20) و در ۳-n3: 18C (%98/6-02/16) بود، که بیشترین سطح معنی­داری مربوط به تیمار نوری و غذایی D12:L12 و ­­C. vulgaris در ۶-n2: 18C و D6:L6 و D12:L12 در S. quadricauda ۳-n3: 18C بود. همچنین EPA و ARA در رژیم نوری D6:L6 و جیره جلبکی S. quadricauda به­ صورت معنی­داری دارای سطوح بالاتری نسبت به سایر تیمارها می­باشند. آنالیز اسیدچرب C. quadrangula در جدول ۴-۷ نشان­داده­ شده­است.

جدول۴-۶: نتایج آنالیز واریانس (Two-Way ANOVA از اثر تیمارهای مختلف آزمایش بر پروفیل اسیدچرب.

×: معنی­داری اختلاف در سطح ۰۵/۰، (۰۵/۰>P)، ns: فاقد اختلاف معنی­دار (۰۵/۰<p).

جدول ۴-۷: ترکیب اسیدچرب (درصد از کل اسیدچرب ) C. quadrangula تغذیه­شده با جلبک S. quadricauda و C. vulgaris تحت رژیم­های نوری مختلف. داده ­ها میانگین± خطای استاندارد از میانگین برای سه تکرار می­باشد.

میانگین­های دارای حداقل یک حرف مشابه فاقد اختلاف معنی­دار هستند (۰۵/۰<p). SAFAs= اسیدهای چرب اشباع­شده، MUFAs= اسیدهای­چرب monounsaturated، PUFAs= اسیدهای­چرب polyunsaturated.

۴-۲-بحث

۴-۲-۱-تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی متفاوت بر تراکم، رشد ویژه و زمان دوبرابرشدن جمعیت در کشت آزمایشگاهی

نور و غذا دو فاکتور مهم و کلیدی تاثیرگذار در روند فعالیت های زیستی و تولید مثلی درزئوپلانکتونها هسنتد. در این مطالعه تاثیر دوره های نوری و جیره های جلبکی مختلف در آنتن منشعب آب شیرین C. quadrangula بررسی شد و نتایج نشان داد که بین تیمارهای آزمایش شده از نظر تولیدمثل و افزایش تولید و میزان رشد جمعیت تفاوت معنی داری وجود دارد (P<0.05). نتایج مطالعات قبلی نیز مبین آن است که وجود یا عدم وجود نور بر پویایی جمعیت، تولید مثل و تکامل در آنتن منشعب ها تاثیر­ دارد و باروری کشت های زئوپلانکتونی اساساً بوسیله محدوده­ای از فاکتور­ها، شامل جیره غذایی، تراکم کشت و شرایط محیطی مثل دوره ­نوری، دما و شوری کنترل میشود ]۲۰،۶۶،­۷۱،­۷۷،۱۱۳،­۹۹[.

بطور کلی دینامیک جمعیت درتمامی تیمارها روند مشابهی در دوهفته نخست (حدود۱۴ روز) نشان دادند در حالیکه پس از آن (بطور متوسط بین روزهای ۱۶ تا ۲۴) جمعیت یک جهش ناگهانی داشت و اوج افزایش تراکم رخ داد. نتایج نشان می دهد که پرورش C. quadrangula درتمامی تیمارهای مورد آزمایش بخوبی امکان پذیر است و این گونه به تغییرات دوره نوری در رژیم های مختلف غذایی سازگاری بالایی دارد ، اگرچه بالاترین میانگین تراکم، بیشترین میزان رشد ویژه و کوتاه­ترین زمان دوبرابر شدن جمعیت C. quadrangula به­ترتیب برابر ۳/۸۰ ± ۰/۲۶۱۹ فرد در لیتر، ۰۰/۰ ± ۱۰/۰ در روز و ۱/۰ ± ۵/۶ روز در رژیم نوریD12:L12 با جلبک C. vulgaris بدست آمد.

سگال در سال ۱۹۷۰ بیان داشت که نور با تغییر در مسیرهای نوری عصبی-ترشحی^[۸۴] بر فعالیت های تولید مثلی تاثیر گذار است ]۱۰۷[. همچنین، امری و ایکیدا در سال ۱۹۸۴ نشان دادند که نقش فعالیت­های ترشحی و هورمونی بر جفتگیری، رسیدگی و رها کردن تخم های مولدین، تخم گشایی، پوست اندازی و مرگ و میر در پاروپایان نیزمتاثر ازنور می­باشد]۸۹[.

محققان به برخی از گونه­ های زئوپلانکتونی نظیر کلادوسرها برای ارزیابی خصوصیات چرخه­زندگی و الگوهای رشد توجه زیادی نشان­داده­اند. بعضی از آن­ها اغلب برای ارزیابی نوع جیره غذایی مورد استفاده­قرارگرفتند ]۱۰۳[. روش­های مختلفی جهت سنجش اثر جیره روی رشد زئوپلانکتون مورد استفاده­قرارگرفته­است. از میان آن­ها، آنالیزهای شیمیایی انواع غذا یا زئوپلانکتون تغذیه­شده با آن­ها و تعیین تغییرات در تراکم جمعیت زئوپلانکتون­هایی که از جیره­ های مختلف تغذیه­کرده ­اند معمول است]۸۳،­۹۶[. از میان این روش­ها، پاسخ­های سطح جمعیت زئوپلانکتون ممکن است مناسب­تر باشد به علت (۱) ارتباط آن­ها با کارکرد اکوسیتم (۲) آن­ها در زمان نسبتاً کوتاه و هزینه کم حساس و قابل سنجش هستند (۳) آن­ها برای شناخت استراتژی­ های چرخه زندگی مناسبند]۹۲[. در مطالعه حاضر از هر دو نوع روش سنجش (آنالیز ترکیب اسیدچرب زئوپلانکتون و تغییرات در تراکم جمعیت) برای اطمینان از نتایج حاصله بهره­گرفته­شده­است.

در تحقیقی کاموس و زنگ^[۸۵] در سال ۲۰۰۸ رژیم­های نوری D24:L0 ، D18:L6، D0:L24 و D6:L18 را برای ارزیابی تکامل مورد آزمایش قراردادند. آن­ها تکامل A. sinjiensis را وابسته به دوره­نوری دانسته و بیان کردند که تکامل تحت دوره­ های نوری با دوره­ های نوردهی طولانی­تر، کوتاهتر است. آنها پیشنهاد کردند که با تغییرات در رژیم دوره نوری می­توان تکامل ناپلیایی^[۸۶] را در این پارویان کنترل نمود و در مدیریت تفریخگاه ازآن بهره­مند شد ]۱۷[. اثر رژیم­های نوری در گونه­ های مختلف به اشکال متفاوتی نمود می­یابد. در گونه­ های جنس Cyclops آهسته­ترین تکامل ناپلیوس در نوردهی مداوم و توسعه سریع­تر در دوره­ های نوری کمتر است ]۱۱۳[. تفاوت ها در تراکم­های جمعیت C. quadrangula به دست آمده در این تحقیق، یا بعبارتی کاهش تراکم جمعیت در تیمارهای D8:L8 و D4:L4 ، رامی­توان در تاثیرات دوره های نوری و جلبکهای مورداستفاده جستجو نمود. کاهش بقاء نوزادان حاصل شده در مراحل اولیه تکامل و لاروی ، ویا بعبارت دیگر ضعیف وکم تحرک بودن اکثر زاده­های تولید شده شامل نوزادان^[۸۷] سبب تاخیر زیاد در مراحل رشد می شود که این مسئله خود موجب مرگ و میر تدریجی و کاهش جمعیت می­گردد.

کیفیت و کمیت جلبک ها بر میزان رشد و تولید مثل در زئوپلانکتونها نیز تاثیر گذار است که
می ­تواند دینامیک جمعیت و میزان رشد ویژه را تغییر دهد. در این مطالعه عملکرد جلبک های S. quadricauda و C. vulgaris در رژیم های نوری مختلف بر تولید جمعیت و رشد آن در C. quadrangula مناسب بود اما عملکرد مناسب تر با جلبک سبز C. vulgarisبدست آمد.

جلبک های میکروسکوپی که در شرایط کنترل شده مورد استفاده قرار می گیرند ، چنانچه در زمان مناسب از فاز رشد برداشت شود و در زمان کوتاه و حداقل پس از متراکم نمودن (برای مثال کمتر از ۴ روز) توسط زئوپلانکتونها مصرف شوند می تواند جمعیت را مورد حمایت قرار داده و باعث تشکیل جمعیت شود ]۱۴[. در این تحقیق چنین مواردی تا سرحد امکان رعایت شد و جمعیت مورد نظر با هر دو گونه جلبک مورد استفاده کارائی مناسب را نشان داد. البته آنتن­منشعب­ها توانایی مناسبی در فیلترنمودن جلبک های میکروسکوپی بخصوص جلبک های سبز دارند ]۹۲[. میزان فیلتراسیون تابع اندازه جلبک است و بنظر می رسد که بهبود جمعیت با جلبک ریزتر C. vulgaris به لحاظ سهولت فیلتراسیون و افزایش کارائی آن باشد ]۱۴[، اما جلبک S. quadricauda­ به لحاظ تشکیل کلونی و خار فیلتراسیون را با اشکال مواجه می­ کند و در نتیجه کاهش تراکم جمعیت ­C. quadrangula را به­دنبال دارد.کاهش دلپذیری جلبک به ­طور معکوسی بر روی میزان تغذیه در زئوپلانکتون­ها تاثیر­ می­ گذارد]۵۰[.

در مطالعه ای پنا-آگوادو^[۸۸] و همکاران (۲۰۰۵) انجام شد آنها نشان دادند که آنتن منشعب M. macrocopa وروتیفر Brachionus rubens در پرورش با جلبک سبز Chlorella کارائی مناسب تری در مقایسه باجلبک Scenedesmus داشت و این دو گونه زئوپلانکتونی به­ صورت معنی­داری مقادیر رشد کمتری را زمانی­که از Scenedesmus تغذیه می­ کنند نسبت به زمانی­که از Chlorella تغذیه می­ کنند از خود نشان­دادند. آنها همچنین گزارش دادند که روتیفر Brachionus calyciflorus وآنتن منشعب C. dubia تفاوت معنی داری در میزان رشد ندارند به شرطی که زیست توده جلبکی مورد استفاده برای هردو زئوپلانکتون یکسان در نظر گرفته شود]۹۲[. برای تمامی گونه­ های استفاده­شده در تحقیق فوق بجز B. calyciflorus جیره روی اوج تراکم جمعیت و زمان رسیدن به آن اثر معنی­داری داشت. نتایج نشان­داد هر سه گونه زئوپلانکتونی هنگامی­که از جیره محتوی مخمر، Scenedesmus acutus و ترکیبی از این جیره­ها استفاده کردند به کمترین تراکم جمعیت رسیدند ]۹۲[، از سوی دیگر، کیفیت جلبک ها بسیار مهم است و می تواند بر رشد و عملکرد بعضی از آنتن­منشعب ها تاثیر داشته باشد. برای مثال در مطالعه ای که توسط ناندینی و سارما در سال ۲۰۰۰ انجام شد آنها بیان نمودند که آنتن منشعب آب شیرین، Daphnia laevis تغذیه شده با C. vulgaris، زمان تولید مثل کوتاه­ترو میزان رشد ویژه بالاتری را نسبت به پرورش با جلبک سبز- آبی Microcyctis aeruginosa دارند]۸۴[. بطور نسبتا مشابهی مشخص گردید که آنتن منشعب کوچک چثه M. macrocopa درپرورش­ با S. quadricauda، نیاز به زمان بیشتر( ۳- ۴ روز زیادتر) برای بلوغ در مقایسه با بهره گرفتن از جلبک ریزتر C. vulgaris دارد. البته از نظر میزان تولید مثل وتعداد زاده ها در هر دوره، M. macrocopa تغذیه شده با S. quadricauda نسبت به هنگامی­که با کلرلا تغذیه شد، در حدود ۱۰-۱۱ فرد به ازاء هر ماده بیشتر بود ]۵۵[.

همچنین تیمارهای نوری استفاده شده همواره تاثیراتی متقابل بر روی جلبک­های مورد استفاده در محیط کشت دارند این اثرات می ­تواند شامل تغییرشکل، ایجاد کلنی، تشکیل خار و زوائد ، میزان شناوری و یا غوطه­وری و میزان تحرک جلبک ها در رژیم­های نوری همچنین تغییرات بیوشیمیایی نظیر تغییر در پروفیل اسیدچرب، پروتئین­ها، کربوهیدرات­ها در جلبک ها شود ]۱۳۵،­۱۰۸[، که هرکدام از این عوامل می تواند در رشد و تولید مثل در جمعیت آنتن منشعب C. quadrangula بخشی از تفاوتهای موجود را توجیه نماید.

نگاهی کلی به نتایج به­دست­آمده نشان­می­دهد تیمارهای نوری D6:L6 و D12:L12 دارای بالاترین میزان تولید و D8:L8 و D4:L4 دارای کمترین میزان تولید می­باشند. چنین به­نظر می­رسد که ساعت بیولوژیکی بدن C. quadrangula با ساعات نوردهی دارای ضرایب ۶ سازگاری بیشتری دارد و در نتیجه، نتایج مساعدتری را در این رژیم­های نوری از خود نشان می­دهد. از طرف دیگرتیمارهای نوری دارای ضرایب زوج ۴ نیز با وجود کم بودن میزان تولید دارای آهنگ منظمی هستند(شکل ۴-۱).

۴-۲-۲- تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی مختلف بر تراکم بالغین و نوزادان در جمعیت در کشت آزمایشگاهی

نتایج نشان­داد بالاترین تعداد بالغین به­دست­آمده متعلق به رژیم نوری D4:L4 تغذیه شده و بالاترین تعداد نوزادان حاصل­شده متعلق به رژیم نوری D12:L12 با جلبک C. vulgaris است. به­عبارت دیگر با افزایش میزان ساعات نور: تاریکی تعداد بالغین کاهش و تعداد نوزادان افزایش می­یابد. این به­این معنی است که فاصله زمانی بین هر زایش کاهش می­یابد، به همین دلیل تعداد نوزادان در این تیمارها بیشتر است. اما افزایش تولید به معنی افزایش سوخت و ساز و فعالیت است. این مورد امید به زندگی بالغین را کاهش می­دهد و باعث کاهش تعداد آن­ها در افزایش میزان ساعات نور:تاریکی می­گردد ]۱۷[.

۴-۲-۳- تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی مختلف بر خصوصیات مرفومتریک بالغین و نوزادان

دامونت و همکاران (۱۹۷۵) کلادوسرهای مختلف را از نظر اندازه طولی به چهار کلاس تقسیم ­بندی کردند. که برای C. quadrangula محدوده­ای طولی بین ۱۲۰۰-۴۰۰ میکرون بدست آمد. همچنین آن­ها میانگین طول (بر حسب میکرون) و وزن (بر حسب میکروگرم) جنین و تخم کلادوسرهای مختلف را بررسی کردند که برای جنین C. quadrangular وزن ۳۹/۰ میکروگرم و طول ۱۹۴ میکرون را به­دست آوردند]۳۰[. اندازه بدن یک فاکتور بنیادی در مطالعه زئوپلانکتون­ها می­باشد زیرا با فرآیندهای فیزیولوژیک از قبیل رشد، تنفس، تغذیه و دفع رابطه دارد. در میان گونه­ های زئوپلانکتونی ارتباط بین اندازه بدن و میزان رشد مبهم می­باشد. در روتیفرها افزایش در میزان رشد با افزایش در اندازه بدن گزارش شده­است. این ارتباط در گونه­ های کلادوسر مشخص نیست]۸۵[.

در مطالعه حاضر بالاترین مقادیر طول و عرض C. quadrangula در بالغین در تیمار تغذیه شده با جیره جلبکی C. vulgaris در تیمار نوری D4:L4 به­دست آمد. در مطالعه­ ای که توسط آچاریا^[۸۹] و همکاران در سال ۲۰۰۵ روی Bosmina انجام­شد، بیان کردند که نوع غذا روی انداه بدن بالغین تاثیر گذار است ]۶[. جیره­ های غذایی نقش مهمی را در تاثیر بر شکل و اندازه بدن کلادوسر بازی می­ کنند. نتایج مطالعه ایسمایل^[۹۰] و همکاران در سال۲۰۱۱ نشان دادکه جلبک Tetraselmis suecica باعث ایجاد بالاترین بازده تولیدمثل در Daphnia australis می­ شود، اما سرعت رشد بدن را کم می­ کند. از طرف دیگر، جلبک­هایNannochloropsis oculata و Isochrysis tahitian بیشتر رشد بدنی جانور را نسبت به تولیدمثل تضمین می­ کنند. به عنوان جیره منفرد، T. suecica برای رشد و تولیدمثل کوپه­پود Temora stylifera فقیر است، اما برای کشت انبوه کوپه­پود سیکلوپویید paracyclopina nana ایده­آل است. جلبک سبز N. oculata بهترین جیره برای رشد و تولیدمثل M. mongolica است، اما برای رشد و تولیدمثل در کوپه پودهای Acartia bifilosa و Gladioferens imparipes توصیه نمی­ شود. به صورت مشابه، I. Tahitian رشد سریع را در Artemia fransciscana و کوپه­پود P. nana، ایجاد می­ کند، اما رشد و تولیدمثل را در کوپه­پود T. stylifera تامین نمی­کند. آن­ها اینگونه بیان ­کردند که، درحالی­که T. suecica، N. oculata و I. tahitian مواد غذایی مناسبی را برای زئوپلانکتون دارا می­باشند، پاسخ­های رشد و تولیدمثل بستگی به نیازهای غذایی گونه­ های مختلف چراکننده دارد]۵۵[.

در مطالعه حاضر همان­طور که نتایج نشان­می­دهد، در تیمار نوری D4:L4 تفاوت بارزی در خصوصیات مورفومتریک بالغین در تغذیه از دو جلبک C. vulgaris و S. quadricauda وجود دارد. از تیمار D4:L4 به D12:L12 روند این تفاوت تعدیل می­گردد. بدین معنا که در تیمار D6:L6 نیز به­ صورت خفیف این تفاوت مشاهده می­ شود. از دلایل احتمالی برای این نتایج می­توان به پدیده سیکلومورفیس^[۹۱] اشاره­کرد. بسیاری از شرایط محیطی در ایجاد پدیده سیکلومورفیس تاثیرگذارند ]۲۱،­۷۴[. به­نظر می­رسد رژیم نوری D4:L4 و جیره­ های جلبکی به­ صورت توام در القاء و ایجاد این پدیده دخالت دارند اما هرچه به رژیم نوری D12:L12 نزدیک می­شویم تعادل برقرار می­گردد. در اندازه ­گیری چشم نوزاد­ها و بالغین در تیمارهای مختلف نوری و جیره­ های جلبکی هیچ تفاوتی مشاهده نشد. تمامی نوزاد­ها دارای اندازه چشم یکسانی بودند و تمامی بالغین نیز در همه تیمارها از اندازه یکسان چشم تبعیت می­کردند. این به این معناست که نور و جیره غذایی در اندازه چشم C. quadrangula بی­تاثیرند.

با افزایش سن در کلادوسرها به­ دلیل قرارگرفتن تخم در بخش پشتی بدن، اندازه بدن افزایش می­یابد. در طول دوره جوانی طول بدن در یک مقطع به­ صورت خطی افزایش می­یابد وقتی­که کلادوسر بالغ می­ شود رشد به کندی انجام می­ شود و انرژی بیشتر به تولیدمثل اختصاص­داده­می­ شود. در مسن­ترها ضریب رشد با اندازه، معمولاً کاهش می­یابد و در نهایت ممکن است به یک اندازه ثابت برسد ]۹۴[.

۴-۲-۴- تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی مختلف بر همآوری در C. quadrangula

نتایج به­دست آمده نشان­داد تیمارهای مختلف نوری و جیره­ های جلبکی ­ اثر معنی­داری بر هماوری C. quadrangula دارند. در مطالعه حاضر بیشترین میزان هماوری در تیمار نوری D6:L6 تغذیه شده با جلبک S. quadricauda به­دست آمد. نتایج تعدادی از مطالعات قبلی بر این­ مورد اشاره­کرده ­اند که رژیم نوری می ­تواند به صورت مشخص روی همآوری و میزان تولید تخم روزانه در کوپه­پودها تاثیر بگذارد]۹۰،­۱۱۴[. پک و هولست در سال ۲۰۰۶ گزارش­کردند که به صورت کلی هماوری در A. tonsa از دوره­نوری تاثیرنپذیرفته­است اما زمانی که در معرض ساعت­های روشنایی بیش­تر و مساوی ۱۲ ساعت بودند مقادیر ساعت به ساعت تولید تخم در خلال تاریکی که بیش از دوبرابر آن در خلال روشنایی بود را مشاهده کردند، به­عبارت دیگر میزان تولید تخم در ساعت­های تاریکی و روشنایی متفاوت بود اما بر تولید کل و همآوری اثری نداشت]۹۰[. در آزمایش کاموس و زنگ^[۹۲] (۲۰۰۸) بر روی A. sinjiensis بالاترین تولید روزانه تخم معنی­دار مربوط به تیمار دوره­نوری با فاز نوری ۱۸ ساعت یا طولانی­تر بود]۱۷[. پک و همکاران در سال ۲۰۰۸ رژیم­های نوری D3:L3، D4:L4، D6:L6 و D12:L12 را برای ارزیابی میزان هماوری در A. tonsa آزمایش کردند. نتایج نشان­داد این رژیم­های نوری اثر معنی­داری بر تولید تخم در این گونه ندارند. البته میزان هماوری در تمامی تیمارهای آزمایش بالا و نزدیک به محدوده فیزیولوژیکی تخصیص انرژی به تولیدمثل (رشد بافت گنادی) در این گونه­ ها بود ]۹۱[، این مورد احتمالا پاسخ­های ویژه گونه، به دوره­نوری را منعکس کرده­است. هر دوره نوری اثرات خاص خود را به گونه مورد نظر و محیط زیست آن اعمال می­ کند و هر گونه پاسخ­های ویژه­ای را به این تغییرا ت می­دهد که خاص همان گونه است.

نسبت تخم به ماده در گونه­ های زئوپلانکتونی، متغیری مهم در پی بردن به الگوهای رشد در روتیفرها و کلادوسرها است. عموماً، نسبت معکوسی بین نسبت تخم و تراکم ماده در جمعیت وجود دارد. با توجه به نتایج به­دست آمده از آزمایش تراکم، تیمارهای ۶L:6D تغذیه­شده با جلبک S. quadricauda دارای کمترین تراکم ماده و بیشترین میزان هماوری بود. به­هرجهت، چندین فاکتور شناسایی شده که روی هماوری تاثیر می­گذارند ]۹۲[ ولیکن در ارتباط با اثر انواع غذاهای مختلف بر روی هم­آوری هنوز به­خوبی اطلاعاتی وجود ندارد.

آچاریا و همکاران در سال ۲۰۰۵ نشان­دادند که Bosmina تغذیه­شده از Scenedesmus هم­آوری کل بیشتری نسبت به هنگامی که از سستون تغذیه می­ کند دارد. آن­ها ذکر کردند که Bosmina تغدیه شده از Scenedesmus به دلیل غذای حاوی اسیدچرب بیشتر شامل لینولنیک اسید، ۳ω و ۶ω و به­ طور کلی PUFA ، رشد و هم­آوری بالاتری دارد ]۶[.

علاوه براین آلگرن ^[۹۳]و همکاران در سال ۱۹۹۲ گزارش دادند که جلبک­های S.quadricauda و C. vulgaris سطوح نسبتاً مشابهی از اسیدهای چرب PUFA (نسبت ω۳/ω۶)، را دارا هستند، با این حال Scenedesmus از نظر اسیدهای چرب، پروتئین­ها، نیتروژن، و سطوح فسفر غنی­تر است که می ­تواند نقش موثری بر عملکرد این دو جلبک در رژیم­های نوری متفاوت داشته­باشد ]۸[.

۴-۲-۵- تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی مختلف بر تراکم، میزان رشد ویژه و زمان دوبرابرشدن جمعیت در کشت انبوه C. quadrangula

نتایج حاصل نشان­داد تراکم کشت در شرایط کشت انبوه، در تیمار نوری ۶L:6D تغذیه شده با جلبک S. quadricauda بالاترین مقدار است. برطبق نتایج به­دست آمده نور اثر معنی­داری بر تراکم، رشد ویژه و زمان دوبرابر شدن در کشت انبوه ندارد اما اثر جیره جلبکی در این پارامترها معنی­دار است.

اندازه، شکل و گروه تاکسونومی جلبک­ها می ­تواند روی قابلیت خوردن و انتخاب توسط زئوپلانکتون تاثیرگذارد ]۳۷[. مطالعات قبلی نشان­داده­است اغلب دافنی­ها قادرند از جلبک­های تک­سلولی با اندازه ۲ تا ۲۵ میکرومتر تغذیه­نمایند ]۳۶[ اما نمی ­توانند به آسانی گونه­ های جلبکی دارای کلنی­های بزرگ، رشته و خار را بلع نمایند ]۷۹[. در میان گروه ­های جلبکی، کریپتوموناس­ها^[۹۴] ]۱۳۱[، تاژکداران خودغذا^[۹۵] و کلروفیت­ها^[۹۶] ]۹۶[ قادر به افزایش رشد و تولیدمثل گونه­ های مختلف کلادوسرها هستند. به­هرحال، جیره­ های شامل جلبک­های سبز-آبی مانع رشد جمعیت کلادوسرها می­گردند]۵۲[. چندین مطالعه مشخص کرده که تفاوت­ها در پاسخ رشد زئوپلانکتون­ها به گونه­ های جلبکی به­علت ریخت­شناسی جلبکی، ترکیبات شیمیایی (خصوصاً اسیدهای چرب PUFA )، استوکیومتری مواد مغذی یا عنصری ]۱۱۸[، و اثرات ضد تقسیم سلولی ]۵۴[ است. بنابراین، تنوع در خصوصیات فیزیکی، بیوشیمیایی و عنصری ریزجلبک­ها ممکن است در تفاوت­ها در کیفیت جلبک به­عنوان غذا و تغییر چرخه زندگی در کلادوسرها دخالت کند ]۵۵[.

جلبک Scenedesmus از قبل برای کشت کلادوسرها استفاده می­شده­است ]۴۶[ درحالیکه Chlorella برای روتیفرها مورد استفاده قرار­می­گرفته­است. این به علت تفاوت در اندازه (Scenedesmus اغلب دوبرابر بزرگتر از Chlorella است) و کیفیت تغذیه­ای (Chlorella لیپیدها، پروتئین­ها و کربوهیدرات­های کمتری را در هر واحد وزن خشک نسبت به Scenedesmus دارد) است ]۸[.

برطبق نتایج حاصله از آزمایش اثر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی مختلف بر تراکم، میزان رشد ویژه و زمان دوبرابر شدن جمعیت C. quadrangula، نتایج به­دست آمده از کشت انبوه با نتایج حاصل از کشت آزمایشگاهی در تضاد است. به­ طوری که در قسمت ۴-۲-۱ نشان­داده­شد، C. quadrangula که از C. vugaris تغذیه­شد به­ طور معنی­داری دارای تراکم بالاتری نسبت به C. quadrangula تغذیه­شده با S. quadricauda بود. اما در کشت انبوه C. quadrangula پرورش­یافته تحت جیره جلبکی S.quadricauda دارای تراکم بالاتری نسبت به هنگامی­ که با C. vulgaris تغذیه کردند بود.

برخی از گونه­ های جنس Scenedesmus sp. می­توانند به صورت سلول­های منفرد یا کلنی از سلول­ها رشد کنند که این کلونی­ها از چهار یا هشت سلول تشکیل­شده­است. سلول­ها همچنین می­توانند از نظر تعداد و اندازه خارها تغییر یابند. هسن و ون دانک^[۹۷] (۱۹۹۳) به این نکته پی بردند که مواد شیمیایی رها شده از دافنی­های در حال چرا شکل­ گیری کلنی­ها را در جلبک سبز Scenedesmus subspicatus القاء می­ کند. هنگامی­ که Scenedesmus در معرض محیطی قرار می­گیرد که دافنی­ها در آن کشت شده ­اند، بسیار بزرگ می­گردد، تشکیل کلنی­های چهار تا هشت سلولی، همراه با خارهای سخت­تر و طویل­تر می­دهد. تغییرات القاء شده در جلبک­ها مقاومتی را دربرابر چرای زئوپلانکتون­های کوچک ایجاد می­ کند که می­توان آن را به عنوان یک استراتژی ضد گیاه­خواری تفسیر کرد]۵۰[.

تحقیقات بسیاری روی اطلاعات شیمیایی^[۹۸] رها­شده به­وسیله Daphnia sp. که سبب تشکیل کلنی در Scenedesmus sp. می­ شود انجام­گرفته­است. ویلتشایر و لمپرت^[۹۹] (۱۹۹۹) گزارش کردند که اوره اطلاعات شیمیایی است که تشکیل کلونی Scenedesmus sp. را القاء می­ کند]۱۳۲[، اما لرلینگ و ون الرت^[۱۰۰] در سال ۲۰۰۱ شواهدی یافتند که مورد فوق را رد کرد]۸۱[ و در سال ۱۹۹۴، لامپرت^[۱۰۱] و همکاران پیش از این با غلظت­های مختلف اوره نتایج منفی به­دست آوردند]۷۳[. بنابراین، ماده شیمیایی رها­شده از دافنی به احتمال قوی اوره نیست. این مورد همچنین به­وسیله این حقیقت حمایت می­گردد که اوره به­وسیله سوخت و ساز عمومی ایجاد می­ شود، درحالی­که ون الرت و فرانک^[۱۰۲] (۱۹۹۹) شواهدی ارائه کردند که اطلاعات شیمیایی از واکنش سوخت و ساز ویژه­ای ناشی­می­ شود ]۱۲۹[. کالر^[۱۰۳] و همکاران (۲۰۰۰) اولیگونوکلئوتیدها^[۱۰۴] یا نوکلئیک اسیدها^[۱۰۵] و احتمالاً پپتیدها را به عنوان ساختارهای ممکن برای مواد رهاشده از دافنی­ها، و منحصراً مبتنی­بر اشعه UV پیشنهاد دادند ]۶۳[ این دیدگاه، به هر حال، به­وسیله آزمایش­های بسیاری از محققان حمایت نشد]۱۲۹،­۷۳[. به تازگی محققین ژاپنی دریافتند که ماده مسئول تشکیل کلونی به احتمال زیاد سولفات­های آلیفاتیک است ]۱۳۳[.

هنگامی که C. quadricauda در ارتباط با S. quadricauda قرارمی­گیرد ماده شیمیایی از خود رها می­ کند و سبب شکل­ گیری کلونی می­گردد. در محیط بزرگتر کشت انبوه غلظت این ماده بسیار کمتر می­گردد و احتمالاً یا کلنی حاصل نمی­ شود یا کلنی­های تولید­شده دارای سلول­های کمتر و اندازه کوچک­تری هستند در نتیجه فیلتراسیون آن برای C. quadricauda آسان­تر می­گردد. از طرف دیگر بزرگتر بودن S. quadricauda نسبت به C. vulgaris سبب می­گردد یافتن طعمه برای شکارچی در شرایط حجم بالای کشت راحت­تر گردد. در ضمن همان­گونه که ذکر گردید کیفیت تغذیه­ای Scenedesmus از Chlorella بیشتر است، در نتیجه شکارچی ترجیح می­دهد در واحد زمان طعمه­ای را مورد مصرف قراردهد که در دسترس­تر بوده و مواد غذایی بیشتری را به او برساند و انرژی کمتری برای یافتن آن صرف نماید (کوچک بودن Chlorella یافتن آن را مشکل می­سازد).

بر طبق مطالعات انجام­شده افزایش مواد مغذی سبب می­گردد S. quadricauda از حالت کلونی خارج­شده و تشکیل سلول­های واحد نماید]۸۱[. در مطالعه حاضر این امکان وجود داردکه افزایش حجم کشت و تیمارهای نوری اعمال­شده سبب افزایش انباشتگی مواد مغذی در سلول­های جلبک S. quadricauda گشته و باعث تولید سلول­های این جلبک به­ صورت واحد شده­باشند. در نتیجه سلول­ها به شکل قابل هضم درآمده و این جیره جلبکی، جیره ترجیحی برای کلادوسر C. quadrangula می­ شود.

۴-۲-۶- تولید افی­پیوم در کشت آزمایشگاهی و انبوه در رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی مختلف

استراتژی بقاء در تولیدمثل جنسی در بیشتر گونه­ های کلادوسر پارتنوژنتیک تولید مقادیر کافی تخم­نهان­زی یا افی­پیوم است. این تخم­ها هاپلوئیدند و نیاز به حضور نرها برای لقاح و تکامل دارند. تخم­های نهان­زی سپس به یک مرحله دیاپوز وارد می­شوند و قادر به تحمل شرایط سخت محیطی هستند. بنابراین، این استراتژی، بقاء جمعیت را در اکوسیستم­های آبی تضمین می­ کند]۱۳۴[.

در مطالعه حاضر در هیچ­یک از تیمارهای کشت آزمایشگاهی تخم نهان­زی تولید نشد اما در کشت انبوه در تمامی تیمارها بجز تیمار D6:L6 در تغذیه با جیره جلبکی C. vulgaris تولید تخم نهان­زی مشاهده­شد. بیشترین میزان تولید تخم نهان­زی در رژیم نوری D6:L6 و در تغذیه از جیره جلبکی S. quadricauda بود. نتایج نشان­می­دهد حجم کشت باعث ایجاد شرایط مناسب جهت اعمال اثر تیمارها گردیده­است. به عبارت دیگر حجم کشت شرایطی را فراهم آورده که تیمارها بتوانند اثر خود را بگذارند. تفاوت در تولید تخم نهان­زی در تیمارهای مختلف کشت انبوه موید این نکته است]۱۹،­۱۲،­۵۳،­۷۰[.

در D. magna، جرقه شروع تولید زاده­های نر و متعاقب آن تولیدمثل جنسی و در نتیجه تولید تخم نهان­زی بوسیله عوامل محیطی مختلف زده­می­ شود ]۱۳۴[. محققین گزارش­کرده ­اند­که تولید نر در پاسخ به یک یا ترکیبی از محرک­های خارجی شامل دوره­نوری ، دما، دسترسی به غذای به علاوه شرایط کشت از جمله تراکم و حجم آن می­باشد، هنگامی­که تغییرات از حد آستانه تجاوز کند القاء تولید نر در جمعیت و تولید تخم نهان­زی صورت می­گیرد]۷۰،­۵۳،­۱۲،۱۹[. بر طبق نتایج حاصل­شده در این مطالعه به نظر­می­رسد نوع گونه جلبک نیز می ­تواند بر تولید تخم نهان­زی تاثیرگذار باشد. در تیمارهایی که از جیره جلبکی ­S. quadricauda­ استفاده شده­بود بیشترین میزان تخم نهان­زی تولید شد که خود مبین این است که این جیره در تولید تخم نهان­زی موفق­تر عمل می­نماید.

از دلایل دیگر تولید تخم نهان­زی در مطالعه حاضر که می­توان به آن اشاره کرد متابولیت­ها هستند که امکان دارد در رژیم نوری، تیمار غذایی و حجم کشت ویژه­ای افزایش یابند. بانتا و برون^[۱۰۶] (۱۹۲۹) اشاره­کرد که متابولیت­ها فاکتوری برای القاء تخم نهان­زی در M. macrocopa می­باشند]۱۲[. همان­گونه که نتایج نشان­می­ دهند تولید تخم نهان­زی در تیمارهایی که از جیره غذایی S. quadricauda تغذیه­کرده ­اند به­ صورت معنی­داری بالاتر است این مورد می ­تواند به این معنی باشد که S. quadricauda سبب افزایش تولید متابولیت­ها می­گردد.

۴-۲-۷- تاثیر رژیم­های نوری و جیره­ های جلبکی بر پروفیل اسیدچرب در C. quadrangula

دو الگو در ارتباط با تغییر در میزان چربی­ها در زئوپلانکتون­ها وجود دارد: درازمدت یا فصلی]۱۲۷[، کوتاه­مدت یا روزانه، این الگوها نتیجه عمل چندین فاکتور محیطی مثل دما، نور، غذا، و ترکیب پلانکتونی است. همچنین سایر فاکتورهای اکوفیزیولوژیکی مثل آهنگ تغذیه، مراحل تولیدمثل وغیره ممکن است نقش مهمی را ایفا کند.

چربی­ها مواد تولیدکننده انرژی هستند، به­گونه ­ای که برخی از آن­ها به­عنوان اجزاء اصلی جیره مطرح­شده ­اند. به­ ویژه، PUFA برای رشد بدنی و سایر فرآیندهای فیزیولوژیکی کلیدی موجودات آبزی مورد نیاز هستند]۶۲[. بر اساس نتایج به­دست­آمده در این مطالعه PUFA در تیمار نوری D6:L6 و تغذیه­شده با جیره جلبکی S. quadricauda بالاترین میزان را نشان­داد. اسیدهای چرب ALA ، ARA و EPA در این تیمار تفاوت معنی­داری را نسبت به سایر تیمارها داشتند.

در زئوپلانکتون­ها، اخیراً اثبات­شده که غلظت­هایی از چنین اسیدهای چرب ضروری^[۱۰۷] ، یعنی ARA و EPA، با افزایش اندازه پلانکتون و وابسته به ترکیب تاکسونومیکی در آن­ها انباشته می­گردد ]۶۱[ در حقیقت، EPA ]14[، به­علاوه ALA ]128[ به­عنوان اجزاء اصلی جیره که باعث افزایش رشد بدن و تولیدمثل، تکامل و بقاء در پرورش آزمایشگاهی دافنی می­گردد، شناسایی­شده ­اند و نقش مهمی را در تغذیه کلادوسرها بازی می­ کنند]۹۷[. اگرچه نقش فیزیولوژیکی n-6 PUFA، LIN، به­ صورت واضحی برای زئوپلانکتون­های آب­شیرین درک­نگردیده­است، اما مشخص­شده که پیش­ماده­ای برای تولید ARA می­باشد. ۶-n PUFA، ARA، بالاترین۶-n PUFA حفظ­شده در کلادوسرها و کوپه­پودهای آب­شیرین است]۶۱،­۱۰۶[. غلظت ARA به­ صورت معنی­داری در کلادوسرها نسبت به سایر n-6ها بالاتر است]۶۲[.

برطبق مطالعات برت و مولر-ناوارا^[۱۰۸] (۱۹۹۷)، همه گیاه­خواران ALA را به EPA و DHA با راندمان­های مختلف تبدیل می­ کنند ]۱۴[. زئوپلانکتون­ها توانایی تبدیل LIN و ALA را به­ترتیب به ARA وEPA دارا هستند ]۴۲[. در تحقیق حاضر چنین به­نظر می­رسد در تیمار نوری D6:L6 تغذیه­شده با جلبک S. quadricauda این تبدیل بیشتر صورت ­گرفته و میزان EPA و ARA به­ صورت معنی­داری از بقیه تیمارها بیشتر است. ویرز^[۱۰۹] و همکاران (۱۹۹۷) گزارش­کردند که EPA برای نیاز غذایی کلادوسرها ضروری است و معمولاً با هماوری بالا و بلوغ زودرس همراه است ]۱۳۱[. همانگونه که در قسمت ۴-۲-۴ مشاهده شد نتایج هماوری با میزان EPA به­دست آمده در این تیمار همخوانی دارد. بالاترین میزان هماوری در تیمار نوری D6:L6 تغذیه­شده با جیره جلبکی S. quadricauda به­دست آمد.

هنگامی­که سخت­پوستان کوچک از مژه­داران تغذیه­می­ کنند در تری­اسیل­گلیسرول آن­ها اسیدچرب­های سری۳ω دیده­می­ شود و میزان بالایی از پالمیتولئیک اسیدها^[۱۱۰] (۷-n1: 16C) در جانورانی مشاهده­می­گردد که از دیاتومه­ها تغذیه­می­ کنند]۲۷،۵۲[. گریو^[۱۱۱] و همکاران در سال ۱۹۹۴ نشان­دادندکه جیره ممکن است تغییراتی را در الگوی اسیدچرب چربیهای طبیعی در کوپه­پودهای کالانوئید القاء کند ]۴۳[ . در مقابل اثر جیره در الگوی اسیدچرب چربیهای طبیعی، ترکیب اسیدچرب فسفولیپیدها (PL) احتمالاً تحت کنترل متابولیکی است و بنابراین به­مقدار ضعیفی بوسیله اسیدهای­چرب جیره متاثر می­گردد ]۲۷[.

تحقیقات نشان­می­دهد که احتمالاً EPA مهمترین PUFA است که رشد و تولیدمثل Daphnia را محدود می­ کند ]۱۴[، زیرا نقش مهمی را در متابولیسم سلولی، به ­عنوان پیش­ماده ایکوزانوئیدها^[۱۱۲] (یعنی پروستاگلاندین­ها^[۱۱۳])، و به عنوان قسمتی از غشاء سلولی بازی می­ کند ]۱۴[.

فصل پنجم

نتیجه ­گیری کلی و پیشنهادات

۵-۱- نتیجه ­گیری کلی

مجموعه شرایط محیطی در ایجاد پاسخ یک گونه دخیل می­باشند. تغییر در هرکدام از آن­ها می ­تواند پاسخ­های متفاوتی را منعکس کند. با توجه به نتایج بدست­آمده تیمارهای نوری و جیره­ های جلبکی مختلف بر رشد و تولیدمثل گونه C. quadrangula تاثیرگذار هستند. در شرایط آزمایشگاهی جیره جلبکی ­C. vulgaris جیره مناسبتری جهت افزایش جمعیت این گونه است اما هنگام استفاده از این گونه در کشت انبوه گونه جلبکی S. quadricauda به­عنوان جیره مناسب رشد و تولیدمثل عمل می­ کند. این مورد نشان­می­دهد برای شناخت رفتار گونه­ های مختلف زئوپلانکتونی تنها مطالعات در مقیاس آزمایشگاهی کافی نیست. به­ صورت کلی تیمارهای نوری D6:L6 و D12:L12 در این تحقیق مناسب­ترین رژیم­های نوری برای این گونه هستند و به­نظر می­رسد با بیولوژی این گونه هماهنگی بیشتری دارند.

در هم آوری و تولید تخم نهان­زی بهترین رژیم نوری D6:L6 و بهترین جیره جلبکی S. quadricauda بدست­آمد. در ارتباط با اسیدهای چرب نیز PUFA در تیمار نوری D6:L6 و تغذیه­ با جیره جلبکی S. quadricauda بالاترین میزان را نشان­دادند. همچنین مقادیر اسیدهای چرب ALA ، ARA و EPA در این تیمار تفاوت معنی­داری را نسبت به سایر تیمارها نشان­داد.

با توجه به نیاز مزارع پرورش آبزیان در استفاده از این گونه به عنوان غذای زنده می­توان از تیمارهای نوری و غذایی مختلف بهره­ برد. بدین معنی که اگر نیاز به تراکم بالایی از این گونه جهت تغذیه لاروها باشد و یا نیاز به نگهداری آن به صورت تخم نهان­زی باشد یا اندازه­ های خاصی از این گونه برای تغذیه لاروهای مختلف مدنظر باشد با توجه به نتایج بدست آمده و نیاز مزرعه می­توان روش مناسب را انتخاب کرد.

۵-۲ – پیشنهادات

۱-استفاده از تیمارهای نوری آزمایش­شده در این تحقیق در سایر گونه­ های آنتن­منشعب­ها و مطالعه این مورد که آیا ساعات نوردهی دارای ضرایب ۶ در سایر گونه­ ها نیز دارای عملکردی مشابه هستند یا خیر.

۲-استفاده از جیره­ های جلبکی مختلف در این گونه در تیمارهای نوری مشابه با تحقیق حاضر و بررسی تغییرات مورفولوژیکی و بیو شیمیایی آن­ها و پاسخ این گونه به تغییرات ایجاد شده در هرکدام از جیره­ های جلبکی.

۳-تعریف رژیم­های نوری دارای ساعات روشنایی: تاریکی بیشتر و کمتر از تیمارهای نوری آزمایش­شده در مطالعه حاضر و بررسی روند پاسخ این گونه به سایر رژیم­های نوری.

۴-تحقیقات در زمینه شناخت دقیق مکانیزم­ های بیوشیمیایی درگیر در استراتژی­ های تولیدمثلی در آنتن­منشعب­ها و اثر تیمارهای نوری مختلف بر این مکانیزم­ ها انجام گردد.

۵-بررسی ژن­های دخیل در پاسخ به نور این گونه و تغییراتی که تیمارهای نوری مختلف می­توانند در بیان ژن این گونه ایجاد کنند.

منابع:

]۱ [آذری تاکامی، ق.، و امینی چرمهینی، م.، ۱۳۸۷٫ دستورالعمل تکثیر و پرورش پلانکتون­ها، موسسه انتشارات دانشگاه تهران، تهران، ص ص ۲۴۳-۲۷۳٫

]۲[ کیاست­پور، ا.، و احبسیان، ج.، ۱۳۷۸٫ درآمدی بر نورشناخت نوین، چاپ سوم، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ص ص ۳-۱۰٫

]۳[ مرادیان، س.، ۱۳۶۴٫ اصول علم و تکنولوژی رنگ، چاپ اول، نشر کتاب های علمی فائد، تهران، ص ص ۲۳-۲۸٫

]۴[ معتمدی، ا.، ۱۳۷۴٫ نور هندسی، چاپ اول، موسسه انتشارات فاطمی، قم. ص ۱۱٫

]۵[ یوسفی، م. س.، تغذیه آبزیان پرورشی، ۱۳۷۹، موسسه فرهنگی انتشاراتی اصلانی، تهران، ص ص ۱۱۴-۱۱۹٫

[۶] Acharya, K., Jack, J. D., and Bukaveckas, P. A., 2005. “Dietary effects on life history traits of riverine Bosmina", Freshwater Biol., Vol. 50, pp. 965-975.

[۷] Adeyemo, A. A., Oladosu, G. A., and Ayinla, A. O., 1994. “Growth and survival of fry of African catfish spesies, Clarias gariepinus, Burchell, Hetrobranchus bidorsalis geoffey and Heteroclarias reared on Moina dubia in comparison with other first feed sources," Aquaculture., Vol. 119, pp. 41- 45.

[۸] Ahlgren, G., Inga-Britt, G., and Boberg, M., 1992. “Fatty acid content and chemical composition of freshwater microalgae." J. Phycol., Vol. 28, pp. 37–۵۰٫

[۹] Aiken, D. E., 1969. “Photoperiod, endocrinology and the crustacean molt cycle". Science., Vol. 164, pp. 149- 155.

[۱۰] Alekseev, V., and Lampert, W., 2001. “Maternal control of resting-egg production in Daphnia“. Nature., Vol. 414, pp. 899- 901.

[۱۱] Balcer, M. D., Korda, N. L. and Dodson, S. I., 1984. Zooplankton of the great lakes: A guide to the identification and ecology of the common crustacean species. University of Wisconsin Press, Madison, Wisconsin, pp. 58- 60.

[۱۲] Banta, A. M., and Brown, L. A., 1929, “Control of sex in cladocera. I. Crowding the mothers as a means controlling male production", Physiol. Zool., Vol. 2, pp. 80-92.

[۱۳] Belanger, S. E., and Cherry, D. S., 1990. “Interacting effects of pH acclimation, pH, and heavy metals on acute and toxicity to Ceriodaphnia dubia (Cladecera)". J. Crustacean Biol., Vol. 10, pp. 225-235.

[۱۴] Brett, M. T., and Müller-Navarra, D. C., 1997. “The role of highly unsaturated fatty acids in food web processes“, Freshwater Biol., Vol. 38, pp. 483-499.

[۱۵] Brett, M. T., Muller-Navarra, D. C., Ballantyne, A. P., Ravent, J. L., and Goldman, C. R., 2006. “Daphnia fatty acid composition reflects that diet", Limnol. Oceangor., Vol. 51, pp. 2428-2437

[۱۶] Buikema, A. L., 1973. “Some effect of light on the growth, molting, reproduction and survival of the cladoceran, Daphnia pulex“, Hydrobiologia., Vol. 41, pp. 391- 418.

[۱۷] Camus, T., and Zeng, C., 2008. “Effects of photoperiod on egg production and hatching success, naupliar and copepodite development, adult sex and life expectancy of the tropical calanoid copepod Acartia sinjiensis“, Aquaculture., Vol. 280, pp. 220-226.

[۱۸] Carvalho, G. R., 1980. The timing and significance of sexual reproduction in Daphnia magna Straus. M. Sc. Thesis, University of Wales.

[۱۹] Carvalho, G. R.., and Hughes, R. N., 1983. “The effect of food availability, female culture-density and photoperiod on ephippia production in Daphnia magna Straus (Crustacea: Cladocera)", Freshwater Biol., Vol. 13, pp. 37-46.

[۲۰] Castro-Longoria, E., 2003. “Egg production and hatching success of four Acartia species under different temperature and salinity regimes", J. Crustacean Biol., Vol. 23, pp. 289-299.

[۲۱] Chang, K. H., and Hanazato, T., 2002. “Seasonal and reciprocal succession and cyclomorphosis of two ­Bosmina species (Cladocera, Crustacea) co-existing in a lake: their relationship with invertebrate predators", J. Plankton Res., Vol. 25, pp. 141-150.

[۲۲] Chinnery, F. E., and Williams, J. A., 2003. “Photoperiod and temperature of diapause egg production in Acartia bifilosa from Southampton Water", Mar. ecol.-prog. Ser., Vol. 263, pp, 149-157.

[۲۳] D’Abramo, L. R., 1980. “The stimulus for the asexual-sexual switch in Moina macrocopa," Limnol. Oceanogr., Vol. 25, pp. 422-429.

[۲۴] Davison, J., 1969, “Activation of the ephippial egg of Daphnia pulex,” J. Gen. Physiol.,Vol. ۵۳, pp. 562-575

[۲۵] Del bare, D., and Dhert ,P., 1996. Cladocerans, nematodes and trochophora larvae. In: Levans, P. and Sorgeloos, P. eds., Manual on the production and use of live food for aquaculture, FAO Fish. Tech. Paper, pp. ۳۶۱٫

[۲۶] De Roos, A., Diekmann, 0., and Metz, J. A. J., 1992. “Studying the dynamics of structured population models: a versatile technique and its application to Daphnia," Am. Nat., Vol. 139, pp. 123-147.

[۲۷] Desvilettes, C. H., Bourdier, G., Amblard, C. H., and Brth, B., 1997a. “Use of fatty acids for the assessment of zooplankton grazing on bacteria, protozoans and microalgae," Freshwater Biol., Vol. 38, pp. 629-637.

[۲۸] Divakaran, S., and Ostrowski, A, C., 1989. “Fatty acid analysis of fish eggs without solvent extraction", Aquaculture, Vol. 80, pp. 371-375.

[۲۹] Dominic, A. N., and Castell, J. D., 1999. “The effect of temperature and dietary fatty acids on the fatty acids composition of harpacticoid copepods, for use as a live food for marine fish larvae," Aquaculture., Vol. 175, pp. 167-181.

[۳۰] Dumont, H. J., Van de Velde, I., and Dumont, S., 1975. “The dry weight estimate of biomass in a selection of cladocera, copepoda and rotifera from the plankton, periphyton and benthos continental waters," Oecolo., Vol. 19, pp. 75-97.

[۳۱] Erdogan, O., and Savas, S., 2008. “The effect of food (Chlorella vulgaris) densities and temperature on the population growth of the Ceriodaphnia quadrangula (O.F. Muller, 1785)," J. fisheries sci., Vol. 2, pp. 550-559.