۳-۱۳

نیمه شبدری F) lit( = 9 + ۲۳۷۳۲ v

۳-۱۴

جهتی F) lit( = 5 ۲۴۲۱۳+ v

۳-۱۵

لوزی F) lit( =006/0 ۳۰-+ ۴۲۸۲۶ v

محاسبه­ی محدودیت­های مساله
با توجه به تابع هدف تعریف شده برای مساله در فصل قبل و پارامترهای موجود در آن و با توجه به ماهیت مدل که ازجنس هزینه می­باشد ،لذا منفی بودن متغیر تصمیم ­گیری بی­معنا خواهد بود ،بنابراین مقدار پارامتر Z می­بایست غیرمنفی باشد.

از سوی دیگر با محاسبه­ی معادلات پارامترهای مختلف برای تمامی تقاطع­های غیرهمسطح مورد بررسی ،از مجموع بیشینه­ی هزینه­ هر پارامتر با یکدیگر ،هزینه­ای معادل ۱۴۰ میلیارد ریال برآورد گردیده است که مقدار پارامتر Z می­بایست از این مقدار کمتر باشد.
بنابراین در مورد محدودیت مدل خواهیم داشت:

(۳-۱۶)

۰۱۴۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰

(۳-۱۷)

۰۹۵۷۰۰۰۰۰۰۰۰

(۳-۱۸)

۰۴۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰

(۳-۱۹)

۰۵۳۰۰۰۰۰۰۰۰

نتایج اجرای الگوریتم انبوه ذرات
در این بخش به ارائه نتایج اجرای الگوریتم­ مورد نظر در این پژوهش پرداخته می­ شود. ابتدا خلاصه نتایج ونمودارهای عملکرد الگوریتم ­برای سه سری از مسائل به صورت نمونه به شرح زیر ارائه می­گردد تا کارایی الگوریتم­ در این حوزه به تفصیل مشخص گردد:
برای اجرای این مدل و الگوریتم مشابه آن سه نمونه متفاوت با سه رویکرد متفاوت به انجام رسیده ­اند. لازم به ذکر است از آنجا که سه معیار زمان سفر، میزان آلایندگی و میزان مصرف سوخت باید به صورت همزمان کمینه شوند لذا با فرض آنکه کاربر به همه آنها یک مقدار اهمیت داده است، وزن­های برابر یک برای همه در نظر گرفته شده است .

• ابتدا از نرم­افزار در حجم ترافیکی ۱۰۰۰ وسیله نقلیه در ساعت و با حد پایین ۵۰ درصد و حد بالای ۷۰ درصد نسبت به یافتن تقاطع غیرهمسطح بهینه درخواست شده است:

نمودار تقاطع غیرهمسطح جهتی به عنوان تقاطع غیرهمسطح بهینه در حجم ترافیک ۱۰۰۰ وسیله نقلیه در ساعت
همانطور که مشخص است تقاطع غیرهمسطح جهتی، در حجم ترافیک ۱۰۰۰ وسیله نقلیه در ساعت ، دارای مقدار کمینه نسبت به سایر تقاطع­های غیرهمسطح می­باشد و چون معیارهای بکار گرفته شده که همگی تبدیل به هزینه شده ­اند ، هر چه کمتر باشند بهتر هستند، به همین جهت به نظر می­رسد که بهترین عملکرد در این حجم ترافیک،از آن این نوع تقاطع غیرهمسطح است.

گفتار دوم: مستندات و دلایل قائلین به جرم انگاری «افساد فی الارض»
در کتب فقهی شیعه عموماً هیچ اشاره‌ای به «افساد فی‌الارض» به عنوان یک بحث مستقل و جدای از محاربه نشده است. با این وجود برخی معتقدند «افساد فی‌الارض» عنوان مجرمانه مستقل از عنوان محاربه است، بر این نظر خود هم دلایل و مستنداتی از قرآن و اقوال فقها ارائه می دهند در این قسمت بر آنیم تا به دلایل و مستندات این گروه بپردازیم.
۱.کتاب
الف. آیه۳۲ سوره مائده‌
«من أجل ذلک کتبنا علی بنی إسرائیل أنّه من قتل نفسا بغیر نفس أو فساد فی الأرض فکأنّما قتل النّاس جمیعاً؛ بدین سبب مقرر کردیم بر بنی‌اسراییل حتماً کسی که دیگری را به غیر از قصاص یا فساد در زمین بکشد، مثل این است که همه انسانها را به قتل رسانده است».
در آیه مذکور قتل در دو صورت جایز دانسته شده است: اول قتل نفس؛ دوم به جهت افساد در زمین. حال اگر بگوییم افساد، همان محاربه است و بس، چندان منطقی به نظر نمی‌رسد. دلیل اول این است که مگر محاربه و قطع‌الطریق چه خصوصیتی دارد که همردیف قتل دانسته شده است. آیا در میان جرائم جرمی که به اندازه محاربه خطرناک باشد وجود ندارد؟
در آیه شریفه قتل هر انسانی در صورتی که به عنوان قصاص یا «افساد فی‌الارض» نباشد، همسنگ با کشتن تمام افراد بشر است. مقید شدن زشتی و قبحی قتل به مواردی غیر از قصاص و فساد در زمین بر این نکته دلالت دارد که اگر قتل نفس به عنوان قصاص و مقابله به مثل یا «افساد فی‌الارض» انجام شود، قبحی ندارد، بلکه از آیه شریفه استفاده می شود که قتل مشروع منحصر در دو مورد مذکور است. بدین ترتیب ما می‌توانیم بر اساس این آیه بگوییم که قتل به جهت زنای محصنه، سرقت در مرتبه سوم و نبش قبر و کفن دزدی و… قتلی است که به جهت افساد انجام می‌شود، چون اینها قصاص نیستند. چنان‌که حضرت آیت‌الله فاضل لنکرانی می‌فرمایند: تمامی عناوین مجرمانه مستوجب قتل همگی از مصادیق فساد در زمین هستند.^[۳۵] بدین ترتیب نه تنها «افساد فی الارض» عنوان مجرمانه ای است که مجازات مرتکب آن قتل است، بلکه با عنایت به انحصاری که از آیه به دست می آید، تمام جرایم مستوجب قتل را باید داخل در همین عنوان مجرمانه یا قصاص دانست.
ب. آیه۳۳ سوره مائده
«إنّما جزاء الّذین یحاربون اللّه و رسوله و یسعون فی الأرض فسادا أن یقتّلوا أو یصلّبوا أو تقطّع أیدیهم و أرجلهم مّن خلاف أو ینفوا من الأرض؛ به‌درستی‌که کسانی که با خدا و رسول او جنگ می‌کنند و در جهت فساد در زمین می‌کوشند، سزای ایشان این است که کشته شوند یا به صلیب کشیده شوند و یا دست و پایشان، به طور مخالف، قطع شود یا تبعید شوند.»
در این آیه محاربه با خدا و رسول و سعی در ایجاد فساد در زمین مستوجب مجازاتهای مذکور دانسته شده است. حال سؤال اینجاست که محاربه با خدا چگونه انجام می‌شود، آیا محاربه حقیقی با خداوند ممکن است؟ جواب واضح است و آن اینکه محاربه حقیقی با خدا ممکن نیست، بلکه منظور از محاربه با خدا هر عملی در مقابله با نظام صالح الهی انجام شود. اما شرط اینکه آن عمل افساد تلقی شود این است که سعی و تلاش باید وجود داشته باشد، چون هر گناهی را نمی‌توان محاربه با خدا و رسول دانست. مثلاً ناامن کردن راه ها می‌تواند عملی باشد که محاربه با خدا تلقی گردد و انجام دهنده آن مفسد شناخته شود، چون این جرم در ذات خود نشان دهنده این است که عاملان آن سعی در انجام فساد داشته‌اند.
بر طبق این نظر محاربه یعنی مخالفت و عصیان با حکم خدا و رسول است و شرط اینکه عمل «افساد فی الارض» تلقی شود این است که سعی و تلاش وجود داشته باشد چون هر گناهی را نمی توان محاربه با خدا و رسول دانست. لذا معنای «افساد فی الارض» نیز عبارت است از: کوشش و تلاش مستمر برای برپا کردن فساد و آلوده سازی ناحیه و منطقه ای از زمین. قید تلاش و کوشش از عبارت «یسعون» و قید بر پا کردن فساد در ناحیه ای از زمین از عبارت «فی الارض» و قید تداوم و استمرار عمل و اصرار بر آن از هیئت فعل مضارع «یسعون» -که معنای حال و استمرار می دهد- به دست می آید.^[۳۶]

ذکر عنوان «محاربه» در ابتدا سپس عطف «سعی در فساد در زمین» برآن در مقام علت تعدد مجازات دلالت دارد بر آنکه «سعی در فساد در زمین» علت اساسی و تمام سبب برای ترتب چند نوع مجازات مذکور است. در تایید این مطلب، چون این آیه بلافاصله بعد از آیه ۳۲ و در آن آیه به طور اجمال قتل «مفسد فی الارض» را جایز دانسته است و با آمدن آیه ۳۳ برای کسی تردیدی باقی نمی ماند که این آیه بیان و تاکید آیه قبلی است و سبب قتل این افراد تلاش برای فساد در زمین است. بنابرین آیه محاربه دلالت می کند که افساد در زمین، بلکه سعی در ایجاد فساد در زمین تمام موضوع برای قتل مفسد است.^[۳۷]
ممکن است پرسیده شود: چرا در آیه ۳۲ صرف «افساد فی الارض» مجوز قتل شمرده شده، در حالی که مطابق آیه ۳۳ «سعی در فساد در زمین» علت و مجوز قتل شمرده شده است؟ پاسخ این پرسش را به دو وجه می توان داد: نخست آنکه عبارت «و یسعون فی الارض فسادا» به معنای «و یفسدون فی الارض فسادا» باشد. با این احتمال که بسیاری از فقها و اهل لغت آن را مطرح کرده اند، مقصود از هر دو عبارت «افساد فی الارض» و «سعی در افساد در زمین » یکی خواهد بود.
وجه دوم آن است که جواز قتل «مفسد فی الارض» به صورت اجمالی در آیه ۳۲ بیان شده و شرط آن نیز که سعی در افساد باشد، در آیه ۳۳ آمده است. به نطر می رسد وجه اخیر صحیح تر بوده و با احتیاط در دماء و اصل تفسیر مضیق در امور کیفری نیز سازگارتر باشد. به علاوه، در تجویز قتل به صرف تحقق عنوان «افساد فی الارض»، بدون آنکه عمل مصداق «سعی در فساد در زمین» باشد، شبهه وجود دارد و مطابق قاعده «درء»، مجازات مرتکب بدون احراز«سعی، تلاش و جدیت» او در ارتکاب جرم، منتفی می شود.^[۳۸]
البته به نظر می‌رسد که عرف نیز این گونه حکم می‌کند، چرا که اساساً زمانی نظام صالح الهی مورد حرمت‌شکنی قرار می‌گیرد که سعی در انجام فساد وجود داشته باشد، نه اینکه فسادی به جهت غلبه هوای نفس انجام شده باشد، چرا که در غیر این‌صورت انجام دهنده خیلی از جرائم معمولی و نه چندان خطرناک «مفسد فی‌الارض» شناخته خواهد شد و درست به همین جهت است که در شریعت مقدس اسلام جرمهای نه چندان خطرناک ولی تکرار شده در مرتبه سوم یا چهارم مستوجب قتل شناخته شده است. بسیاری از جرائم تعزیری نیز این حالت را دارد. اما جرائمی مثل محاربه که فقط انجام یک مرتبه آن «افساد فی‌الارض» شناخته شده، به دلیل این است که نفس عمل چنان خطرناک است که دیگر نمی‌توان گفت صرفاً از روی هوای نفس انجام شده، بلکه چنین جرمی برنامه‌ریزی و تلاش بسیاری را لازم دارد تا محقق شود. لذا ارتکاب یک‌بار آن «افساد فی‌الارض» شناخته شده است. آیت‌الله مکارم شیرازی در دو کتاب‌ الفقه و تقریب ‌القرآن می‌فرماید: هر عملی که عرفاً مصداق افساد تلقی شود، مجازات مذکور در آیه برای آن جایز است. نیز در کتاب فقه ‌القرآن تألیف محمد یزدی آمده است که حتی خود محاربه فقط قطع‌الطریق نیست، بلکه می‌تواند مصادیق زیادی داشته باشد.^[۳۹]
عده ای دیگر بر این نظر هستند که آیه ۳۳ سوره مائده در مقام تاسیس است، چرا که آیه۳۲ در بیان تجویز قتل برای «مفسدین فی الارض» است. لذا محاربه و «افساد فی الارض» دو عنوان جداگانه هستند و محاربه مصداقی از «افساد فی الارض» است. اما در محاربه به خاطر نوع خاصی از اقدامات محارب که در واقع مصداق اعلای «افساد فی الارض» است مجازاتش طبق آیه ۳۳ تعیین شده است. بنابرین انواع دیگری از «افساد فی الارض» وجود دارد که از حکم محارب خارج هستند زیرا «واو» عطف که در آیه مذکور وارد شده است دلالت بر مغایرت معطوف با معطوف علیه دارد و لیکن چون مجازات مفسد در آیه قبل آمده حاکی از آن است که محاربه نوعی «افساد فی الارض» است. چنانچه در کتب تفسیر هم در معنای (اذا افساد فی الارض) آمده است که منظور از آن شرک، قطع طریق یا زنای محصنه و غیر آن از اسباب و موجبات قتل می باشد، فقها نیز فساد در زمین را منحصر به محاربه ندانسته و علاوه بر موارد بالا، در باب آدم ربایی، کفن دزدی، اخذ مال از طریق پیام جعلی، آتش زدن منزل دیگری، اعتیاد به کشتن اهل ذمه و عبید نیز عنوان «مفسد فی الارض» را به کار برده اند.^[۴۰]
ج. آیه۱۹۱ بقره
«واقتلوهم حیث ثقفتموهم وأخرجوهم مّن حیث أخرجوکم والفتنه أشدّ من القتل؛ بکشید آنها (مشرکین) را هر جا که بیابید و اخراجشان کنید از آن جهت که شما را اخراج کردند و فتنه بدتر از قتل است.»
اصل در معنای فتنه عبارت است از هرچیزی که موجب اختلال و دگرگونی(اضطراب) شود. هرگاه این دو عنوان (اختلال و اضطراب) هر دو وجود داشته باشد فتنه است. معنای دیگری که برای فتنه بیان می شود، همگی از مصادیق فتنه بوده و معنای اصلی آن نیست.
و اما وجه استدلال به آیه شریفه ۱۹۱ سوره بقره به این نحو است که برپا کردن فتنه به مراتب زشت تر و نامطلوب تر از قتل انسان است. حال اگر مجازات قاتل عمد، مرگ باشد، با طریق اولی مجازات برپا کننده فتنه و فساد، مرگ خواهد بود. زیرا در قتل ممکن است جان یک یا چند نفر از بین برود، ولی فتنه سبب می‌شود که جامعه از حیث مادی و معنوی در معرض خطر قرار گیرد.
علامه طباطبایی در المیزان در مورد علت اینکه چرا فتنه بدتر از قتل است، این‌گونه می‌فرماید که در قتل فقط حیات مادی لطمه می‌بیند، در حالی‌که در فتنه هم حیات مادی و هم حیات معنوی از بین می‌رود.^[۴۱]

2. 2. روایات

در این قسمت روایاتی را که موافقان «افساد فی الارض» جهت مستند نمودن نظرشان به آنها استناد می کنند ذکر خواهیم کرد و در مورد هر کدام از آنها توضیحاتی را بطور خلاصه ذکر خواهیم نمود.
الف. روایت فضل بن شاذان
در روایت فضل بن شاذان از امام رضا(ع) آمده است: «فلا یجوز قتل احد من النصاب و الکافر فی دارالتقیه الا قاتل او ساع فی الفساد اذا لم تخف علی نفسک و اصحابک: کشتن هیچ یک از ناصبی ها و کفار در سرزمین تقیه جایز نیست، مگر آنکه قاتل یا سعی کننده در فسادی باشد البته زمانی که بر خود و اطرافیانت بیم نداشته باشی.»^[۴۲]
وجه استدلال به این روایت آن است که قبح عمل قتل عمد و «افساد فی الارض» به حدی شدید است که در دارالتقیه نیز می توان مرتکب آن را به قتل رساند. روشن است وقتی که قتل «مفسد فی الارض» در دارالتقیه جایز باشد، در دارالامن به طریق اولی جایز خواهد بود. در مورد روایت این احتمال وجود دارد که جواز قتل «مفسد فی الارض» تنها مختص به کافر و ناصبی باشد؛ به این معنا که تنها قتل کافر یا ناصبی «مفسد فی الارض» جایز باشد زیرا در روایت آمده است: «لا یحل قتل احد من الکفار و النصاب». با وجود این، موافقان و مخالفان به احتمال اخیر اعتنایی نکرده و حکم مذکور در روایت را حکم عامی دانسته اند که شامل مسلمانان نیز می شود.^[۴۳]
در یک جمع بندی از روایت فضل بن شاذان می توان گفت: روایت مزبور ناظر به آیه شریفه ۳۲ سوره مائده بوده در صدد بیان همان مطلبی است که در آیه شریفه آمده است، لکن با تاکید بر این مطلب که در قتل قاتل عمد و «مفسد فی الارض» رعایت تقیه لازم نیست و می توان مرتکبان آن را حتی در دارالتقیه نیز به سزای اعمالشان رساند. زیرا جواز قتل «مفسد فی الارض» و قاتل عمد از اموری است که همه عقلا برآن اتفاق دارند.^[۴۴]
ب. روایت ناظر به مجازات آتش‌افروز
در روایت معتبره سکونی از امام صادق(ع) آمده است: «حضرت علی (ع) در مورد مردی که در خانه افرادی آتش افکند و در نتیجه، آن خانه و اشیای درون آن سوختند، حکم کردند که افروزنده آتش باید خسارت خانه و آنچه را درون آن بوده بپردازد و پس از آن کشته شود»^[۴۵].
برخی از فقیهان بر اساس مضمون روایت فوق فتوا داده و دلیل قتل آتش‌افروز را «مفسد بودن» او دانسته‌اند.^[۴۶]
با عنایت به اینکه در روایت سکونی، سوختن انسانها فرض نشده است، بنابراین حمل روایت بر قصاص، خلاف ظاهر است. زیرا بر اساس روایت، هرگاه شخصی اقدام به آتش زدن خانه‌های افراد دیگر نماید، ضامن خسارات وارد شده بوده و علاوه بر آن کشته نیز خواهد شد؛ خواه نفسی را تلف کرده باشد یا خیر؛ چنان‌که تأمل در روایت ما را به این نکته می‌رساند. اما اینکه برخی از فقها روایت را حمل بر صورت «اعتیاد شخص به آتش افروختن» نموده‌اند نیز خلاف ظاهر بوده و لزومی به چنین حملی احساس نمی‌شود؛ بلکه از عبارت «فی دار قوم» که در روایت ذکر شده می‌توان دریافت که عمل مرتکب فراتر از دشمنی خصوصی و آتش سوزی محدود بوده، بلکه تعبیر مذکور حاکی از گسترد‌گی عملیات مرتکب بوده و لذا مصداق بارزی از «افساد فی‌الارض» است. البته این سخن به معنای آن نیست که اگر شخصی مکرراً اقدام به آتش افروختن نماید، «عنوان مفسد» بر او صادق نباشد، بلکه ما درصدد بیان این نکته هستیم که چنین قیدی از روایت استفاده نمی‌شود.^[۴۷]
پ. روایت ناظر به مجازات قاتل اهل ذمّه
بر اساس برخی از روایات، هرگاه مسلمانی عادت به قتل اهل ذمه پیدا کرده باشد، کشته خواهد شد. به اعتقاد مشهور فقیهان هرگاه مسلمانی مکرراً اقدام به قتل اهل ذمه نماید، کشته خواهد شد. البته برخی از فقها معتقدند که قاتل به عنوان قصاص کشته می‌شود. اما برخی دیگر معتقدند که قتل چنین شخصی از آن جهت است که مرتکب، مصداق «مفسد فی‌الارض» است.
ابو صلاح حلبی در این خصوص می‌نویسد: اگر مسلمان، مرد یا زن ذمی را بکشد، باید دیه او را بپردازد. پس اگر به قتل اهل ذمه عادت کرده باشد، گردن او به جهت فسادش در روی زمین زده می‌شود ^[۴۸](حلبی، ابن زهره، علامه حلی، محقق اردبیلی، شهید ثانی، کیدری، قمی، و اسکافی) اینان از جمله فقهایی هستند که قتل مرتکب را از جهت حد افساد محتمل دانسته‌اند. برخی نیز قتل معتاد به کشتن اهل ذمه از باب «افساد فی‌الارض» را به مشهور فقیهان نسبت داده‌اند.^[۴۹]
ت. روایت ناظر به مجازات قاتل بردگان
در صحیحه یونس چنین آمده است: «از امام در مورد شخصی که برده‌اش را به قتل رسانده بود سؤال شد، امام فرمود: اگر قاتل معروف به قتل بردگان نباشد، به شدت زده شده و قیمت برده از او گرفته می‌شود و در اختیار بیت‌المال مسلمانان قرار می‌گیرد و اگر قتل بردگان عادت او باشد، به سبب این کارش کشته می‌شود.»^[۵۰]
به اجماع فقیهان از شرایطی که در قصاص معتبر است، تکافؤ قاتل و مقتول در حریت است. بنابراین اگر آزادی، برده‌ای را به قتل برساند، قصاص نخواهد شد. حال اگر این امر موجب سوء استفاده فردی گردد و او مکرراً اقدام به قتل برد‌گان نماید و به این کار عادت داشته باشد، چنین شخصی مصداق «مفسد فی‌الارض» بوده و قتل او از جهت حد افساد جایز است. عادت پیدا کردن به قتل اهل ذمه یا بردگان، در واقع مصداقی از سعی در افساد است و ملاک در صدق عنوان «عادت» یا «سعی در افساد» نیز عرف است.^[۵۱]
ث. روایت ناظر به مجازات کفن‌دزد (نبّاش)
در مورد مجازات شخصی که اقدام به نبش قبر و سرقت کفن ها می کند، روایات متعددی وجود دارد که می‌توان آنها را در چند دسته قرار داد. در دسته‌ای از روایات مجازات قطع نبّاش منوط به تکرار عمل سرقت از قبور شده است. در صحیحه فضیل از امام ششم وارد شده که: هرگاه نبّاش معروف به نبش قبر باشد، دستش قطع خواهد شد.^[۵۲]
مستفاد از این دسته روایات آن است که قطع دست نبّاش به جهتی غیر از حد سرقت است، زیرا اگر قطع دست نبّاش از جهت اجرای حد سرقت باشد، در مرحله نخست نیز با وجود شرایط دیگر دست او قطع خواهد شد و اصولاً احتیاجی به تکرار عمل نیست. با توجه به همین نکته بسیاری از فقها به این مسئله تصریح کرده‌اند که مجازات قطع نبّاش به این علت است که او «مفسد» است. برخی دیگر از فقیهان نیز در ترتب مجازات قطع بر نبّاش، «تکرار عمل» را شرط دانسته‌اند. ظاهراً در نظر این گروه از فقها نیز مجازات جرم مزبور از باب افساد است، لذا تکرار عمل را شرط ترتب مجازات قرار داده‌اند.^[۵۳]
علامه حلی در مختلف پس از نقل آرای فقها نوشته است: سخن قابل اعتماد آن است که بگوییم:‌ اگر نباش قبر را نبش کند و کفن را از قبر به بیرون آن خارج سازد، در صورتی که قیمت کفن به میزان ربع دینار باشد، در همان بار اول لازم است دست او قطع شود. همچنین اگر به دفعات عمل خویش (نبش) را تکرار نماید، قتل او جایز است؛ خواه کفن را بردارد یا خیر. اما اگر چیزی غیر از کفن را از داخل قبر سرقت کند، لازم نیست دست او قطع شود؛ خواه به میزان نصاب باشد یا نباشد، مگر آنکه عمل خویش را تکرار نماید. … و اما دلیل قتل نبّاش در صورت تکرار عمل آن است که او مفسد می‌باشد.^[۵۴]
سلار در مراسم بر این نظر است که اگر سه بار عمل سرقت کفن تکرار شده ولی حاکم نتوانسته باشد سارق را عقوبت نماید، اگر پس از آن سارق دستگیر شود، حاکم می‌تواند او را به قتل رساند یا دستش را قطع کند و یا مجازات دیگری را اعمال نماید.^[۵۵] صاحب جواهر دلیل این امر را که چرا این دو فقیه (سلار و مفید) قائل به وجوب قتل نبّاش نشده‌اند آن می‌داند که حاکم در مجازات مفسد بین قتل و غیر آن مخیر است و اگر شیخ طوسی فقط قتل نبّاش را - در صورت تکرار عمل و فوت مجازات او - مطرح کرده به جهت آن است که اقتصار به نص کرده است.^[۵۶]
شیخ صدوق در مقنع می‌نویسد: اگر شخصی قبرها را نبش کند، بر او حد قطع جاری نمی‌شود؛ مگر اینکه (کفن را) بردارد و یا مکرراً نبش قبر نماید و لو آنکه چیزی بر ندارد.^[۵۷]
ملاحظه می‌شود که در کلام مرحوم صدوق، مجازات قطع دست نبّاش از جهت اجرای حد سرقت نیست، زیرا اگر چنین بود اولاً باید نصاب را شرط می‌دانست و ثانیاً جایی که نبّاش چیزی را بر نمی‌دارد نباید نظر به قطع او می‌داد.
تتبع در کلمات فقها نشان می‌دهد که اکثریت قریب به اتفاق آنها، تکرار عمل نبش قبر از سوی مرتکب را موجب اجرای حد قطع یا قتل می‌دانند و حال آنکه در چنین مواردی نه شرایط سرقت حدی وجود دارد و نه عمل شباهتی با محاربه دارد، بلکه جز این نیست که نبّاش را در صورت تکرار عمل مصداقی از «مفسد فی‌الارض» می‌دانند.
ج. روایت ناظر به مجازات ساحر
در آیه ۸۱ سوره یونس آمده است: «فلما القوا قال موسی ماجئتم به السحر ان الله سیبطله ان الله لایصلح عمل المفسدین؛ زمانی که ساحران وسایل سحر خود را افکندند موسی (ع) به آنان فرمود: آنچه شما آوردید سحر است که خداوند به زودی آن را باطل می‌کند. به درستی که خداوند عمل مفسدان را اصلاح نمی‌کند».
در آیه فوق از عمل سحر به عنوان «افساد» تعبیر شده و ساحران مفسد قلمداد شده‌اند.
در مورد ساحر روایاتی وارد شده و مرتکب سحر را - در صورتی که مسلمان باشد - مستحق مرگ دانسته است، چنان‌که در معتبره سکونی از امام صادق (ع) آمده است: « امام صادق(ع) از قول پیامبر اکرم(ص) می فرماید: ساحر مسلمان محکوم به قتل می شود ولی ساحر کافر کشته نمی شود. پرسیدند چرا ساحر کافر کشته نمی شود؟ فرمود: برای اینکه کفر (شرک) بزرگتر از سحر است و برای اینکه سحر و شرک به هم نزدیک اند.»^[۵۸]
در میان فقها در مورد اینکه مجازات ساحر قتل است اختلاف قابل اعتنایی وجود نداشته، بلکه برخی از فقها ادعای عدم خلاف کرده‌اند^[۵۹]. برخی از فقها معتقدند، وقتی مسلمانی مرتکب عمل سحر می‌شود، در واقع کافر و مرتد شده است، لذا قتل او واجب است.^[۶۰] برخی از فقها نیز علت قتل ساحر را چنین عنوان نموده‌اند که «سحر موجب فتنه می‌گردد و فتنه بالاتر از قتل است». و بالاخره اینکه دسته‌ای از فقها علت قتل ساحر را به دلیل «افساد» او دانسته‌اند. شیخ طوسی در همین زمینه می‌نویسد:
«از اصحاب ما روایت شده است که ساحر کشته می‌شود. وجه این روایت آن است که عمل سحر «افساد فی‌الارض» بوده و ساحر ساعی در افساد است، بنابراین قتل او لازم است.»^[۶۱]

درویش پورکاخکی (۱۳۸۳)نشان داد که بین سن و ایفای نقش هیجانی رابطه معنادار وجود دارد. در این پژوهش میانگین سنین آزمودنی ها در دامنه سنی ۴۴ تا۵۰ سال بوده است که میتوان گفت که سن عامل اثر گذاری بر هیجانات است.علاوه بر آن آموزشهای افراد در زمینه مهارتهای زندگی و بهزیستی باعث ارتقاء کیفیت زندگی میشود.
رضایی و همکاران(۱۳۸۸) نشان دادند درمان شناختی رفتاری(مدیریت بر استرس)باعث ارتقای کیفیت زندگی میشود.
همچنین کاویانی و همکاران(۱۳۸۷)نشان دادند شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی باعث افزایش کیفیت زندگی افراد افسرده میشود.
با توجه به توانمندی بیشتر در جهت کنترل احساسات و عواطف به علت فراهم بودن آموزش مهارت های زندگی از جمله ( مهارت حل مسئله، کنترل خشم، مدیریت بر استرس و…) برای هر دو گروه از این جامعه و نیز پختگی روانی-عاطفی و افزایش هوش هیجانی این افرادکه تحت تاثیر آموزش است این عدم تفاوت قابل توجیه میباشد. از سوی دیگر با توجه به دامنه سنی آزمودنی ها که بین۴۴تا ۵۰ سال بوده است( کسانی که از لحاظ سنی دارای ثبات در هیجانات می باشند) می توان گفت که بالا رفتن سن آزمودنیها در این پژوهش ثبات در هیجان را به همراه دارد.

فرضیه ی هشتم
سلامت روانی زنان ازدواج مجدد کرده وازدواج مجدد نکرده ی شاهد متفاوت است.
با توجه به یافته های جدول ۱۳-۴ فرضیه صفر پذیرفته میشود. یعنی سلامت روانی در این دو گروه ازدواج مجددکرده و غیرازدواج کرده تفاوتی ندارد. نتایج این پژوهش با یافته های نوربالا و مداحی(۱۳۷۲)، عباسپور(۱۳۷۱)، رسول زاده طباطبایی و همکاران(۱۳۷۳)که نشان دادند مشکلات روانی همسران شاهدی که ازدواج مجدد نمودهاند کمتر از آنهایی است که ازدواج مجدد نکردهاند، مغایر است. همچنین با یافته های(منک و واگنر، ۱۹۹۷)که نشان داد زنانی که سرپرست خانواده هستند احساس حقارت و درماندگی و تنهایی دارند، مغایر میباشد . و نیز با یافته های گوهری(۱۳۷۷؛به نقل از طهماسبی ،۱۳۸۵)که نشان داد تعدد و تعارض نقش در زنان سرپرست خانوار منجر به از دست دادن آرامش روانی میگردد، ‌مغایر است. همچنین با یافته های علیا (۱۳۸۰) که نشان داد که زنان سرپرست خانواده نسبت به زنان غیر سرپرست استرس زیادی در مسائل روانی متحمل میشوند مغایر است. و نیز با یافته های کوکرین (به نقل از طهماسبی، ۱۳۸۵)که افرادی که ازدواج کردهاند در مقایسه با مطلقهها و بیوهها با خطر کمتری درزمینه ابتلاء به بیماریهای روانی مواجه هستند، ناهمسو میباشد. و نیز با یافته های نجاریان (۱۳۷۴؛نقل از اهالی آباده،۱۳۸۱) که نشان داد مرگ پدر، به دلیل آنکه مادر را باتغییر موقعیت قبلی خود در خانواده روبرو میکند و او را به اتخاذ به نقشهای جدید وا میدارد احتمال به ظهور رسیدن مشکلات و بیماریهای روانی را افزایش میدهد، مغایر میباشد، و نیز با یافته های بیرامی (۱۳۷۸؛نقل از طهماسبی،۱۳۸۵)که نشان داد احساس فناپذیری و آسیب دیدهگی سلامت روانی و عاطفی زنانی که شوهران خود را به تازگی از دست داده اند، به طور چشمگیری افزایش یافته است، مغایر میباشد.
با توجه به تاثیر زمان و قدرت تطابق افراد با پدیدهی داغدیدگی و عکس العمل مناسب در برابر مشکلات و حوادث زندگی و همچنین شرایط محیطی از جمله(دارا بودن درآمد وحمایتهای اجتماعی) و نیز حمایتهای عاطفی- روانی اعضای خانواده شامل موفقیت فرزندان در امر تحصیل و اشتغال آنها و نیز به دلیل نگرش مثبت فرزندان به مادران، که بالتبع امنیت روانی برای مادرانی که ازدواج مجدد نکردهاند، را به همراه دارد زیرا فرزندان رسیدن به پیشرفت خود را مرهون فداکاریهای مادر میدانند. و از سوی دیگر آن گروه از زنانیکه ازدواج مجدد نمودهاند عواملی مانند ارتباط فرزندان باپدرخواندهها، به علت گذر زمان و نیز پذیرش آن توسط فرزندان خانواده تا حدودی به بهبودی رسیده است.بنابراین میتوان گفت که فرایند سلامت روانی در این دو گروه بدون تفاوت باشد. از سوی دیگر مهمترین عامل تاثیر گذار بر سلامت روانی این افراد این است که عدم ازدواج و پایبندی به مقوله شهادت و در پی آن سازش با مشکلات و مسائل آن یک افتخار محسوب میگردد.
یافته های جانبی
آیا بین سن و کیفیت زندگی رابطه وجود دارد؟
بین کیفیت زندگی با سن در سطح ۰۵/۰همبستگی معنادار و منفی به دست آمد. یعنی اینکه هر چه سن بالاتر رود کیفیت زندگی کاهش مییابد و این در حالی است که در ازدواج نکردهها این کاهش معنادار و منفی نسبت به ازدواج مجدد کردهها

- پیشین ، ص ۱۷۵ ↑
- همان، ص ۱۹۵ ↑
- همان، ص ۱۹۸ ↑
- همان، ص ۲۲۵ ↑
-حملات عمدی علیه بناهای مذهبی،آموزشی،هنری،یا امور خیریه یا یادمانهای تاریخی به منزله خیانت جنگی در مخاصمات مسلحانه اعم از بین المللی و غیر بین المللی می باشد مشروط به اینکه اهداف نظامی نباشند. ↑
-ماده۸(۲)(ب)(۹)اساسنامه دیوان کیفری بین المللی ↑
-همان ،ص ۲۳۵ ↑
-این قاعده در پروتکل اول الحاقی ماده۵۶ مصوب به اجماع و پروتکل دوم الحاقی ماده۵۱ مصوب به اجماع اورده شده است ↑
-همان ،ص ۲۴۰ ↑
-این قاعده در کنوانسیون برخی از سلاح های متعارف ماده۲(۴)بیان شده است ↑
-همان، ص ۲۴۴ ↑
- همان،ص ۲۵۵ ↑
- همان، ص ۲۷۹ ↑
. Yvez San Doz., Chistoplee Swonarrssk. & Bruno Zimmermann. Commentary on the Additional Protocols , IcRc .Geneva.1987. P, 1642. ↑
- هنکر تز، ژان ماری ،دوسوا لدیک ، حقوق بین الملل بشر دوستانه عرفی ، پیشین،ص ۲۸۳ ↑
- همان،ص ۳۲۲ ↑
- همان، ص ۳۲۷ ↑
- همان، ص ۳۲۶ ↑
- همان،ص۳۴۶ ↑
- همان، ص۳۶۴ ↑
. Paul, J., Godas, S.T. The Protection of Civilians from Bombardment by Aircraft: The Ineffectiveness of The International Law of War, Military Lou Review, 1966. ↑
. Ronztti, Natalion. The Codification of Law of Air Warfare. The Law of Air Warfare. 2006. Eleven Intestinal publishing. Printed in the Netherlands, P4. ↑
.. حقوق بین الملل ناظر بر نحوه هدایت مخاصمات مجموعه که لاهه و برخی اسناد بین المللی دیگر،( رضائیان، مهرداد، پیشین،‌ص ۳۱٫ ↑
. م ۲۶، قبل از شروع بمباران افسر فرمانده قدرت مهاجم باید به هر نحوی که می تواند مقامات را مطلع کند مگر در موارد حمله و تهدید ↑
. Ronztti, Natation. The Codification of Law of Air Warfare. oP. cit. P6. ↑
- ماده ۲۹ کنوانسیون ۱۹۰۷ لاهه: یک فرد زمانی جاسوس محسوب می شود که مخفیانه یا با ظاهرسازی اطلاعاتی را درباره منطقه عملیات قدرت متخاصم به دست آورد و به طرف معارض مکاتبه کند در نتیجه سربازانی که به قصد دست یابی به اطلاعات بدون تغییر چهره به منطقه عملیاتی ارتش معارض نقد می کنند جاسوس به شمار نمی روند به همین افراد زیر جاسوس به شمار نمی روند: سربازان و غیرنظامیانی که مأموریتشان را به طور علانی انجام می دهند … همچنین به این فهرست باید اشخاصی را نیز اضافه کرد که با بهره گرفتن از بالن و به منظور محل پیام ها و حفظ ارتباط بین بخش های مختلف یک ارتش یا یک سرزمین از جایی به جای دیگر می روند. ↑
- ماده ۵۳: ارتش اشغال گر تنها در مورد پول نقد، موجودی ها و ضمانت های قابل تبدیل به پول نقد که جز مایملک کشور هستند. انبارهای اسلحه، وسایل نقلیه، انبارهای تأمین آذوقه، به طور کلی هر مال منقول آن دولت که در عملیات نظامی نیز به کار می رود می تواند ادعای مالکیت کند.
تمام وسایل موجود در زمین، دریا، هوا جهت انتقال اخبار یا جابه جایی افراد یا اشیا صرف نظر از مواردی که شامل قانون دریایی می شوند انبارهای اسلحه و به طور کلی هر نوع مهمات جنگی توقیف می شوند حتی اگر وسیله از آن شخص خصوصی باشد اما باید در مکانی نگهداری شود و بعد از برقراری صلح غرامت آن پرداخته شود ↑
. Ibid, p 6 ↑
. Ibid. p .p6-7. ↑
. C, Greenwood. International Humanitarian Law (Laws of War) In kalshoven. The Centennial of the First International Peace Conference, Reports and Conclusions. Hagre/ london/ Boston. 2000. p, 214. ↑
. Paul, L, Godas. The Protection of Civilians from Bombardment by Aircraft: The Ineffectiveness of the International Law Warfare. op. cit. p, 97. ↑
. Ronztti, Natation. The Codification of Law of Air Warfare. OP. cit. 98. ↑
. در باب زخمداران وبیماران ماده ۱۳ کم اول ژنو: این قرارداد درباره زخمداران و بیماران وابسته به طبقات ذیل مجری خواهد شد: بند ۴٫ اشخاصی که همواره نیروی مسلح می باشند بی آنکه مستقیماً جزو آن نیروها باشند از قبیل اعضای کشوری هواپیماهای نظامی. خبرنگاران جنگی تهیه کنندگان اجناس. اعضای واحدهای کار یا خدمت که عهده دار رفاه نظامیانند مشروط بر اینکه از نیروهای مسلحی که همراهی می می کنند کسب اجازه کرده باشند بند ۵٫ اعضا به انضمام فرماندهان و ناخدایان و شاگردان بحریه بازرگانی و اعضا هواپیماهای کشوری که به موجب مقررات ح ب از معامله مساعدتری بهرمند نیستند … ↑
. ماده ۱۳: این قرارداد درباره زخمداران و بیماران وابسته به طبقات زیر مجری خواهد بود.
بند ۱) اعضای نیروهای مسلح دولت داخل در جنگ و همچنین اعضای قوای چریک و دسته های داوطلب که جزو نیروهای مسلح مذبور هستند.
بند دوم) اعضای سایر چریک ها و اعضای سایر دسته های داوطلب به انضمام نهضت های مقاومت متشکل متعلق به یک دولت متخاصم که در خارج یا در داخل خاک خود مشغول عمل باشند. ولو آنکه خاک مزبور اشغال شده باشد مشروط به اینکه چریک ها یا دسته های داوطلب به انضمام نهضت های مقاومت متشکل مزبور جامع شرایط زیر باشد:
الف) در راس آنان شخصی باشد که مسئول اتباع خود باشد.
ب) دارای علامت مشخصه ثابتی باشد که از دور قابل تشخیص باشد
ج) علناً حمل اسلحه نماید.
د) در عملیات خود بر طبق قواعد و رسوم جنگ رفتار کند.
۳) اعضای نیروهای مسلح منظم که خود را وابسته به دولت یا مقامی اعلام کرده باشند که توسط دولت دستگیر کننده شناخته نشده باشد. ↑
. ماده ۴٫ کنوانسیون سوم ژنو
اشخاص ذیل متعلق به یکی از طبقات مشروحه ذیل که به دست دشمن افتد اسیر جنگی بدان گونه که مفهوم این قرارداد است شمرده می شوند:
بند چهارم: کسانی که همراه نیروهای مسلح هستند بی آنکه مستقیماً جزو آن نیروها باشند از قبیل اعضای غیرنظامی کارکنان هواپیماهای جنگی – خبرنگاران جنگی، تهیه کنندگان اجناس اعضا واحدهای کار یا خدمت که عهده دار آسایش نیروهای مسلحند مشروط بر اینکه از طرف نیروهای مسلح که همراهی می کنند مجاز باشند برای این منظور نیروهای مسلح مزبور مکلفند کارت هویتی مطابق نمونه پیوست ه این قبیل اشخاص تسلیم نمایند.

بند ۵: کارکنان نیروهای بحریه بازرگانی من جمله فرماندهان و ناخداها و شاگردان و کارکنان هواپیمایی کشوری دولت های متخاصم که به موجب سایر مقررات حقوق ب از معامله مساعدتری برخوردار نیستند. … ↑
. ماده ۳۶ کنوانسیون اول ژنو:

استراتژی های رهبری هزینه ، استراتژی تمرکز مجدد بر محصول بازار و استراتژی کاهش در شرایط رکود اقتصادی از اولویت یکسانی برخوردارند.

۱-۶-سؤال‏های پژوهش

• • معیارهای موثر بر بقای شرکت های کوچک و متوسط در شرایط رکود اقتصادی چه می باشد؟

• • شرکت های کوچک و متوسط فعال در شهرک های صنعتی استان مازندران از کدامیک از استراتژی های بازاریابی در مواجه با رکود اقتصادی استفاده می کنند؟

• • بر اساس دیدگاه خبرگان کدامیک از این استراتژی ها اولویت داشته و در شرایط رکود موثرتر است؟

۱-۷-حدود پژوهش

۱-۷-۱-قلمرو مکانی پژوهش در شرکت های کوچک و متوسط شهرک های صنعتی استان مازندران انجام می شود.
۱-۷-۲-قلمرو زمانی قلمرو زمانی تحقیق، سه ماه چهارم ۱۳۹۳و ۶ ماه اول سال۱۳۹۴(۲۰۱۵) می باشد.
۱-۷-۳-قلمرو موضوعی پژوهش در رابطه با شناسایی و اولویت بندی استراتژی های بازاریابی شرکت های کوچک و متوسط به منظور بقای آنها در شرایط رکود اقتصادی می باشد.

۱-۸-تعریف واژگان کلیدی

برای درک بهتر با موضوع تحقیق، در این تحقیق تعدادی از واژگان اصلی به کار گرفته شده تعریف مفهومی و تعریف عملیاتی از آن ارائه می شود.

۱-۸-۱-رکود اقتصادی^[۱۸]
کشورها از نظر اقتصادی با یکی از چرخه های تجاری رو به رو هستند. این چرخه ها شامل رکود، رونق، بحران و بهبود می باشد که هر کدام از این حالت ها شرایط ویژه مربوط به خودشان را دارند. رکود به مرحله ای گفته می شود که تولید ناخالص داخلی واقعی بالفعل کمتر از تولید ناخالص ملی واقعی بالقوه است و تولید ناخالص ملی واقعی بالفعل دارای سیر نزولی است. همزمان با ایجاد رکود فعالیتهای اقتصادی نیز وارد یک دوره نزولی می شوند که از مهمترین آنها می توان کاهش نرخ اشتغال و افزایش بیکاری، کاهش سرمایه گذاری و کاهش سود مشارکتی و کاهش تمایل به فعالیتهای تولیدی و صنعتی نام برد(حسینی و همکاران، ۱۳۹۰).
۱-۸-۲-استراتژی بازاریابی^[۱۹]

۱-۸-۲-۱-استراتژی بازاریابی

استراتژی بازاریابی مجموعه ای از تصمیمات و فعالیت های به هم پیوسته است که از طریق آن، واحد تجاری استراتژیک انتظار دارد به هدف های بازاریابی خود برسد و ارزش های مورد انتظار مشتریانش را برآورده سازد. اموری که سازمان می خواهد بر حسب سهم بازار، مقدار فروش، مبلغ فروش، و از این قبیل محقق سازد، هدف بازاریابی نام دارند و اینکه جهت و چگونگی حرکت به سمت این هدف ها چیست استراتژی بازاریابی نامیده می شود، بنابراین استراتژی بازاریابی، روش های تحقق هدف های بازاریابی هستند(رضوانی، ۱۳۸۹).

۱-۸-۲-۲-استراتژی های بازاریابی در شرایط رکود اقتصادی

۱-۸-۲-۲-۱-استراتژی تمرکز مجدد بر محصول- بازار^[۲۰]
به میزان درک مدیران از عرضه محصولات جدید و ورود به بازارهای جدید اشاره دارد که شرکت های بحران زده به عنوان اقداماتی برای بهبود عملکرد تجاری و احیای خود به آن پرداخته اند .اسلاتر و لاوت^[۲۱](۱۹۹۹) معتقدند که راهبرد تمرکز مجدد محصول بازار شامل اضافه یا حذف کردن خطوط تولید محصول، اضافه یا حذف کردن مشتریان، تغییر در آمیخته فروش، خارج شدن کامل از یک بخش بازار و ورود به یک بخش جدید محصول بازار می شود. زمانیکه رکود عمیق تر می شود، نیاز به تغییر در موضع راهبردی شرکت های بحران زده ازطریق تمرکز مجدد محصول بازار افزایش می یابد(رحمان سرشت و همکاران، ۱۳۹۲). مجموعه اقداماتی که شرکت در جهت عرضه محصولات جدید و ورود به بازارهای جدید طی چند ساله گذشته به عنوان اقداماتی برای بهبود عملکرد مالی انجام داده است(کو، ۲۰۰۴؛ چودری، ۲۰۰۲).
راهبرد تغییر در عرضه محصول^[۲۲]: مجموعه اقداماتی ک شرکت در راستای تغییرات در خطوط که با هدف تولید درآمد مطلوب و بهبود عملکرد مالی انجام داده است(انیل و همکاران،۲۰۰۴).
راهبرد تغییر در بازار^[۲۳]: مجموعه اقداماتی که شرکت در جهت تغییرات در بازار و با هدف تولید درآمد مطلوب در طول دوران افول انجام داده است(بارکرو بار، ۲۰۰۲).
۱-۸-۲-۲-۲-استراتژی رهبری هزینه^[۲۴]
در این استراتژی سازمان محصولات یا خدمات استانداردی را با حداقل قیمت؛ در مقایسه با رقبا؛ تولید و عرضه می کند. استراتژی رهبری هزینه با بهره گرفتن از مواردی مانند صرفه جویی در مقیاس، منحنی های یادگیری، افزایش بهره ری منابع و نظایر آن موجب کاهش بهای تمام شده می شود(مرادی, ۱۳۹۰).مجموعه اقداماتی در داخل شرکت برای کاهش هزینه عملیاتی با هدف کسب بهره وری در طول رکود انجام شده(بالگوبین و پندیت، ۲۰۰۱).

۱-۸-۲-۲-۳-استراتژی کاهش^[۲۵]

این استراتژی در شرایطی دنبال می شوند که: کاهش خطوط تولید، بازارها یا وظایف برای سازمان مطلوب یا ضروری باشد. سازمان با تمرکز بر افزایش پیشرفت برخی فعالیت ها و وظایف، اقدام به کاهش و حتی حذف بخش هایی که دارای جریانات نقدی منفی هستند می نماید(رضوانی ، ۱۳۸۹).

۱-۸-۳-شرکتهای کوچک ومتوسط^[۲۶]

تعریف واحد و ثابتی برای شرکتهای کوچک ومتوسط وجود ندارد و تعاریف موجود از کشوری به کشور دیگر تغییر می کند(شاه طهماسبی و همکاران، ۱۳۹۱). البته معیارهایی برای تعریف شرکتهای کوچک و متوسط وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از: تعداد کارکنان، میزان دارایی های بکار رفته، نسبت فروش به سرمایه در گردش، ارزش دارایی، گردش پول، میزان فروش می باشد(ونگ و اسپینوال^[۲۷]،۲۰۰۴). اما رایج ترین معیار تعداد کارکنان می باشد (شاه طهماسبی وهمکاران،۱۳۹۱). در ایران تعاریف گوناگونی از شرکتهای کوچک ومتوسط در سازمانهای مختلف وجود دارد، بر اساس تعریف وزارت صنایع و معادن و وزارت جهاد کشاورزی، بنگاه‌های کوچک و متوسط، واحدهای صنعتی و خدماتی (شهری و روستایی) هستند که کمتر از ۵۰ نفر کارگر دارند(یونیدو^[۲۸]، ۱۳۸۳ ). همچنین وزارت صنایع و بانک مرکزی اندازه بنگاهها با تعدا کارکنان کمتر از ۵۰ نفر را صنایع کوچک و از ۵۰ تا ۱۵۰ نفر را صنایع متوسط و از ۱۵۰ نفر به بالا را بنگاههای بزرگ صنعتی می نامند(بیدختی، ۱۳۹۰).

۱-۸-۴-روش فرایند تحلیل شبکه ای فازی

تصمیم گیری چند معیاره به عنوان یک علم دارای مفاهیم و روش های خاص خود است و به تصمیم گیرنده در شناسایی، توصیف، ارزیابی گزینه ها کمک نموده تا آنها را رتبه بندی، گروه بندی و یا انتخاب نماید (چانگ و همکاران^[۲۹]،۲۰۰۷). فرایند تحلیل شبکه ای نیز یکی از فنون تصیم گیری چند معیاره است.

۱-۹-تعریف مفهومی معیارها

۱-۹-۱-وفاداری مشتری

خریداران ممکن است مشتری ثابت یک مغازه یا محصول باشند. وفاداری، ایجاد تعهد در مشـتری بـرای انجـام معاملـه بـا سـازمان خـاص و خریـد کالاهـا و خدمات به طور مکرر تعریف میشود، اما تعریف جامعی نیـزاز وفـاداری وجـود دارد، در این دیدگاه وفاداری به تعهدی قوی برای خرید مجدد یک محصول یـا یـک خدمت برتردر آینده اطلاق میشود، به صورتیکه همان مارک یا محصول باوجود آثـار و تلاشهای بازاریابی بالقوه رقبا، خریداری شود(رشیدی و رحمانی، ۱۳۹۲).

۱-۹-۲-قابلیت قیمت گذاری

در قالب محدودترین تعریف، قیمت عبارت است از مقدار پول مطالبه شده بابت محصول یا خدمت. در واقع ارزشی که مشتری حاضر است از دست دهد تا بتواند مزایای برخورداری یا استفاده از یک کالا یا خدمت را بدست آورد. به منظور تعیین قیمت شرکت باید چندین عامل داخلی و خارجی، از جمله استراتژی کلی بازاربابی و استراتژی آمیخته بازاریابی خود، ماهیت بازار و تقاضا و استراتژی های رقبا و قیمت های رقبا را مدنظر قرار دهد. قیمت گذاری می تواند در کمک به شرکت برای دستیابی به اهدافش در بسیاری از سطوح، نقش عمده ای داشته باشد. شرکت می تواند قیمت هایی را تعیین کند که مشتریان جدید را جذب کرده یا به شیوه ای سود بخش مشتریان فعلی را حفظ کند. شرکت می تواند قیمت ها را پایین بگیرد و بدین صورت از ایجاد رقابت در بازار جلوگیری کند، یا در جهت ایجاد موازنه در بازار قیمت هایی هم سطح با قیمت رقبا برگزیند می تواند قیمت تعیین کند که منجر به حفظ وفاداری مشتری شود. موقعیت های زیادی ممکن است منجر شود تا شرکت کاهش قیمت ها را مدنظر قرار دهد. یک نمونه از این پیشامدها افزایش موجودی انبار است، نمونه ای دیگر افت تقاضا است در این شرایط شرکت ممکن است به منظور بهبود فروش و سهم بازار خود، قیمت هایش را به صورت تهاجمی کاهش دهد (سعدی و اردستانی، ۱۳۹۱).

۱-۹-۳-سهم بازار

سهم بازار شرکت عبارت است از تقاضا برای شرکت تقسیم بر نیاز کل بازار.
سهم بازار مطلق: عبارتست از سهم بازار یک مؤسسه از کل بازار یعنی تقسیم بر تعداد فروش محصولات شرکت بر تعداد کل فروش محصولات مشابه داخلی و خارجی در بازار مورد نظر.
سهم بازار نسبی: عبارتست از سهم بازار مؤسسه نسبت به بزرگترین رقیب خود در بازار که اصطلاحاً رهبر نامیده می شود(روستا و همکاران، ۱۳۸۹).

۱-۹-۴-مدیریت نقدینگی

مدیریت دارائیهای جاری/ مدیریت وجه نقد
استراتژی های مدیریت وجوه نقد بر اساس دو محور است:
۱-تهیه و تامین وجه نقد برای پرداخت های شرکت
۲-به حداقل رساندن وجوه راکد شرکت
در مدیریت وجوه نقد تهیه بودجه نقدی یکی از عوامل مهم در مدیریت وجوه نقد است. همچنین از تکنیک هایی برای تسریع در وصول جریانات نقد ورودی و کند کردن جریان نقد خروجی استفاده می کنند. در این سیاست گذار ی، شرکت ها تلاش می کنند به گونه ای عمل کنند تا چک هایی که شرکت صادر کرده است از حساب بانک برداشت شود. و سعی می کنند چک های دریافتی هر چه سریعتر از حساب بانک طرف حساب برداشت شود. ازجمله روش های کند کردن سرعت جرانات نقدی خروجی: خرید مواد اولیه به صورت نسیه، استفاده از حساب بانکی با مانده صفر و سیستم کنترل پرداختها می باشد(تهرانی، ۱۳۹۱).

۱-۹-۵-کاهش هزینه ها

کاستن از هزینه های اصلی(چگونگی خرید و فروش؛ عملیات بازارشناسی، تولید، بازاریابی، تبلیغات و خدمات پس از فروش) عملیات پشتیبانی( ایجاد بنیان های لازم، برنامه ریزی و مدیریت منابع انسانی، ایجاد فنون و روش های پیشرفته و به کار گیری سامانه های تدارکاتی خطاناپذیر) به طوری که به کیفیت محصولات تولید شده لطمه ای وارد نشود می تواند یک تولید کننده را در قیاس با تولیدکنندگان دیگر در موقعیت های بهتری قرار دهد. اگر حاشیه سودی که در اثر پیشگامی در کاهش هزینه ها عاید می شود بیش از مقدار سودی باشد که بطور معمول نصیب سایر تولیدگنندگان در صنعت زیربط می شود هدف این راهبرد تحقق یافته است(رحمان سرشت، ۱۳۸۴).

۱-۱۰-تعریف مفهومی زیر معیارها

۱-۱۰-۱-کیفیت

ویژگی و مشخصات فراگیر کالا یا خدمت که بر توانایی و استعداد آن کالا یا خدمت در برآورده ساختن نیازهای ضمنی اظهار شده تاثیر می گذارد(روستا و همکاران،۱۳۸۹).

۱-۱۰-۲-صرفه جویی در مقیاس

صرفه‌ به مقیاس یا مزیت مقیاس^[۳۰]:  مفهومی در اقتصاد خرد است که به کسب مزیت کاهش هزینه در اثر افزایش حجم تولید اشاره دارد. صرفه‌ به مقیاس به معنای آن است که با افزایش حجم تولید، هزینه متوسط تولید هر واحد کالا کاهش می‌یابد. دلایل متعددی برای این مسئله وجود دارد که شامل مواردی همچون: کسب تخفیف در خرید به دلیل حجم بالای خرید، افزایش تجربه و یادگیری کارکنان، کسب منابع مالی بیشتر، سرشکن شدن هزینه‌های بازاریابی در بازارهای وسیع تر و بهبود فناوری تولید است. این امر باعث می شود که شرکت های تثبیت شده قادر به عرضه محصولات با قیمت کمتر نسبت به قیمت شرکت های تازه وارد باشند(مرادی، ۱۳۹۰).